Trận Đánh Nhà Xanh

Trận đánh Mỹ đầu tiên ở miền Nam

Tọa lạc trong khuôn viên Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai (phường Thống Nhất, TP. Biên Hòa), di tích Nhà Xanh được xây dựng vào năm 1907 và được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1986. Toàn bộ khung kiến trúc được xây bằng vật liệu kiên cố, mái lợp ngói móc vảy cá, sơn tường màu xanh nên người dân địa phương quen gọi là Nhà Xanh. Giai đoạn 1945 - 1954, Nhà Xanh được thực dân Pháp sử dụng làm Sở chỉ huy tiểu khu Biên Hòa.

Sau Hiệp định Genève 1954, chính quyền Sài Gòn sử dụng biệt thự Nhà Xanh làm cư xá cho đoàn cố vấn quân sự Mỹ (MAAG) tại Biên Hòa. Khu vực Nhà Xanh lúc bấy giờ rộng hơn 1 ha, được rào chắn bởi nhiều lớp kẽm gai, nằm trong thế bảo vệ nghiêm ngặt, được địch đánh giá là địa điểm an toàn, lý tưởng. Phía Đông cách 5km là trại lính Trần Quốc Toản; phía Bắc và Tây Bắc cách 1km là Bộ Tư lệnh Sư đoàn 7 và Sân bay quân sự Biên Hòa; phía Tây cách hơn 1km là Ty Cảnh sát, Tòa Hành chính tỉnh, bót cầu Rạch Cát; phía Nam là xóm Gò Me và sông Đồng Nai. Nhà Xanh có hai cổng sắt lớn, lính bảo an thay nhau canh gác liên tục. Bên phải cổng, địch bố trí kho súng, kế cận những lớp hàng rào bảo vệ phía Tây là trại lính gia binh của đơn vị lính bảo vệ…

Từ năm 1954, chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành nhiều hoạt động khủng bố phong trào cách mạng miền Nam. Đặc biệt, tháng 5-1959, chúng ban hành Luật 10/59, lê máy chém khắp miền Nam, giết hại đồng bào yêu nước. Đế quốc Mỹ tăng cường xây dựng quân đội ngụy và đưa nhiều cố vấn quân sự Mỹ sang Việt Nam để huấn luyện cho đội quân tay sai. Từ đây, quân và dân miền Nam nói chung và Biên Hòa nói riêng đã chuyển từ đấu tranh chính trị sang đấu tranh chính trị kết hợp với vũ trang.

Trước tình hình đó, Liên Tỉnh ủy miền Đông quyết định tổ chức một cuộc tập kích đánh vào sào huyệt bọn cố vấn Mỹ tại Nhà Xanh. Để chuẩn bị trận đánh, kế hoạch cũng như phương án tác chiến được chuẩn bị chặt chẽ. Lực lượng chủ lực, Đoàn Đặc công 250 gồm 6 người: Hoa, Huề, Phú, Bé, Sắc, Hưng do chiến sĩ Hoa (Năm Hoa), Đại đội phó chỉ huy đánh vào Nhà Xanh. Lực lượng phối hợp cơ sở mật Thị xã Biên Hòa lúc đó do đồng chí Trương Văn Lễ (Ba Lễ) - Bí thư Thị ủy lãnh đạo, làm nhiệm vụ nắm tình hình, móc nối với cơ sở nội tuyến và tổ chức lực lượng tự vệ mật để phối hợp chiến đấu.

Đúng 19 giờ ngày 7-7-1959, phân đội Đặc công hóa trang làm lính đi tuần, tiến về cư xá. Sau khi diệt được tên gác cổng, phân đội chia làm ba mũi khác nhau. Mũi một và hai tiến vào cửa sổ tầng trệt và sau cửa sổ chân cầu thang dùng súng yểm trợ cho mũi ba do đồng chí Huề, Sắc dùng mìn điện tiến vào giữa phòng khách. Trong lúc cố vấn Mỹ đang xem tivi, bất ngờ đèn bật sáng, hai đồng chí chưa kịp đặt mìn thì tên bồi bếp xuất hiện. Ngay lập tức, đồng chí Hoa cho lệnh nổ súng vào bọn cố vấn. Đồng chí Huề chấp nhận hy sinh, ôm mìn lao vào trong và hô to “Chấm điện!” để đồng chí Sắc kích điện cho nổ. Chưa đầy 15 phút, cả 5 đồng chí trong phân đội đã rút ra khỏi Nhà Xanh, trở về căn cứ an toàn. Kết quả, ta đã diệt tại chỗ hai tên cố vấn Mỹ: Thiếu tá Dale Buis và Trung sĩ Chester Ovmand, bắn bị thương Đại úy Howad B. Boston. Nhằm đánh lạc hướng truy kích của địch, cơ sở mật ở địa phương nghi binh như có một đơn vị vượt sông đi về hướng cù lao Phố. Địch bị hút vào hướng nghi binh của ta nên các chiến sĩ đặc công rút về căn cứ an toàn.

Trận đánh Nhà Xanh đã gây tiếng vang lớn trong và ngoài nước, làm rung động cả hệ thống chính quyền Mỹ- ngụy tại Việt Nam, báo chí Sài Gòn và phương Tây đã đưa tin trong suốt một thời gian dài. Trận đánh đã thể hiện tinh thần, ý chí cách mạng táo bạo, quả cảm của quân dân Biên Hòa - Đồng Nai trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược