Trận đánh Cầu Hiền – Máu và lửa trên tuyến huyết mạch Trường Sơn

Năm 1972, trên mảnh đất Quảng Trị – "tọa độ lửa" khốc liệt nhất chiến tranh Việt Nam – không chỉ có Thành cổ rung chuyển dưới bom đạn, mà còn có những trận đánh thầm lặng nhưng quyết định ở hậu phương, nơi các chiến sĩ Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn – đổ máu để giữ vững mạch máu chi viện cho tiền tuyến. Một trong những điểm nóng ấy chính là Cầu Hiền (thuộc khu vực Cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải, giáp vĩ tuyến 17, huyện Vĩnh Linh và Gio Linh), tuyến đường huyết mạch nối liền hậu phương miền Bắc với chiến trường Quảng Trị.

Khi Chiến dịch Xuân - Hè mở màn ngày 30/3/1972, quân và dân ta đã giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị vào ngày 1/5/1972, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên Dinh Tỉnh trưởng. Nhưng kẻ thù không cam lòng. Từ cuối tháng 6, Mỹ và quân đội Sài Gòn mở Chiến dịch Lam Sơn 72, huy động lực lượng lớn tái chiếm thị xã và Thành cổ Quảng Trị. Để ngăn chặn dòng chi viện từ miền Bắc, chúng dồn sức đánh phá ác liệt các tuyến đường Trường Sơn – Đông Trường Sơn, đặc biệt là đoạn qua Quảng Trị, nơi Đoàn 559 đảm nhận nhiệm vụ vận tải, sửa chữa cầu đường và bảo vệ huyết mạch.

Cầu Hiền Lương – cây cầu lịch sử bắc qua sông Bến Hải, biểu tượng của 21 năm chia cắt đất nước theo Hiệp định Genève 1954 – dù đã bị bom Mỹ đánh sập năm 1967, nhưng trong năm 1972, công binh và bộ đội Trường Sơn đã khẩn trương bắc lại cầu phao dã chiến, cầu treo tạm thời cách cầu cũ khoảng 20m về phía thượng lưu. Đây là điểm then chốt trên Quốc lộ 1A và các nhánh đường Trường Sơn, nơi hàng trăm, hàng nghìn tấn vũ khí, lương thực, đạn dược, bộ đội phải qua để chi viện cho mặt trận Thành cổ đang bị bao vây. Nếu cầu bị phá, Thành cổ sẽ cô lập, hậu phương không tiếp tế được.

Từ tháng 6 đến tháng 9/1972, trong suốt 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ, Cầu Hiền trở thành mục tiêu đánh phá liên tục của không quân Mỹ và pháo binh địch. Máy bay B-52, phản lực, trực thăng rải thảm bom ngày đêm, pháo từ các cứ điểm Gio Linh, Đông Hà dồn dập bắn phá. Có những ngày, bom rơi dày đặc khiến sông Bến Hải sôi sùng sục, nước đỏ máu và lửa. Chiến sĩ Đoàn 559 – những người lính công binh, thanh niên xung phong, vận tải – sống trong hầm hào ven cầu, ăn uống thiếu thốn, ngày đêm canh gác và sửa chữa.

Họ đào hầm sâu, ngụy trang cầu phao bằng cành cây, lá rừng, dùng dây cáp, phao cao su nối lại cầu mỗi khi bị đứt. Khi bom rơi, cầu đứt đoạn, họ lập tức lao ra dưới mưa bom đạn, bơi qua sông kéo phao, buộc cáp, vá cầu trong bóng tối. Nhiều chiến sĩ hy sinh ngay trên cầu: có người bị bom bi xé nát thân thể khi đang buộc dây, có người bị pháo san phẳng hầm trú ẩn. Nhưng họ vẫn kiên cường, hô vang "Đoàn 559 quyết thắng", "Đường thông xe chạy, chi viện kịp thời". Nhờ đó, dòng xe tải, xe tăng, bộ đội vẫn lăn bánh qua cầu, vượt sông, mang theo vũ khí, lương thực đến Thành cổ – dù phải mất hàng giờ, hàng ngày để vượt qua "đại lộ kinh hoàng" đầy bom.

Những trận đánh giằng co ác liệt diễn ra: bộ đội địa phương và lực lượng Đoàn 559 phối hợp với các đơn vị phòng không bắn rơi máy bay địch, đánh lui các đợt càn quét của quân Sài Gòn nhằm phá hoại cầu. Có đêm, dưới ánh lửa bom, họ vừa sửa cầu vừa hát vang bài ca cách mạng để động viên nhau. Nhiều nữ thanh niên xung phong, như những cô gái trẻ từ miền Bắc vào, đã hy sinh khi phá bom nổ chậm hoặc cứu đồng đội khỏi đống đổ nát.

Nhờ sự anh dũng của các chiến sĩ Đoàn 559 giữ vững Cầu Hiền và tuyến đường huyết mạch, hậu phương luôn thông suốt. Hàng nghìn tấn hàng hóa, hàng vạn chiến sĩ được chi viện kịp thời cho Thành cổ, góp phần làm chậm "tốc độ rùa bò" của địch, gây tổn thất nặng nề cho chúng, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán và ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973.

Ngày nay, Cầu Hiền Lương đã được phục dựng nguyên trạng (năm 2001), trở thành di tích lịch sử thiêng liêng bên sông Bến Hải, với cột cờ cao vút tung bay cờ đỏ sao vàng. Mỗi khi gió thổi qua cầu, dường như vẫn vang vọng tiếng bom năm xưa và lời thề son sắt của những người lính Trường Sơn: giữ cầu để giữ hòa bình, nối liền non sông. Ở Quảng Trị hôm nay, câu chuyện về trận đánh Cầu Hiền nhắc nhở thế hệ trẻ: hòa bình được xây dựng từ những hy sinh thầm lặng trên hậu phương, từ máu xương của những người lính anh hùng giữ vững từng cây cầu, từng con đường.