Trần Đại Nghĩa – Thiên tài quân giới và ngọn đuốc tri thức phụng sự Tổ quốc

Trong lịch sử cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam ở thế kỷ XX, bên cạnh những chiến sĩ quả cảm trên chiến trường, có những nhà khoa học thầm lặng nhưng đóng vai trò quyết định, sáng tạo ra những vũ khí có sức mạnh xoay chuyển cục diện trận đánh. Người đứng đầu trong số những trí thức kiệt xuất ấy, được mệnh danh là "Cha đẻ của ngành Quân giới Việt Nam", chính là Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa.

Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ) sinh năm 1913 tại làng Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo mồ côi cha từ sớm, ông đã nỗ lực vươn lên bằng con đường học tập và đỗ đầu kỳ thi Tú tài bản xứ. Năm 1935, ông sang Pháp du học và tốt nghiệp hàng loạt bằng Kỹ sư Cầu đường, Kỹ sư Điện, Kỹ sư Hàng không cùng Cử nhân Toán học tại các trường đại học danh tiếng bậc nhất Paris.

Tại châu Âu, ông có công việc ổn định với mức lương vô cùng hậu đãi. Thế nhưng, trong lòng người trí thức trẻ ấy luôn nung nấu một hoài bão duy nhất: học tập tri thức khoa học quân sự phương Tây để trở về phụng sự quê hương. Ông đã âm thầm tự sưu tầm, nghiên cứu tài liệu bảo mật về chế tạo vũ khí trong suốt 11 năm liền.

Bước ngoặt lớn nhất cuộc đời ông diễn ra vào năm 1946, khi ông gặp Bác Hồ tại Paris và quyết định từ bỏ vinh hoa phú quý xứ người để theo Bác về nước tham gia kháng chiến. Chính Bác Hồ đã đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa với gửi gắm gánh vác việc lớn vì nghĩa lớn của dân tộc.

Dưới sự chỉ đạo của ông trong điều kiện thiếu thốn gian khổ ở chiến khu Việt Bắc, Cục Quân giới Việt Nam đã làm nên những kỳ tích khoa học quân sự kinh ngạc:

• Súng và đạn Bazooka (1947): Chế tạo thành công loại vũ khí có khả năng xuyên thủng xe thiết giáp của quân Pháp, giáng đòn bất ngờ làm thất bại chiến dịch tiến công Việt Bắc của địch.

Không chỉ là một nhà kỹ thuật quân sự tài ba, sau khi hòa bình lập lại, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách quan trọng như Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, và là Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Với những cống hiến vĩ đại, ông được phong hàm Thiếu tướng năm 1948, được bầu làm Viện sĩ Học viện Khoa học Liên Xô và được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cùng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Khi ông qua đời vào năm 1997 tại TP. Hồ Chí Minh, thọ 84 tuổi, đất nước mất đi một cây đại thụ khoa học, nhưng di sản và tấm lòng yêu nước của ông thì còn mãi.

Nhìn lại cuộc đời Trần Đại Nghĩa, thế hệ hôm nay luôn kính cẩn nghiêng mình trước một nhân cách lớn – tấm gương sáng ngời về tinh thần "Dĩ công vi thượng", sẵn sàng từ bỏ lợi ích cá nhân để đem tri thức đỉnh cao phụng sự trọn vẹn cho độc lập, tự do của dân tộc.