Thứ Sáu, 26/12/2025English EditionSGGP Thể ThaoSGGP Đầu tư Tài chính中文版SGGP EpaperBÁO SÀI GÒN GIẢI PHÓNG
Trang chủChính trị
Xã hội
Pháp luật
Kinh tế
Thế giới
Giáo dục
Y tế - Sức khỏe
Văn hóa - Giải trí
Nhịp cầu bạn đọc
Khoa học công nghệ
Xem thêm
Thế giớiHồ sơ - tư liệuTrần Đại Nghĩa – nhà bác học, vị tướng, người anh hùng21/08/2005 22:42Theo dõi Báo Sài Gòn Giải Phóng trênKỹ sư Phạm Quang Lễ (tức Trần Đại Nghĩa) sinh ngày 13-9-1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tân Bình, tỉnh Vĩnh Long. Người cha, ông Phạm Văn Mùi, là một nhà nho nghèo thường dạy con theo các chuẩn mực đạo đức Khổng giáo: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Nhân kỷ niệm 60 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2-9, Báo SGGP xin trân trọng giới thiệu bài viết về nhà trí thức, vị tướng, người anh hùng nổi bật trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Đỗ đầu kỳ thi thành chung (tương đương trung học cơ sở hiện nay) ở Mỹ Tho, Phạm Quang Lễ lên Sài Gòn, vào học Trường Chasseloup-Laubat, thi đỗ đầu tú tài bản xứ, sau đó, thi luôn tú tài Tây ban toán cũng đỗ đầu, rồi thi tiếp tú tài Tây ban triết đỗ hạng ưu.Anh hùng Trần Đại Nghĩa (người đứng thứ ba bên trái) tại cuộc gặp của Chủ tịch Hồ Chí Minh với một số đại biểu dự Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc tại An toàn khu Việt Bắc ngày 1-5-1952.Cha mất sớm, cảnh nhà mẹ góa con côi, ông không thể ra Hà Nội học lên bậc đại học. Phải bỏ dở việc học ngay từ khi còn trẻ, ông sớm thấu hiểu thế nào là nỗi tủi buồn của người nghèo. Mãi hai năm sau, ông mới nhận được khoản tiền trợ cấp của một người hảo tâm ở Nam Kỳ để sang Pháp du học.Ra nước ngoài, mặc dù mục đích bề ngoài là học kỹ thuật dân dụng, ông vẫn thầm dặn mình phải tìm mọi cách học kỹ thuật chế tạo vũ khí để sau này trở về nước góp phần đánh đuổi giặc ngoại xâm.
Suốt 11 năm ở Pháp (1935-1946), ông chỉ theo đuổi một mục đích duy nhất là học cách chế tạo vũ khí. Trong suốt 11 năm dài dằng dặc ấy, ông chỉ có thể mò mẫm tự học một cách âm thầm, đơn độc và bí mật hoàn toàn.
Muốn nắm vững kỹ thuật quân sự, trước hết, phải tinh thông kỹ thuật dân dụng. Phạm Quang Lễ thi đỗ vào Đại học Quốc gia Cầu - Đường Paris, một “trường lớn” của nước Pháp, vì thế, Bộ Thuộc địa của Pháp phải cấp học bổng cho ông. Sau đó, ông còn theo học các trường đại học lớn như Điện, Mỏ, Bách khoa và Viện Kỹ thuật Hàng không. Ông thi đỗ nhiều bằng kỹ sư, đồng thời, thi lấy nhiều chứng chỉ về khoa học cơ bản tại Đại học Sorbonne.
Qua mối quan hệ rộng rãi, ông lặng lẽ tìm kiếm các bí mật quân sự, các bản thiết kế vũ khí. Dần dần ông gom góp được hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí, hầu hết là tuyệt mật. Năm 1946, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước, ông không mang theo một thứ của cải gì khác ngoài một tấn sách và tài liệu được đóng hòm dán nhãn “ngoại giao”.
Vừa về tới Hà Nội, kỹ sư Lễ đã phải lên Thái Nguyên cùng ông Tạ Quang Bửu thử đạn bazooka Mỹ để tìm cách tự chế tạo.
Ngày 5-12-1946, từ Thái Nguyên trở về Hà Nội, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời đến Bắc Bộ Phủ (lúc đó là nơi làm việc của Người), giao cho trọng trách: Cục trưởng Cục Quân giới Bộ Quốc phòng. Để tránh gây nguy hiểm cho ông và gia đình ông ở trong Nam, Bác đặt ra bí danh Trần Đại Nghĩa.
Nửa tháng sau, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Trong các xưởng quân giới công nhân làm việc miệt mài. Đường ray xe lửa như có phép thần thông biến dần thành các bộ phận của khẩu bazooka, đúng như kỹ sư Trần Đại Nghĩa thiết kế, với dung sai nhỏ hơn 0,5mm. Bazooka bắn cháy xe tăng địch, bắn sập các ổ súng máy, khiến cho bọn giặc cố thủ trong nhà gạch cháy thành than. Bozooka bắn thủng vỏ thép làm chìm tàu chiến giặc trên sông Lô trong Chiến dịch Thu - Đông 1947.
Lúc bấy giờ, ta chưa có đạn bay (ca-chiu-sa). Còn đại bác thì, chỉ trong những chiến dịch lớn, mới lôi ra dùng bởi vì nó nặng quá chừng! Kỹ sư Nghĩa ước mơ chế tạo được một loại súng thật nhẹ, có thể di chuyển dễ dàng trên đôi vai anh vệ quốc, nhưng lại có sức công phá ngang một cỗ đại bác 6 tấn thép! Ông nghĩ tới súng không giật (viết tắt là SKZ). Đây là loại vũ khí tối tân, mới xuất hiện lần đầu trong trận quân Mỹ đổ bộ lên đảo Okinawa (Nhật Bản), cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.
Nhà bác học Trần Đại Nghĩa, cùng các cộng sự gần gũi như Nguyễn Trinh Tiếp, Hoàng Đình Phu, Bùi Minh Tiêu, Phạm Đồng Điện, Nguyễn Văn Hường... phải lặp lại quá trình sáng chế SKZ, hoàn toàn độc lập với người Mỹ. Và, cuối cùng, ông và tập thể đã thành công. Thế là, chỉ sau Mỹ mấy năm, Việt Nam ta đã chế tạo được súng không giật. SKZ Việt Nam xuất hiện lần đầu trong trận Phố Lu, đánh phá tan tành các lô-cốt địch có tường bê-tông dày hơn 1m.
Năm 1950, chiến trường Nam Trung bộ nhận được 10 khẩu SKZ và 150 quả đạn từ Việt Bắc chuyển vào. Trong một đêm, ta nhổ 5 đồn giặc. Quá hốt hoảng, địch tháo chạy thục mạng khỏi hàng trăm đồn bốt khác! Ít lâu sau, Nam bộ quê hương ông cũng bắt đầu nhận được SKZ. Có SKZ rồi, Trần Đại Nghĩa nghĩ tới đạn bay. Và ông cũng đã thành công, chế tạo được loại tên lửa nặng 30kg, có thể đánh phá các mục tiêu cách xa 4km.
Sau Chiến dịch Thu - Đông 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm đợt đầu cho các sĩ quan cao cấp quân đội cách mạng. Nhà bác học Trần Đại Nghĩa được phong thiếu tướng cùng một đợt với các thiếu tướng khác như Nguyễn Sơn, Hoàng Văn Thái, Văn Tiến Dũng, Lê Thiết Hùng... Tại Đại hội Thi đua năm 1952, Trần Đại Nghĩa trở thành nhà trí thức Việt Nam đầu tiên được tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.
Nhà nước ta đã phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 cho GS Trần Đại Nghĩa về Cụm công trình nghiên cứu và chỉ đạo kỹ thuật chế tạo vũ khí (súng bazooka, súng SKZ, đạn bay) trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954. HÀM CHÂUBình luậnXin vui lòng gõ tiếng Việt có dấuGửi bình luậnTin cùng chuyên mục
Năng lượng toàn cầu 2026: Dòng vốn kỷ lục và cuộc đua làm chủ công nghệ
22/12/2025 06:07Theo dự báo, năm 2026, bức tranh năng lượng thế giới được định hình bởi 3 lực kéo lớn: nhu cầu điện tăng nhanh, đặc biệt từ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI); sự dịch chuyển chiến lược từ chính sách năng lượng sang chính sách công nghiệp; cạnh tranh ngày càng gay gắt về công nghệ, chuỗi cung ứng và năng lực xây dựng các nhà máy năng lượng quy mô lớn.
AI không còn là đấu trường riêng của chip
08/12/2025 05:54Trong kỷ nguyên bùng nổ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), chip quang tử nổi lên như một bước đột phá quan trọng, hứa hẹn mang đến tốc độ xử lý dữ liệu vượt trội và hiệu suất tiết kiệm năng lượng so với chip điện tử truyền thống.
Linh hoạt về ngoại tệ và trao đổi thương mại
24/11/2025 14:08Trong nhiều thập niên qua, trật tự quốc tế dựa trên một giả định đơn giản: sức mạnh kinh tế và quân sự của Mỹ định hình hệ thống tiền tệ thế giới với USD gần như thống trị còn phần còn lại của thế giới. Tuy nhiên, giờ đây, trước những biến động địa chính trị lớn, châu Á đi tiên phong trong việc đa dạng hóa ngoại tệ.
Năng lượng “lạ” từ những ý tưởng táo bạo
17/11/2025 14:50Khi nhắc đến năng lượng sạch, nhiều người thường nghĩ tới điện mặt trời, điện gió hay thủy điện. Thế nhưng, phía sau những lựa chọn quen thuộc ấy, giới khoa học vẫn lặng lẽ tìm kiếm các nguồn năng lượng “mới và lạ” với tiềm năng mở ra một bước chuyển tiếp cho thời kỳ hậu nhiên liệu hóa thạch.
Tầng sâu - Tầng phát triển bền vững mới - Bài 2: Tầm nhìn tương lai
05/11/2025 13:35Theo Liên hợp quốc, đến năm 2050, hơn 68% dân số thế giới sẽ sống ở đô thị. Bên cạnh nhu cầu tối ưu hạ tầng giao thông, năng lượng, logistics, việc phát triển đô thị ngầm vì thế trở thành giải pháp tối ưu, vừa mở rộng không gian sử dụng, vừa giảm áp lực cho tầng mặt đất, ứng phó thời tiết cực đoan như giá rét, ngập úng, nắng nóng.
Tầng sâu - Tầng phát triển bền vững mới - Bài 1: Đô thị mở rộng xuống lòng đất
04/11/2025 06:38Khi mặt đất trở nên chật chội và các thành phố lớn phải vật lộn với áp lực dân số, hạ tầng giao thông và biến đổi khí hậu, một hướng đi mới đang mở ra: phát triển không gian đô thị dưới lòng đất. Đô thị ngầm không chỉ là hạ tầng, mà là tầm nhìn, là xu hướng mà con người đang học cách phát triển hài hòa hơn với giới hạn tự nhiên của hành tinh.
Nền kinh tế tầm thấp: Cuộc đua khai thác không gian mới - Cách tiếp cận đa dạng
07/10/2025 06:21Từ những lợi ích thực tế của nền kinh tế tầm thấp, mỗi quốc gia có chính sách ưu tiên phát triển khác nhau. Nếu như châu Á tập trung thương mại hóa các phương tiện mới trong môi trường đô thị, thì châu Âu lại chú trọng an toàn và quản lý không phận.
Chiến lược quốc gia của Trung Quốc
06/10/2025 08:09Nền kinh tế tầm thấp tích hợp cả yếu tố kinh tế xanh và kinh tế số, liên quan đến ngành công nghiệp máy bay không người lái (UAV), máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL), công nghệ năng lượng mới, pin và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) của hệ thống lái tự hành.
Robot có cảm xúc: Tiềm năng và rủi ro
22/09/2025 11:43Vài ngày sau khi bác sĩ chẩn đoán cậu con trai 6 tuổi của Meagan Brazil-Sheehan mắc bệnh bạch cầu, hai mẹ con gặp Robin - một robot sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tại hành lang của Trung tâm Y tế trẻ em UMass Memorial, TP Worcester, bang Massachusetts, Mỹ.
Sản xuất thông minh: Cơ hội của doanh nghiệp toàn cầu
25/08/2025 11:56Trong bức tranh kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, sản xuất thông minh nổi lên như một “chìa khóa vàng” giúp các doanh nghiệp vừa tối ưu chi phí, vừa nâng cao giá trị gia tăng. Thị trường sản xuất thông minh dự kiến sẽ đạt đến đỉnh cao chưa từng có vào năm 2027.
Cuộc đua xây lò phản ứng hạt nhân trên Mặt trăng
18/08/2025 10:16Theo hãng tin BBC, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đầu tháng 8 vừa qua đã thông báo về tham vọng xây dựng một lò phản ứng hạt nhân trên Mặt trăng vào năm 2030.
30 năm bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ: Từ cựu thù đến Đối tác Chiến lược toàn diện
12/07/2025 06:08Cách đây 30 năm, đêm 11-7-1995 (giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Bill Clinton chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Rạng sáng 12-7-1995 (giờ Việt Nam), Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Võ Văn Kiệt chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Mỹ.
Đất hiếm ở Đông Nam Á: Giàu tiềm năng, lắm thách thức
07/07/2025 08:58Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc mạnh mẽ, Đông Nam Á nổi lên như một điểm đến chiến lược trong lĩnh vực khai thác và chế biến đất hiếm. Đây là loại khoáng sản được xem là “xương sống” của công nghệ hiện đại.
Hòa bình mong manh ở CHDC Congo
02/07/2025 07:19Hai quốc gia châu Phi là CHDC Congo và Rwanda vừa ký kết thỏa thuận hòa bình sau nhiều thập kỷ xung đột dưới sự trung gian của Mỹ. Thỏa thuận do Nhà Trắng làm trung gian nhằm ngăn chặn đổ máu ở miền Đông CHDC Congo.
Cạnh tranh cán cân quyền lực trên bầu trời
23/06/2025 08:20Theo tờ South China Morning Post, hiện Mỹ vẫn đang sở hữu chương trình máy bay chiến đấu tiên tiến nhất trên thế giới, nhưng Trung Quốc đang tăng tốc để bắt kịp Mỹ trong lĩnh vực công nghệ quân sự này.
IMEC: Trục liên minh địa chính trị - kinh tế mới
16/06/2025 12:50Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt và các liên minh truyền thống đang được xem xét lại, sự nổi lên của trục Riyadh - Rome - New Delhi nhận được sự chú ý. Đây không chỉ là giao điểm thương mại kết nối giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu mà còn là nền tảng chiến lược của thế kỷ 21.
Giải pháp mới cho khủng hoảng nước sạch ở châu Phi
26/05/2025 07:27Châu Phi có khoảng 1,45 tỷ người, đang đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại: thiếu nước sạch. Việc tìm kiếm và khai thác các nguồn nước ngầm sâu hay còn gọi là các tầng chứa nước, trở thành một giải pháp tiềm năng để giải quyết vấn đề này.
Tận dụng thời cơ
03/05/2025 07:35Tháng 6 tới, một nhóm nhà khoa học Mỹ sẽ bắt đầu làm việc tại một trường đại học Pháp. Trong bối cảnh các nhà khoa học Mỹ đang bất mãn với chính sách siết chặt lĩnh vực nghiên cứu của Tổng thống Donald Trump, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh các chiến lược thu hút nhân tài khoa học để tăng cường năng lực nghiên cứu và đổi mới.
Đằng sau việc ứng dụng rộng rãi DeepSeek-R1 ở Trung Quốc
31/03/2025 06:03DeepSeek-R1 - chatbot nổi tiếng của Trung Quốc, từng làm lu mờ ChatGPT và Perplexity của Mỹ vào tháng 1 năm nay, đang xuất hiện ngày càng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, từ kinh tế đến xã hội tại “quốc gia tỷ dân”.
Nở rộ nhiều vật liệu xây dựng thân thiện môi trường
17/03/2025 05:29Trong ngành xây dựng thế giới, hiện các xu hướng như nhà tiền chế, lắp ghép và sử dụng robot, thực tế ảo tăng cường (AR), in 3D, phần mềm mô phỏng… đều được áp dụng để tối ưu hóa các quy trình, cho phép các kiến trúc sư và nhà thiết kế kiểm soát được toàn bộ công trình một cách trực quan.
Xem thêm
Tiêu điểm
Lãnh đạo Triều Tiên thị sát vụ thử tên lửa phòng không tầm xa mới
25/12/2025 07:40Trước mắt và lâu dài
Nhật Bản thúc đẩy quan hệ với Trung Á
Nga chuẩn bị cho chương trình hỏi - đáp với Tổng thống Vladimir Putin
Nghi phạm vụ xả súng tại Australia bị truy tố 59 tội danh
Hồ sơ - tư liệu
Năng lượng toàn cầu 2026: Dòng vốn kỷ lục và cuộc đua làm chủ công nghệ
22/12/2025 06:07Theo dự báo, năm 2026, bức tranh năng lượng thế giới được định hình bởi 3 lực kéo lớn: nhu cầu điện tăng nhanh, đặc biệt từ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI); sự dịch chuyển chiến lược từ chính sách năng lượng sang chính sách công nghiệp; cạnh tranh ngày càng gay gắt về công nghệ, chuỗi cung ứng và năng lực xây dựng các nhà máy năng lượng quy mô lớn.
AI không còn là đấu trường riêng của chip
Linh hoạt về ngoại tệ và trao đổi thương mại
Năng lượng “lạ” từ những ý tưởng táo bạo
Tầng sâu - Tầng phát triển bền vững mới - Bài 2: Tầm nhìn tương lai
Chính trường thế giới
Đảo chính ở Guinea-Bissau: Tổng thống Embalo đến Senegal
28/11/2025 15:01Chính phủ Senegal thông báo Tổng thống Guinea-Bissau Umaro Sissoco Embalo hiện đang ở Senegal sau cuộc đảo chính diễn ra tại quốc gia Tây Phi này.
Tổng thống Mỹ và Nga sẽ gặp nhau tại Hungary
Tổng thống Pháp tái bổ nhiệm ông Sebastien Lecornu làm Thủ tướng
Thủ tướng Pháp Francois Bayrou không vượt qua cuộc bỏ phiếu tín nhiệm
Thủ tướng Phạm Minh Chính gửi thư chúc mừng tân Thủ tướng Thái Lan
Kỹ sư Phạm Quang Lễ (tức Trần Đại Nghĩa) sinh ngày 13-9-1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tân Bình, tỉnh Vĩnh Long. Người cha, ông Phạm Văn Mùi, là một nhà nho nghèo thường dạy con theo các chuẩn mực đạo đức Khổng giáo: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Nhân kỷ niệm 60 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2-9, Báo SGGP xin trân trọng giới thiệu bài viết về nhà trí thức, vị tướng, người anh hùng nổi bật trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trước mắt và lâu dài
