Trận đánh địch cướp súng ở chợ Thị Ròn (Ngũ Lạc)

Tháng 5 – 1946, Tỉnh ủy Trà Vinh gồm các đồng chí: Phạm Thái Bường, Đỗ Ngọc Chưởng, Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyễn Văn Trí cùng 2 trung đội cộng hòa vệ binh từ Cà Mau đi đường biển trở về, tới Trường Long Hòa đã được các đồng chí và đồng bào vô cùng mừng rỡ, đón tiếp lòng rộn lên niềm vui khôn tả. Có tỉnh trở về, việc khôi phục phong trào có thêm nhiều thuận lợi. Tỉnh phân một tiểu đội cộng hòa vệ binh được gọi là bộ đội Trà Vinh làm lực lượng vũ trang nòng cốt cho phong trào ở vùng Duyên Hải.

Số cơ sở từ trước của các đồng chí vẫn ở lại địa phương, việc bắt mối liên lạc với các đồng chí đã mất liên lạc cùng với việc diệt ác, trừ gian như cởi bỏ sự khống chế của địch đối với quần chúng, cơ sở cách mạng và phong trào quần chúng nhanh chóng hồi phục. Từ chỗ ta sử dụng một bộ phận tề, ta đi đến giải tán toàn bộ bộ máy tề, cắt đứt mọi liên lạc giữa bọn quân Be với cơ sở. Bọn địch từ chỗ nông ra nay phải bắt đầu co lại. Ở Long Vĩnh, Chi bộ Đảng do đồng chí Đỗ Xuân Quang làm Bí thư kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân, nhân thời cơ có lợi dẫn tới phong trào diệt ác trừ gian. Ta phục kích bắt tên ký Mẹo xuống bắt người, lấy được súng. Ta tiếp tục diệt tề, bắt 2 tên sư Sách, xã Huê và cùng quần chúng bao đồn tề. Lính đồn chuyển đến tái Mương Khai thì bị ta diệt gọn. Cả 2 đồn Cồn Lợi, Cái Cỏ đều do quần chúng nổi dậy kết hợp chính trị, binh vận gỡ sạch.

Trận đầu đánh địch cướp súng diễn ra ở chợ Thị Ròn (Ngũ Lạc). Ta theo dõi, cứ mỗi buổi sáng có 6 tên lính trang bị đủ 6 súng đi từ chợ Ô Lắc (Hiệp Mỹ) qua chợ Thị Ròn để góp chợ, khi tan chợ 6 tên lính lại trở về Ô Lắc.

Quận ủy phân công đồng chí Sáu Thơ, Quận ủy viên là trưởng ban vô hình - phó ban Công an quận và 2 đồng chí trinh sát của Công an cùng các đồng chí xã Ngũ Lạc tổ chức và chỉ huy trận đánh này.

Kế hoạch của ta là chọn 12 cơ sở công khai trong chợ hoặc đi từ ngoài vào chợ, cứ hai người cặp một sẽ lấy hết súng.

Diễn biến trận đánh như sau: lúc chợ tan, 6 tên lính vào quán ăn của anh Năm Quến tại chợ Thị Ròn kéo theo 6 người của ta, trong đó anh Nguyễn Văn Rõ, anh Lê Minh Thắng đang kỳ kèo chưa chịu trả tiền góp chợ thì trong quán ta đã phục sẵn 2 người có mặt từ trước là anh Hai Phòng và anh Phan Văn Sáu người Ngũ Lạc. Mặc dù chưa đúng theo kế hoạch nhưng có thời cơ tốt, ban chỉ huy trận đánh làm ám hiệu tấn công. Đồng loạt 6 người của ta nhào vào cướp được 2 súng. Anh Hai Phòng và anh Phan Văn Sáu giựt được mỗi người một cây. Còn 2 cây, bọn lính hoảng hốt mang theo chạy khỏi. Anh Phan Văn Sáu người duy nhất biết bắn súng lúc bấy giờ, nổ mấy phát về bọn lính đang chạy thục mạng về Ô Lắc.

Kết quả ta lấy được 4 súng trường, anh Phan Văn Sáu gan dạ, dũng cảm, có dáng lùn nhỏ nhanh nhẹn, từ đó được bà con gọi Sáu Nhật Bổn.

Qua hơn nửa năm xây dựng củng cố cơ sở, diệt ác trừ gian, phá tề triệt để, phong trào cách mạng của quần chúng vươn lên khá mạnh trên các xã địa bàn Duyên Hải. Mặt trận Việt Minh, các đoàn thể Thanh niên Cứu quốc,

Phụ nữ Cứu quốc, được tổ chức lại đông mạnh và vững chắc hơn xưa. Lực lượng tự vệ cứu quốc, tự vệ chiến đấu, cảm tử được xây dựng khá đồng đều ở các xã.

Khoảng tháng 10, 11-1946 lại có thêm lực lượng của Chi đội 20 về hoạt động tại Cầu Ngang cùng tự vệ và nhân dân đánh một số trận diệt được địch, thu vũ khí.

Phong trào ở Duyên Hải đã tiến triển lại thêm có sự hỗ trợ của Chi đội 20. Dẫn đến tình hình tháng 01 năm 1947, mấy ngày sau toàn quốc kháng chiến (19-12-1946), quân và dân ở Duyên Hải tiến hành bao vây dinh quận ở Ba Động (Trường Long Hòa). Hoảng sợ bị tiêu diệt sau mấy ngày bị bao vây bắn phá ngày 21 tháng chạp Bính Tuất tức ngày 15 tháng 01 năm 1947, quận Be cùng bộ hạ rút dinh quận ở Ba Động tháo chạy về Ô Lắc (Hiệp Mỹ). Đến ngày mùng hai Tết Đinh Hợi (23-1-1947) lợi dụng ngày tết an toàn, quận Be lại từ Ô Lắc chạy về Cầu Ngang.

Việc ta đuổi chạy quận lỵ ở Ba Động đã làm cho một số đồn bót còn lại ở Long Toàn, Long Hữu, Ngũ Lạc càng hoảng hốt rút chạy. Toàn địa bàn Duyên Hải được hoàn toàn giải phóng.