Trận đánh đồi 400 ở Khe Sanh – Giữ vững cao điểm suốt 77 ngày đêm

Trong những ngày đầu năm 1968, trên vùng núi heo hút thuộc huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị – nơi đường 9 cắt ngang biên giới Lào-Việt – cụm cứ điểm Khe Sanh trở thành tâm điểm của cuộc chiến tranh Việt Nam. Giữa "lòng chảo" đồi núi trùng điệp, đồi 400 (hay còn gọi là một trong những cao điểm phụ quanh Khe Sanh, thường gắn với hệ thống đồi như 861, 881, 552, 689 trong các tài liệu) là một vị trí chiến lược then chốt. Đây là cao điểm kiểm soát hướng tiếp cận từ phía tây và nam, nơi quân Mỹ (Thủy quân Lục chiến) bố trí lực lượng phòng thủ kiên cố để bảo vệ căn cứ Tà Cơn. Nhưng quân và dân ta – chủ yếu Sư đoàn 304, 325C, 320, cùng pháo binh, cao xạ, đặc công – đã biến đồi 400 và các cao điểm lân cận thành "địa ngục trần gian" cho kẻ thù, giữ vững suốt 77 ngày đêm khốc liệt, đánh bại không quân Mỹ hùng mạnh, bảo vệ biên giới và góp phần quyết định vào thắng lợi Tổng tiến công Xuân Mậu Thân.

Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh mở màn đêm 20 rạng sáng 21/1/1968. Quân ta nổ súng tiến công quận lỵ Hướng Hóa, Huội San, Chi khu Cam Lộ, rồi đánh chiếm Làng Vây – cứ điểm then chốt. Đồi 400 và các cao điểm xung quanh (như 861, 881 Bắc/Nam, 552) bị bao vây chặt chẽ. Quân Mỹ (khoảng 6.000 lính TQLC, hỗ trợ bởi không quân) xây dựng hệ thống lô cốt bê tông, hàng rào kẽm gai, pháo binh hạng nặng, sân bay dã chiến. Chúng kỳ vọng biến Khe Sanh thành "Điện Biên Phủ đảo ngược", dùng hỏa lực vượt trội nghiền nát quân ta. Tổng thống Johnson lo sợ lặp lại thất bại của Pháp, dồn hàng nghìn lượt B-52, máy bay chiến thuật, trực thăng để yểm trợ. Có ngày, chúng thả tới 100.000 tấn bom, bắn 15.000 quả đạn pháo quanh khu vực.

Chiến sĩ ta – những người lính trẻ từ các sư đoàn chủ lực – bám trụ đồi 400 và cao điểm lân cận suốt 77 ngày đêm (theo phía Mỹ từ 21/1 đến 8/4/1968; theo Việt Nam kéo dài đến 15/7/1968). Họ đào hào sâu, ngầm dưới đất, dùng pháo binh bắn chính xác vào kho đạn, đường băng, máy bay. Dù bom rơi như mưa, dù thương vong nặng nề, ý chí "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" không nao núng. Bộ đội bám trụ trận địa, vận động tiến công quy mô nhỏ, đánh bại từng đợt phản công của địch. Pháo binh ta dồn dập bắn yểm trợ, cao xạ bắn rơi hàng trăm máy bay (Mỹ thừa nhận mất 197 chiếc, ta ước tính cao hơn). Đặc công đột kích, xe tăng lần đầu bí mật xuất hiện hỗ trợ. Dân quân Quảng Trị, nhân dân địa phương dẫn đường, tiếp tế, nuôi giấu bộ đội giữa rừng núi hiểm trở.

Các trận đánh giằng co ác liệt: quân ta siết vòng vây, tiến công liên tục, bắn phá đường tiếp viện. Địch cố giải tỏa bằng Chiến dịch Pegasus (cứu viện bằng không kỵ), nhưng bị chặn đánh quyết liệt. Đồi 400 và các cao điểm trở thành "pháo đài bất khả xâm phạm" – nơi ý chí con người vượt qua hỏa lực hiện đại. Thương vong nặng: phía ta khoảng 3.000 hy sinh, hàng nghìn bị thương; phía địch khoảng 11.900 (hơn 10.000 lính Mỹ), hàng trăm máy bay, xe tăng, pháo bị phá hủy.

Sau hơn 170 ngày đêm (toàn chiến dịch), đến tháng 6-7/1968, Mỹ buộc rút quân khỏi Khe Sanh để bảo toàn lực lượng. Ngày 9/7/1968, lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng tung bay trên sân bay Tà Cơn. Quân ta làm chủ Khe Sanh, giải phóng huyện Hướng Hóa với hơn 10.000 dân. Chiến thắng Đường 9 – Khe Sanh – "Điện Biên Phủ trong lòng chảo" – đã loại khỏi vòng chiến đấu hàng vạn quân Mỹ-ngụy, phá tan hàng rào điện tử McNamara, góp phần quyết định buộc Mỹ ngừng ném bom miền Bắc, ngồi vào bàn Paris, mở đầu thất bại chiến lược.

Ngày nay, Khe Sanh xanh tươi, có Tượng đài Chiến thắng sừng sững. Đồi 400 và các cao điểm cũ vẫn đứng đó, nhắc nhở bản hùng ca của quân dân Quảng Trị: từ "lòng chảo" lửa đạn, ý chí quật cường đã biến cứ điểm thép Mỹ thành biểu tượng thất bại, để biên giới vững vàng, hòa bình nở hoa trên mảnh đất anh hùng.