Trần Đại Nghĩa – Từ bỏ tương lai ở châu Âu để trở về chế tạo vũ khí cho Tổ quốc
Giáo sư Trần Đại Nghĩa là người đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Sau 11 năm học tập và làm việc tại Pháp, Đức, ông từ bỏ con đường sự nghiệp rộng mở ở châu Âu để theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước năm 1946, trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu, chế tạo nhiều loại vũ khí phục vụ kháng chiến.
Năm 1935, chàng thanh niên Phạm Quang Lễ rời Việt Nam sang Pháp du học.
Đó là một thanh niên đặc biệt.
Ông học cùng lúc nhiều trường đại học, từ cầu đường, điện, toán học đến hàng không, cơ khí.
Sau 11 năm, ông đã tốt nghiệp nhiều chuyên ngành kỹ thuật và làm việc tại các nhà máy, viện nghiên cứu ở Pháp và Đức. Trong thời gian ấy, ông âm thầm ghi chép hơn 30.000 trang tài liệu về kỹ thuật chế tạo vũ khí, với một suy nghĩ duy nhất:
Một ngày nào đó, mình sẽ mang kiến thức này về phục vụ đất nước.
Đầu năm 1946, tại Pháp, ông gặp Hồ Chí Minh.
Sau nhiều cuộc trò chuyện, ông quyết định từ bỏ cuộc sống ổn định ở châu Âu để trở về Việt Nam.
Trên chuyến tàu trở về Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cho ông cái tên mới:
Trần Đại Nghĩa.
Cái tên ấy gắn với ông suốt phần đời còn lại.
Những ngày đầu kháng chiến chống Pháp vô cùng thiếu thốn.
Quân đội gần như không có ngành công nghiệp quốc phòng.
Vũ khí rất ít.
Đạn dược càng hiếm.
Trong những lán nhỏ giữa núi rừng Việt Bắc, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự bắt đầu nghiên cứu chế tạo vũ khí.
Ông trực tiếp chỉ đạo chế tạo thành công súng Bazoka, súng không giật (SKZ), bom bay và nhiều loại đạn, mìn phù hợp với điều kiện chiến trường Việt Nam. Những loại vũ khí này đã góp phần quan trọng vào nhiều chiến dịch lớn của quân đội ta.
Điều khiến đồng nghiệp kính phục không chỉ là tài năng.
Mà còn là lối sống của ông.
Dù là người có học vấn rất cao, ông luôn làm việc cùng công nhân trong xưởng.
Có hôm, ông trực tiếp cầm búa, cầm giũa để sửa từng chi tiết của một khẩu súng.
Ông từng nói:
"Khoa học chỉ có ý nghĩa khi phục vụ nhân dân và Tổ quốc."
Sau hòa bình, Trần Đại Nghĩa tiếp tục cống hiến cho giáo dục và khoa học.
Ông là Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, sau đó giữ nhiều cương vị quan trọng trong lĩnh vực khoa học – kỹ thuật của đất nước.
Khi qua đời năm 1997, ông để lại không chỉ những công trình khoa học, mà còn là tấm gương về lòng yêu nước của một trí thức.
Ông đã chứng minh rằng:
Tri thức, nếu được đặt đúng chỗ, cũng có thể trở thành một thứ vũ khí bảo vệ Tổ quốc.
