Trần Đại Nghĩa – ông vua vũ khí từ bỏ vinh hoa nước Pháp

Kỹ sư Phạm Quang Lễ rời Paris theo Bác Hồ về nước, trở thành cha đẻ của súng bazooka, SKZ Việt Nam và là Anh hùng Lao động đầu tiên của giới khoa học.

Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 tại huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Du học Pháp, ông tốt nghiệp nhiều bằng kỹ sư, âm thầm suốt 11 năm nghiên cứu tài liệu chế tạo vũ khí – lĩnh vực người Pháp cấm tuyệt đối với dân thuộc địa.

Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, ông được gặp Người và quyết định từ bỏ mức lương tương đương hàng chục lượng vàng mỗi tháng, theo Bác về nước phục vụ kháng chiến. Bác đặt cho ông bí danh Trần Đại Nghĩa và giao làm Cục trưởng Cục Quân giới. Giữa núi rừng, từ sắt đường ray, vỏ đạn cũ, ông cùng đồng đội chế tạo thành công súng bazooka (1947) bắn cháy xe tăng Pháp ngay trận đầu ở Chương Mỹ, rồi súng không giật SKZ hạ lô cốt bê tông, bom bay – những vũ khí làm thay đổi tương quan chiến trường, khiến đối phương kinh ngạc về "kỹ nghệ trong rừng" của Việt Minh.

Năm 1952, ông là một trong ba Anh hùng Lao động đầu tiên được tuyên dương. Sau này, ông trở thành Thiếu tướng, Viện sĩ, người đặt nền móng cho nhiều ngành khoa học – kỹ thuật Việt Nam, được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu. Ông qua đời năm 1997.

Câu nói của ông còn mãi với thế hệ trí thức trẻ: "Bạn bè của tôi ở lại bên Pháp, họ có sự nghiệp khoa học, nhưng tôi có Tổ quốc."