Trần Đại Nghĩa – Nhà khoa học quân sự kiệt xuất đặt nền móng cho nền công nghiệp quốc phòng Việt Nam

Giữa những năm tháng kháng chiến đầy gian khó, khi vũ khí của quân đội ta còn thiếu thốn, một trí thức tài năng đã từ bỏ cuộc sống sung túc ở châu Âu để trở về, tận dụng kiến thức tích lũy chế tạo ra những loại vũ khí có sức công phá mạnh, góp phần thay đổi cục diện chiến trường. Đó chính là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – người được xem là cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam .

## Từ thiếu niên nghèo vượt khó đến kỹ sư tài ba trên đất Pháp

Ông tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long . Mồ côi cha từ năm 6 tuổi, ông được mẹ và chị gái tần tảo nuôi dưỡng. Năm 1933, ông xuất sắc đỗ đầu cả hai kỳ thi tú tài: Tú tài Việt và Tú tài Tây . Dù gia cảnh khó khăn, với sự giúp đỡ của một nhà báo và học bổng du học, ông sang Pháp năm 1935.

Trong 11 năm tại châu Âu, ông đã tốt nghiệp kỹ sư và cử nhân toán học tại nhiều trường danh tiếng: Đại học Bách khoa Paris, Đại học Mỏ, Đại học Điện, Đại học Sorbonne và Đại học Cầu đường Paris . Dù chính quyền Pháp nghiêm cấm người dân thuộc địa học ngành vũ khí, ông vẫn bí mật tích lũy kiến thức, làm việc tại các nhà máy sản xuất máy bay và viện nghiên cứu vũ khí ở Pháp và Đức . Ông đã sưu tầm, ghi chép được hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí .

## Quyết định lịch sử: Từ bỏ danh vọng, theo Bác Hồ về nước

Tháng 5 năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp thương thuyết, Phạm Quang Lễ đã hưởng ứng lời kêu gọi, từ bỏ cuộc sống giàu sang ở châu Âu với mức lương 5.500 Francs/tháng (tương đương 22 lượng vàng) để theo Bác về nước .

Ngày 5 tháng 12 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa và giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Quân giới . Ông chính thức bắt đầu hành trình xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

## Những "vũ khí thần kỳ" trong chiến tranh

Trong bối cảnh quân đội ta thiếu vũ khí trầm trọng, phải dùng bom ba càng để đánh xe tăng Pháp, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã bắt tay vào nghiên cứu và nhanh chóng đạt được những thành tựu vang dội .

Súng Bazooka chống tăng: Tháng 11 năm 1946, ông bắt tay nghiên cứu chế tạo súng và đạn chống tăng Bazooka. Chỉ đến ngày 5 tháng 3 năm 1947, sản phẩm đã hoàn toàn đạt yêu cầu, tương đương với Bazooka cỡ 60mm của Mỹ . Ngay trong ngày đầu chiến đấu tại chùa Trầm, Quốc Oai, súng Bazooka đã bắn cháy 2 xe tăng Pháp, khiến địch sửng sốt và hoảng hốt rút về Hà Nội . Đến tháng 4 năm 1947, súng được sản xuất hàng loạt và gửi ra các chiến trường .

Súng không giật SKZ: Sau Bazooka, ông tiếp tục nghiên cứu thành công súng không giật SKZ cỡ 60mm. Loại vũ khí công đồn này nặng khoảng 26kg, có thể tháo rời để mang vác, đầu đạn nặng 9kg có thể xuyên thủng bê tông dày trên 60cm . SKZ 60 đã phá tan boong ke kiên cố của Pháp trong Chiến dịch Lê Hồng Phong cuối năm 1949 và gây cho quân Pháp nhiều tổn thất nặng nề .

Các loại vũ khí khác: Ngoài ra, ông còn nghiên cứu chế tạo bom bay có tầm bắn từ 3-4km, cối 120mm có khả năng bắn cầu vồng và bắn thẳng, cùng nhiều loại mìn, lựu đạn, thủy lôi .

## Những cống hiến và vinh danh xứng đáng

Với những đóng góp to lớn, năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng khi mới 35 tuổi . Năm 1952, ông là một trong những người đầu tiên nhận danh hiệu Anh hùng Lao động . Năm 1966, ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô – một vinh dự hiếm có đối với nhà khoa học Việt Nam . Ông cũng giữ nhiều trọng trách: Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội .

Cuộc đời Trần Đại Nghĩa là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, nghị lực phi thường và tinh thần học tập bền bỉ . Ông đã để lại một di sản khoa học to lớn, đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam, đồng thời là nguồn cảm hứng cho các thế hệ trẻ noi theo. Tên tuổi ông được đặt cho nhiều con đường, trường học, trở thành biểu tượng của trí tuệ và lòng trung thành với Tổ quốc .