Trần Đại Nghĩa: Từ "ông tướng gàn" đến huyền thoại quân giới Việt Nam

Ngày 30/4/1975, khi đất nước hoàn toàn thống nhất, trong cuốn sổ tay của một vị tướng già lặng lẽ ghi lại một dòng chữ vỏn vẹn: “Đã hoàn thành nhiệm vụ!”. Đó là lời tự sự sau cùng của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa – người đã từ bỏ vinh hoa để chọn con đường gian khổ, dùng trí tuệ làm vũ khí phụng sự Tổ quốc.

Hành trình của một "kẻ cắp" tri thức Sinh năm 1913 tại Vĩnh Long với cái tên Phạm Quang Lễ, ông lớn lên trong sự nghèo khó và hy sinh của người chị gái để có thể đến trường. Với tư chất thông minh, ông sớm nhận ra người Việt bị đô hộ vì thiếu vũ khí hiện đại. Năm 1935, khi sang Pháp du học, ông mang theo một lời thề sắt đá: học cách chế tạo vũ khí. Vì người Pháp không dạy ngành này cho dân thuộc địa, ông đã chọn con đường vòng, học tới 6 bằng đại học và chứng chỉ ở các ngành cầu đường, điện, toán học, hàng không, mỏ và cơ khí để nắm vững nền tảng khoa học quân sự. Suốt 11 năm, ông âm thầm "đánh cắp" tri thức bằng cách tự mày mò trong thư viện và dồn toàn bộ tiền lương để mua hơn 1 tấn sách về vũ khí.

Từ bỏ 20 lạng vàng để chọn "nhiệm vụ khổ lắm" Bước ngoặt đến vào năm 1946 khi ông gặp Bác Hồ tại Paris. Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông quyết định từ bỏ mức lương tương đương 20 lạng vàng một tháng để theo Bác về nước. Khi Bác hỏi: “Chú về nước chế tạo vũ khí... nhưng trong nước khổ lắm. Chú có chịu nổi không?”, ông đáp gọn: “Cháu đã chờ đợi ngày này suốt 11 năm trời”. Cái tên Trần Đại Nghĩa được Bác đặt từ đó, như một biểu tượng cho lý tưởng cao đẹp của ông.

Huyền thoại giữa núi rừng Việt Bắc Dưới sự chỉ đạo của ông, ngành quân giới non trẻ đã làm nên những kỳ tích không tưởng. Tháng 2/1947, súng Bazooka do ông nghiên cứu đã thử nghiệm thành công với độ xuyên sâu 75cm trên tường gạch, ngang ngửa vũ khí của Mỹ. Ngay trận đầu tại chùa Trầm, Bazooka đã bắn cháy xe tăng Pháp, phá tan nỗi khiếp sợ của quân ta trước thiết giáp địch. Sau đó là sự ra đời của súng không giật SKZ – loại vũ khí hạng nặng xuyên thủng bê tông cốt thép, và cả những loại "bom bay" tầm xa khiến kẻ thù kinh hồn bạt vía. Việc chế tạo thành công vũ khí hiện đại giữa điều kiện thiếu thốn của núi rừng được thế giới coi là một "huyền thoại".

"Ông Tướng gàn" có trái tim thuần khiết Dù là một Thiếu tướng lừng lẫy, đời thường của ông lại giản dị đến mức bị gọi là "Ông Tướng gàn". Ông say mê công việc đến mức quên ăn quên ngủ, đầu tóc bù xù, thậm chí bị vợ "phàn nàn" là lười tắm rửa vì tiếc thời gian dành cho nghiên cứu. Ông luôn từ chối mọi đặc quyền, sống trong căn nhà chật chội và tặc lưỡi: “Nhà ngập thì ta tát nước ra chứ sao”. Khi bạn bè ở Pháp sung sướng hơn, ông chỉ mỉm cười cho rằng mình hạnh phúc vì được phụng sự Tổ quốc.

Cuộc đời Trần Đại Nghĩa là minh chứng cho một thế hệ trí thức yêu nước đại diện cho tinh thần: lấy khoa học làm điểm tựa, lấy lòng dân làm vũ khí, để viết nên những trang sử vàng cho dân tộc.