Trận đánh La Vang 1972 – Đánh úp cứ điểm địch, mở đường vào Thành cổ

Trong những ngày tháng khốc liệt của năm 1972, trên mảnh đất Quảng Trị – "tọa độ lửa" giáp vĩ tuyến 17 – khu vực La Vang (nay thuộc huyện Hải Lăng và thị xã Quảng Trị) trở thành một trong những điểm nóng ác liệt nhất của Chiến dịch Xuân - Hè. La Vang, với nhà thờ cổ kính, đồi núi thấp và vị trí chiến lược nằm phía tây nam thị xã Quảng Trị, là cứ điểm then chốt trong hệ thống phòng thủ của quân đội Sài Gòn (QLVNCH). Chúng bố trí lực lượng mạnh tại đây: trung đoàn bộ binh, sở chỉ huy, sân bay dã chiến, kho đạn, kết hợp với pháo binh và không quân Mỹ yểm trợ, nhằm chặn đứng bước tiến của quân giải phóng vào Thành cổ.

Khi Chiến dịch Trị - Thiên mở màn từ ngày 30/3/1972, quân ta (chủ yếu Sư đoàn 304, 308, 320B, Tỉnh đội Quảng Trị) đã nhanh chóng giải phóng Gio Linh, Cam Lộ, Đông Hà, Ái Tử. Đến đầu tháng 4, La Vang - Quảng Trị trở thành mục tiêu then chốt trong đợt 2 tiến công (từ ngày 27/4). Quân ta xác định: phải đánh úp, tiêu diệt cứ điểm La Vang để mở đường tiến vào thị xã, hỗ trợ nhân dân nổi dậy và hoàn toàn giải phóng tỉnh Quảng Trị.

Bộ đội đặc công Quảng Trị – những "bóng ma" gan dạ của Tiểu đoàn đặc công 35 (Sư đoàn 304) và các đơn vị địa phương – được giao nhiệm vụ chính: đánh úp bất ngờ vào cứ điểm địch tại La Vang Hữu, La Vang Thượng, đồn Gia Long. Họ di chuyển bí mật trong đêm, bò qua đồng ruộng, sông suối dưới bom đạn, né tránh tuần tra của địch. Khẩu hiệu "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" vang lên trong từng tổ chiến đấu, như lời thề son sắt giữa bom rơi đạn lạc.

Ngày 7/7/1972, trong giai đoạn phản kích quyết liệt để giữ vững Thành cổ (sau khi quân ta giải phóng tỉnh Quảng Trị ngày 1-2/5 nhưng phải đối mặt với Chiến dịch Lam Sơn 72 của địch tái chiếm), Tiểu đoàn 3 Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320B) phối hợp với đặc công mở đợt đánh lớn. Đại đội 9 đặc công, tăng cường trung đội Đại đội 10, một trung đội địa phương và 3 xe tăng T-54, được Trung đoàn pháo 45 chi viện hỏa lực trực tiếp. Dưới màn đêm và mưa bom, đặc công lặng lẽ tiếp cận cứ điểm La Vang Hữu. Họ cắt hàng rào kẽm gai, vô hiệu hóa lô cốt, rồi bất ngờ nổ súng, dùng lựu đạn, súng máy, bộc phá đánh úp từ nhiều hướng.

Quân ngụy bất ngờ, đội hình rối loạn khi thấy xe tăng ta xuất hiện. Đặc công ta lao vào cận chiến, tiêu diệt hàng trăm tên địch, bắn cháy 2 xe tăng, đánh bật chúng ra khỏi khu vực La Vang Hữu. Pháo binh ta dồn dập bắn yểm trợ, tạo "bão lửa" khiến địch hoảng loạn tháo chạy. Trận đánh kéo dài dữ dội, máu đổ trên từng mét đất, nhưng ý chí "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" giúp bộ đội ta giữ vững trận địa, mở rộng hành lang tiến vào Thành cổ từ hướng tây nam.

Từ hạ tuần tháng 7 đến 15/9/1972, Trung đoàn 88 (Sư đoàn 308) tiếp tục bảo vệ khu vực Tây nam Thành cổ, bao gồm La Vang, đồn Gia Long, ngã ba Bãi Đá, Cầu Sắt... Họ giằng co quyết liệt với các đợt phản công của địch (Sư đoàn Dù, Thủy quân Lục chiến VNCH), phối hợp với đặc công đánh úp các cứ điểm, cắt đứt đường tiếp viện. Mỗi trận đánh là một lần hy sinh: đặc công bò dưới bom, dùng tay không gỡ mìn, lao vào lô cốt địch. Nhiều chiến sĩ ngã xuống, nhưng họ đã mở đường cho bộ đội chủ lực tiến sâu, giữ vững Thành cổ suốt 81 ngày đêm khốc liệt.

Trận La Vang góp phần quan trọng vào việc làm chậm "tốc độ rùa bò" của địch tái chiếm, gây tổn thất nặng nề cho chúng, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán và ký Hiệp định Paris 27/1/1973. Dù sau đó quân ta chủ động rút khỏi Thành cổ để giữ lực lượng, thắng lợi tại La Vang và các trận đánh úp đã khẳng định sức mạnh của bộ đội đặc công Quảng Trị – những người lính "xuyên đêm, đánh úp, mở đường" bằng máu và ý chí quật cường.

Ngày nay, La Vang bình yên, nhà thờ cổ được xây dựng lại, nhưng những hố bom cũ và câu chuyện về trận đánh vẫn sống mãi. Khẩu hiệu "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" vẫn vang vọng, nhắc nhở thế hệ trẻ ở Quảng Trị: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng sự anh dũng của cha ông, những người đã đánh úp cứ điểm địch để mở đường cho độc lập tự do.