Trận đánh cư xá sĩ quan Mỹ Brink – Sài Gòn, 1964

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước – hoạt động của Biệt động Sài Gòn – Gia Định, năm 1964.
1. Cư xá Brink – nơi tưởng như bất khả xâm phạm

Đầu những năm 1960, cư xá Brink nằm tại khu vực đường Hai Bà Trưng, Sài Gòn, là nơi ở của nhiều sĩ quan Mỹ.

Đây không phải một khách sạn thông thường.

Cư xá được bố phòng nghiêm ngặt với tường bao, cổng kiểm soát và lực lượng quân cảnh bảo vệ. Các tài liệu của Quân khu 7 mô tả đây là một tòa nhà cao tầng kiên cố, dành cho các cố vấn Mỹ làm nhiệm vụ huấn luyện và chỉ đạo lực lượng quân sự của chính quyền Sài Gòn.

Đối với lực lượng biệt động, một mục tiêu nằm ngay giữa trung tâm Sài Gòn nhưng được bảo vệ nhiều lớp như vậy là một thử thách cực lớn.

Muốn đánh được mục tiêu, trước hết phải tìm ra cách đưa người và vũ khí vượt qua cánh cổng được canh gác.

Và câu trả lời của họ là một kế hoạch táo bạo đến mức khó tin.

2. Một ý tưởng xuất hiện từ một bức ảnh

Để chuẩn bị cho trận đánh, lực lượng biệt động phải tiến hành điều nghiên mục tiêu trong thời gian dài.

Theo hồi ức được các tài liệu về biệt động Sài Gòn ghi lại, Tư Chu – Nguyễn Đức Hùng, người phụ trách quân báo, từng nhìn thấy hình ảnh cư xá Brink và chú ý đến khu vực tầng trệt dùng làm nơi đỗ xe.

Đó là một chi tiết rất quan trọng.

Nếu không thể trực tiếp đột nhập vào các tầng phía trên, tại sao không đưa thuốc nổ vào ngay khu vực bên dưới tòa nhà?

Ý tưởng đánh từ tầng hầm dần hình thành.

Nhưng vấn đề tiếp theo còn khó hơn:

Làm thế nào để một chiếc xe chứa đầy thuốc nổ có thể đi qua cổng gác?

Câu trả lời nằm ở một màn cải trang được chuẩn bị kỹ lưỡng.

3. Bảy Bê và Tư Mập

Nhiệm vụ được giao cho Đội 5 biệt động.

Người chỉ huy tổ chiến đấu là Nguyễn Thanh Xuân, bí danh Bảy Bê – một chiến sĩ giàu kinh nghiệm.

Cùng tham gia với ông là Nguyễn Quang Hóa, bí danh Tư Mập.

Phương án được xây dựng dựa trên việc cải trang.

Một người đóng vai sĩ quan Việt Nam Cộng hòa có cấp bậc đủ để khiến lính gác không nghi ngờ.

Người còn lại đóng vai tài xế.

Chiếc xe sẽ chở theo khối thuốc nổ và tiến thẳng vào cư xá.

Đây là điểm táo bạo nhất của kế hoạch.

Bởi nếu người lính gác phát hiện bất thường, toàn bộ đội biệt động có thể bị bắt ngay tại cổng.

Nhưng nếu màn kịch thành công, chiếc xe sẽ tiến thẳng vào nơi mà một người bình thường gần như không thể tiếp cận.

4. Chiếc xe tiến qua cổng gác

Chiều 24/12/1964, kế hoạch được triển khai.

Theo tư liệu của Quân khu 7, khoảng 17 giờ, Bảy Bê lái xe đến đón Tư Mập, người đang đóng vai một thiếu tá quân đội Việt Nam Cộng hòa. Sau đó chiếc xe tiến về cư xá Brink. Khoảng 17 giờ 20, xe đến trước cổng.

Tư Mập bước xuống xe.

Ông nhập vai một sĩ quan có nhiệm vụ đến gặp một đại tá Mỹ.

Lính gác kiểm tra.

Nhưng trước một người có vẻ ngoài, trang phục và thái độ phù hợp với thân phận một sĩ quan, sự nghi ngờ đã không xuất hiện.

Cánh cổng mở ra.

Chiếc xe từ từ chạy vào bên trong.

Đối với hai người trên xe, đây có lẽ là những phút căng thẳng nhất của toàn bộ kế hoạch.

Chỉ một ánh mắt nghi ngờ.

Một câu hỏi không thể trả lời.

Hoặc một cuộc kiểm tra bất ngờ.

Tất cả đều có thể khiến trận đánh kết thúc trước khi nó bắt đầu.

Nhưng chiếc xe đã vượt qua cổng.

5. Chiếc xe nằm dưới tầng hầm

Sau khi vào trong, chiếc xe được đưa tới khu vực đỗ xe dưới tòa nhà.

Tư Mập rời khỏi xe theo kế hoạch.

Bảy Bê tiếp tục thực hiện phần việc còn lại.

Một chiếc xe nằm giữa khu vực đỗ xe của cư xá sĩ quan Mỹ chẳng có gì bất thường.

Nhưng chiếc xe ấy đang mang theo một khối thuốc nổ lớn.

Các nguồn tư liệu ghi nhận khối thuốc nổ được đưa vào mục tiêu có trọng lượng khoảng 100kg; Quân khu 7 cho biết trước đó lực lượng biệt động đã bí mật chuẩn bị và vận chuyển khoảng 200kg thuốc nổ về cơ sở, sau đó sử dụng một phần cho trận đánh.

Sau khi hoàn tất việc đặt khối nổ, những người thực hiện nhanh chóng rời khỏi khu vực.

Một kế hoạch được chuẩn bị trong nhiều tuần giờ chỉ còn chờ thời điểm phát nổ.

6. 17 giờ 55 phút – tiếng nổ giữa Sài Gòn

Khoảng 17 giờ 55 phút ngày 24/12/1964, khối thuốc nổ phát nổ tại khu vực tầng hầm của cư xá Brink.

Một tiếng nổ khủng khiếp vang lên giữa trung tâm Sài Gòn.

Tòa nhà rung chuyển.

Khu vực tầng dưới bị phá hủy nghiêm trọng.

Khói và bụi bao trùm hiện trường.

Những người bên trong và xung quanh cư xá hoảng loạn.

Theo hồ sơ của U.S. National Archives, vụ nổ làm 2 người Mỹ thiệt mạng và khiến hơn 100 người Mỹ, Việt Nam và Australia bị thương; các nguồn khác thường thống kê số người bị thương ở mức khoảng 60. Sự khác biệt đến từ cách thống kê thương vong giữa các tài liệu.

Trong số những người thiệt mạng có Trung tá James Robert Hagen, một sĩ quan Mỹ cấp cao.

Vụ nổ lập tức gây chấn động trong thành phố.

Một mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt đã bị đánh trúng ngay giữa trung tâm Sài Gòn.

7. Cả thành phố nhận ra một điều

Điều khiến trận đánh Brink gây chấn động không chỉ nằm ở sức phá hủy của vụ nổ.

Quan trọng hơn, nó cho thấy một mục tiêu quân sự được bảo vệ nghiêm ngặt ngay giữa Sài Gòn vẫn có thể bị lực lượng biệt động tiếp cận.

Chiếc xe đã đi qua cổng.

Những người thực hiện đã tiếp cận được tầng hầm.

Và sau đó họ rời khỏi mục tiêu trước khi vụ nổ xảy ra.

Đó chính là đặc trưng của cách đánh biệt động: bí mật, bất ngờ và đánh vào những mục tiêu có giá trị cao ngay trong lòng đô thị.

Vài tháng sau, Bảy Bê và đồng đội tiếp tục thực hiện những trận đánh khác.

Ngày 30/3/1965, chính Bảy Bê tiếp tục tham gia trận đánh Đại sứ quán Mỹ tại Sài Gòn. Đội biệt động sử dụng phương thức tương tự – đưa thuốc nổ bằng xe vào sát mục tiêu. Quân khu 7 xác định đơn vị thực hiện trận Đại sứ quán Mỹ là lực lượng từng đánh cư xá Brink.

Brink vì thế không phải một trận đánh đơn lẻ.

Nó là một dấu mốc trong quá trình phát triển cách đánh của Biệt động Sài Gòn.

8. Chiến công của một lực lượng nhỏ

Nếu nhìn vào tương quan lực lượng, Đội 5 biệt động không thể so sánh với hệ thống quân sự Mỹ đang hiện diện tại Sài Gòn.

Nhưng biệt động không tìm cách đối đầu trực diện.

Họ lựa chọn một cách đánh khác.

Đánh vào điểm yếu của đối phương.

Một chiếc xe.

Một lớp cải trang.

Một mục tiêu được nghiên cứu kỹ.

Một kế hoạch được chuẩn bị trong nhiều tuần.

Và một khoảnh khắc quyết định.

Tất cả kết hợp lại để biến một lực lượng rất nhỏ thành mối đe dọa mà đối phương không thể xem thường.

Trận Brink cũng cho thấy vai trò đặc biệt của những người làm công tác điều nghiên, cơ sở bí mật và hậu cần.

Bởi để một chiếc xe xuất hiện đúng lúc, đúng nơi và mang theo đúng thứ cần thiết, phía sau nó là cả một mạng lưới âm thầm hoạt động.

Lời kết

Chiều Giáng sinh năm 1964, Sài Gòn vẫn đông đúc và náo nhiệt.

Những con đường trung tâm được trang hoàng cho lễ Noel.

Nhưng giữa thành phố ấy, một chiếc xe lặng lẽ tiến vào cư xá Brink.

Người bên ngoài nhìn thấy một sĩ quan và một tài xế.

Không ai biết phía sau màn cải trang ấy là một nhiệm vụ chiến đấu đã được chuẩn bị trong nhiều tuần.

Và rồi, lúc 17 giờ 55 phút, tiếng nổ vang lên.

Trận đánh cư xá Brink trở thành một trong những chiến công nổi bật của Biệt động Sài Gòn trong năm 1964, đồng thời mở đầu cho một chuỗi trận đánh táo bạo nhằm vào các mục tiêu quân sự quan trọng của Mỹ giữa lòng thành phố.

Ngày nay, địa điểm cũ của cư xá Brink đã mang một diện mạo khác.

Nhưng nếu đứng giữa khu vực trung tâm Sài Gòn và biết rằng nơi ấy từng rung chuyển bởi một vụ nổ vào đêm Giáng sinh năm 1964, ta sẽ hiểu thêm một điều về lịch sử:

Chiến tranh không chỉ diễn ra ở những chiến trường xa xôi. Có những trận đánh đã diễn ra ngay giữa những con phố đông đúc, nơi mỗi người lính phải bước vào trận chiến bằng sự bình tĩnh, lòng can đảm và một niềm tin mà họ sẵn sàng đánh đổi bằng cả tính mạng.