trận đánh tại Đèo Kéo Phay

Ông Vi Văn Vóc, người dân thôn Nà Quân, năm nay đã ở tuổi xưa nay hiếm (ông sinh năm 1934), tóc bạc trắng, bước chân có phần chậm rãi, vậy mà khi nhắc về con đèo lịch sử, ông trở nên bồi hồi: "Năm 1947, khi đó tôi được 13 tuổi. Tôi còn nhớ khi chúng nhảy dù xuống đã chiếm đóng vị trí đồn cũ ở Phương Viên và xây dựng sân bay tại đó (nay là cánh đồng sau trụ sở UBND xã Phương Viên cũ). Tại đây, nhân dân đã di tản vào núi sâu sinh sống, quân Pháp không đạt được mục tiêu nên đã đốt phá làng bản… Sau khi càn quét ở đây không đạt kết quả, chúng kéo quân từ Phương Viên về Yên Thịnh, Bản Thi, khi đến địa phận đèo Kéo Phay ngày 16/10/1947 thì bị quân ta phục kích". "Khi đó bộ đội chủ lực của ta (gần 20 chiến sĩ) do Chính trị viên Đồng Văn Tạ chỉ huy, kết hợp cùng với du kích xã Phương Viên đã bố trí sẵn lực lượng và phương án phục kích. Tôi còn nhớ tại địa điểm phục kích ngay trên đỉnh đèo, bộ đội ta đặt 2 khẩu trung liên dọc hai bên đường, cứ cách khoảng 10-20m có 1 hầm trú ẩn cá nhân của bộ đội ta. Theo tôi được biết thì hầm trú cũng như trận địa lúc đầu được đặt dưới chân dốc Đèo đoạn km 179. Nhưng do trước đó bị giặc phát hiện nên ta đã di chuyển lên đỉnh đèo và bố trí lại trận địa".