Trận Đình Cương - Eo Gió

Trận Đình Cương - Eo Gió

hu vực núi Đình Cương – Eo Gió nằm ở phía tây nam tỉnh lỵ Quảng Ngãi, thuộc địa bàn huyện Nghĩa Hành (địa danh trước ngày 1/7/2025) trong thời kỳ chiến tranh, bên tả ngạn sông Vệ và gần tuyến đường tỉnh lộ 624 đi Minh Long.

Đây là khu vực có vị trí quân sự rất quan trọng bởi từ các điểm cao Đình Cương có thể khống chế một vùng rộng lớn phía tây nam Quảng Ngãi, đồng thời kiểm soát tuyến giao thông nối tỉnh lỵ với khu vực miền núi. Báo Quân đội nhân dân mô tả việc mất Đình Cương – Eo Gió đồng nghĩa với việc lực lượng Sài Gòn mất một tuyến phòng thủ quan trọng bảo vệ phía tây nam thị xã Quảng Ngãi và một đoạn của Quốc lộ 1.

Chính vì vậy, quanh Đình Cương hình thành một hệ thống cứ điểm, đồn bốt như Đình Cương, Eo Gió, Bàn Cờ, Phú Lâm Tây, đồi 68...

Ngày nay, Chiến thắng Đình Cương được xác định là di tích lịch sử cấp quốc gia. Quyết định xếp hạng là Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 7/1/1993 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin. Hồ sơ kiểm kê di tích của tỉnh Quảng Ngãi năm 2026 tiếp tục xác nhận tình trạng này.

 Bối cảnh dẫn tới trận Đình Cương năm 1974

Sau Hiệp định Paris năm 1973, chiến trường Quảng Ngãi tiếp tục diễn biến căng thẳng. Trong năm 1974, lực lượng cách mạng ở Quảng Ngãi đẩy mạnh các hoạt động tiến công, mở rộng vùng giải phóng và phá hệ thống chốt điểm của đối phương.

Theo các tư liệu được công bố tại Quảng Ngãi, sau Chiến dịch Xuân – Hè 1974, lực lượng cách mạng tiếp tục triển khai Chiến dịch Thu 1974, kéo dài từ khoảng giữa tháng 7 đến giữa tháng 9/1974. Một trong những hướng trọng điểm là khu vực phía tây nam Nghĩa Hành.

Lực lượng tham gia chiến dịch có Lữ đoàn 52, Trung đoàn pháo binh 576, các tiểu đoàn thuộc Tỉnh đội Quảng Ngãi cùng lực lượng vũ trang địa phương.

Mục tiêu không chỉ là tiêu diệt một số cứ điểm mà còn từng bước phá vỡ hệ thống phòng thủ của đối phương ở vùng giáp ranh miền núi – đồng bằng, tạo thế áp sát tỉnh lỵ Quảng Ngãi.

 Đêm 2 và rạng sáng 3/8/1974: mở màn trận đánh

Một trong những nguồn có giá trị nhất hiện nay là hồi ức của Trần Anh Thái, nguyên Đại đội phó Đại đội 3, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, được đăng trên Báo Quân đội nhân dân và Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

Theo ông Trần Anh Thái, tối 2/8/1974, Tiểu đoàn 6 bí mật hành quân từ khu vực giáp ranh Ba Tơ – Nghĩa Hành về hướng Đình Cương. Đơn vị được tổ chức để tiến công đồng loạt các vị trí quân sự trên khu vực Đầu Tượng – Phú Lâm Tây – Eo Gió – Đình Cương.

Riêng hướng Eo Gió, Đại đội 3 được giao nhiệm vụ tiến công.

Khoảng 3 giờ sáng 3/8, đơn vị tiếp cận mục tiêu, triển khai đội hình bao vây.

Đến khoảng 5 giờ 30, hỏa lực của ta bắt đầu tập trung vào các vị trí phòng thủ của đối phương ở Đình Cương – Eo Gió. Sau đợt pháo kích, bộ binh tiến lên áp sát hệ thống hàng rào và công sự của đồn Eo Gió.

 Trận đánh đồn Eo Gió

Đồn Eo Gió có hệ thống hầm hào và công sự tương đối kiên cố, nằm sát đường 624.

Theo hồi ức của người trực tiếp tham gia chiến đấu, lực lượng phòng thủ gồm bộ phận quân chủ lực của Quân đoàn I Quân lực Việt Nam Cộng hòa kết hợp với lực lượng địa phương quân. Vị trí này có nhiệm vụ bảo vệ khu vực phía tây nam tỉnh lỵ Quảng Ngãi.

Cuộc tiến công diễn ra rất quyết liệt.

Bộ binh phải vượt qua hàng rào, lô cốt và hệ thống giao thông hào trong điều kiện hỏa lực phòng thủ dày đặc. Nhiều chiến sĩ thương vong ngay trong quá trình mở cửa đột phá.

Sau nhiều giờ chiến đấu, đến khoảng 15 giờ ngày 3/8, lực lượng tiến công tiếp tục sử dụng pháo binh chế áp rồi tổ chức xung phong.

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân đăng tải, sau hơn 30 phút giằng co quyết liệt, lực lượng tiến công làm chủ đồn Eo Gió, lực lượng phòng thủ bị đánh tan rã và rút khỏi khu vực.

Đây là một điểm rất quan trọng: Eo Gió và Đình Cương không nên hiểu là hoàn toàn một cứ điểm duy nhất. Eo Gió là một đồn/vị trí phòng thủ nằm trong hệ thống Đình Cương – Eo Gió rộng hơn.

 Từ Eo Gió đến Đình Cương

Sau khi Eo Gió bị đánh chiếm, lực lượng cách mạng tiếp tục củng cố các vị trí vừa giành được và tiến vào hệ thống điểm cao Đình Cương.

Đây chính là lúc trận đánh chuyển từ tiến công cứ điểm sang đánh chiếm và giữ một hệ thống cao điểm có ý nghĩa chiến thuật.

Báo Quân đội nhân dân cho biết sau khi mất tuyến phòng thủ này, phía Việt Nam Cộng hòa lập tức tăng cường lực lượng nhằm phản kích, trong đó có Trung đoàn 6 thuộc Sư đoàn 2, Quân đoàn I, cùng lực lượng bảo an, dân vệ và lực lượng không quân, pháo binh, thiết giáp yểm trợ.

Đây là nguyên nhân khiến trận Đình Cương không kết thúc ngay sau ngày 3/8.

Ngày 6/8/1974: cuộc phản công lớn

Một trong những ngày ác liệt nhất của trận chiến là 6/8/1974.

Theo Báo Quân đội nhân dân, rạng sáng hôm đó, khi lực lượng cách mạng vừa triển khai công sự trên sườn phía tây Đình Cương thì pháo binh đối phương bắt đầu bắn dồn dập.

Đến khoảng 9 giờ sáng, máy bay cường kích A-37 liên tục oanh tạc trận địa.

Nguồn hồi ký ghi nhận các loại bom, rocket và bom napalm được sử dụng để yểm trợ cho cuộc phản công. Pháo binh và không quân liên tục đánh phá các vị trí trên núi Đình Cương.

Điều đó cho thấy quy mô của cuộc phản công lớn hơn rất nhiều so với một cuộc đụng độ thông thường ở cấp đồn bốt.

Mục tiêu của phía đối phương là tái chiếm Đình Cương – Eo Gió, bởi đây là khu vực có ý nghĩa then chốt đối với hệ thống phòng thủ phía tây nam tỉnh lỵ Quảng Ngãi.

 Trận chiến kéo dài nhiều ngày

Điểm cần đặc biệt lưu ý khi nghiên cứu sự kiện này là không gọi toàn bộ trận Đình Cương – Eo Gió chỉ là trận đánh diễn ra trong ngày 3/8/1974.

Ngày 3/8 là thời điểm tiến công và đánh chiếm các vị trí quan trọng, nhưng sau đó là một chuỗi trận phản kích – chống phản kích kéo dài trong tháng 8.

Nguồn tư liệu của Quảng Ngãi cho biết sau khi bị đánh bật khỏi khu vực, phía Việt Nam Cộng hòa điều Trung đoàn 6, Sư đoàn 2 mở cuộc hành quân tái chiếm Đình Cương với sự yểm trợ của không quân và pháo binh. Cuộc chiến diễn ra ác liệt trong nhiều ngày đêm.

Theo tư liệu này, đến cuối tháng 8/1974, Trung đoàn 6 bị thiệt hại nặng và phải rút lui. Sau đó, 17 chốt điểm trong khu vực từ Hòn Bà, Bàn Cờ, cầu Cộng Hòa đến Đình Cương nằm dưới quyền kiểm soát của lực lượng cách mạng.

Đây là kết quả có ý nghĩa lớn đối với cục diện chiến trường phía tây nam Quảng Ngãi.