Trần Đăng Ninh và bài toán hậu cần Điện Biên Phủ

Ngày 11/7/1950, Tổng cục Cung cấp được thành lập, Trần Đăng Ninh được giao làm Chủ nhiệm đầu tiên. Ngay trong năm ấy, cơ quan mới đã bước vào thử thách với Chiến dịch Biên giới. Những năm tiếp theo, khi quy mô tác chiến của quân đội ngày càng lớn, công tác cung cấp cũng không còn đơn giản là huy động gạo và người vận chuyển; nó phải trở thành một hệ thống có tổ chức từ hậu phương tới chiến trường.

Cuối năm 1953, khi Trung ương quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ, khó khăn về hậu cần hiện ra rất rõ. Điện Biên nằm sâu ở Tây Bắc, xa các căn cứ hậu phương, đường vận chuyển dài và phần lớn đi qua địa hình miền núi. Bộ Chính trị giao Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng làm Chủ tịch Hội đồng Cung cấp mặt trận; Trần Đăng Ninh phụ trách việc làm đường và tiếp tế cho chiến dịch.

Việc đầu tiên là tổ chức lại tuyến vận chuyển. Hậu cần chiến dịch được chia thành hai phần: tuyến hậu phương đưa hàng từ các vùng tự do tới những đầu mối như Ba Khe, Suối Rút; từ đây, lực lượng cung cấp tiền phương tiếp tục chuyển hàng lên Điện Biên Phủ. Cách tổ chức này giúp bộ phận ở phía trước tập trung vào chặng đường khó khăn nhất thay vì phải lo toàn bộ hành trình từ hậu phương.

Nhưng có tổ chức thôi vẫn chưa đủ. Khối lượng cần vận chuyển rất lớn trong khi ô tô ít, đường xấu và thường xuyên bị đánh phá. Vì thế, gần như mọi phương tiện có thể sử dụng đều được huy động: ô tô, thuyền, ngựa thồ và đặc biệt là xe đạp thồ. Theo số liệu được Báo Nhân Dân dẫn lại, toàn chiến dịch đã huy động khoảng 260.000 dân công, hơn 20.000 xe đạp thồ, trên 17.000 ngựa thồ, hơn 4.000 thuyền và 628 ô tô để phục vụ vận chuyển hàng hóa, vũ khí, đạn dược.

Đây cũng là lúc xuất hiện một vấn đề rất thực tế: người vận chuyển cũng phải ăn. Nếu một dân công gánh gạo đi hàng trăm kilômét mà phần lớn số gạo mang theo lại dùng cho chính mình trên đường, lượng hàng tới được mặt trận sẽ giảm đáng kể. Vì vậy, bên cạnh việc đưa hàng từ xa tới, công tác hậu cần còn phải huy động lương thực tại Tây Bắc, tổ chức các kho trung chuyển và tìm cách rút ngắn từng chặng vận tải.

Bộ máy hậu cần chiến dịch vì thế phát triển rất lớn. Riêng lực lượng làm công tác hậu cần có khoảng 3.200 người, còn dân công trên tuyến chiến dịch có thời điểm hơn 30.000 người. Hàng hóa được chuyển qua nhiều cung, trạm rồi tiếp tục đi về phía Điện Biên.

Một thay đổi lớn xảy ra ngày 26/1/1954, khi phương châm tác chiến chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Thời gian chiến dịch kéo dài đồng nghĩa với lượng lương thực, đạn dược và thuốc men cần thiết cũng tăng lên. Hệ thống cung cấp vì thế phải tiếp tục vận hành trong nhiều tháng, trong điều kiện tuyến đường ngày càng bị đối phương chú ý và đánh phá.

Trần Đăng Ninh không phải người duy nhất làm nên hệ thống hậu cần ấy. Phía sau nó là Hội đồng Cung cấp mặt trận, Tổng cục Cung cấp, chính quyền các địa phương và một lực lượng dân công rất lớn từ nhiều vùng. Vai trò của ông nằm ở việc tổ chức và điều phối một bộ máy cung cấp quân đội còn rất trẻ, trong lúc yêu cầu của chiến trường đã tăng lên nhanh chóng.