Trần Đình Hùng

Ngày 19 tháng 4 năm 1954, tại mặt trận phía tây Mường Thanh, một chiếc xe tăng Pháp tiến ra yểm trợ bộ binh phản kích và phá hệ thống chiến hào của quân ta. Khẩu súng không giật của bộ đội có thể chặn chiếc xe tăng ấy, nhưng kính ngắm đã hỏng. Trong tình thế khẩn cấp, Trần Đình Hùng bình tĩnh lắp đạn, nhìn thẳng qua nòng súng để xác định mục tiêu rồi khai hỏa. Phát đạn bắn cháy xe tăng, buộc quân địch phải rút lui.

Trần Đình Hùng sinh năm 1928, quê ở xã Cảnh Thụy, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Ông xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo và tham gia cách mạng từ năm 1947. Tháng 7 năm 1950, ông nhập ngũ, được biên chế vào Trung đoàn 36, Đại đoàn 308. Khi vào bộ đội, ông mới có điều kiện học chữ, đồng thời bắt đầu làm quen với kỹ thuật sử dụng vũ khí.

Từ tháng 7 năm 1950 đến tháng 5 năm 1954, Trần Đình Hùng tham gia các chiến dịch lớn của Đại đoàn 308 tại Bắc Bộ. Ông thường đảm nhiệm vị trí pháo thủ số 1, nổi bật bởi khả năng quan sát, tính bình tĩnh và ý thức giữ vững trận địa. Dù chiến đấu trong hoàn cảnh khó khăn, ông luôn tìm cách khắc phục sự cố, phát huy hỏa lực để hỗ trợ bộ binh.

Vũ khí gắn liền với tên tuổi Trần Đình Hùng là khẩu ĐKZ 57mm do Mỹ sản xuất, viện trợ cho quân Pháp từ năm 1950. Quân ta thu được khẩu súng này trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952 rồi trang bị cho Đại đoàn 308. ĐKZ là loại súng không giật, có thể bắn trực tiếp vào lô cốt, hỏa điểm hoặc xe tăng ở cự ly phù hợp. Trong tay khẩu đội của ông, một chiến lợi phẩm của đối phương trở thành vũ khí đánh lại chính quân Pháp.

Tại Điện Biên Phủ, đơn vị Trần Đình Hùng có nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ các trận địa phía tây Mường Thanh. Khẩu đội ĐKZ chiến đấu tại những vị trí như đồi 106, cứ điểm 206 và 311B. Đây là khu vực quân ta đào hào vây lấn, từng bước cắt sân bay và thu hẹp phạm vi kiểm soát của quân Pháp. Đối phương thường dùng bộ binh, pháo binh và xe tăng phản kích nhằm lấp chiến hào, đẩy lực lượng ta ra xa.

Cứ điểm Huguette 1, quân ta gọi là cứ điểm 206, nằm ở phía bắc sân bay Mường Thanh. Quân Pháp bố trí tại đây Đại đội 4 thuộc Bán lữ đoàn Lê dương số 13 cùng một trung đội lính dù người Việt. Vì cứ điểm trực tiếp bảo vệ sân bay, trung tâm Mường Thanh tìm mọi cách chi viện, kể cả sử dụng xe tăng và pháo binh.

Trong một trận phòng ngự, lực lượng bên khẩu ĐKZ rất mỏng: chỉ một khẩu súng và một số chiến sĩ mang súng trường nhưng phải đối phó với lực lượng địch đông hơn nhiều. Trần Đình Hùng động viên đồng đội bám trận địa. Có lúc ông thu nhặt được 40 quả lựu đạn của địch, chia cho các chiến sĩ để tăng khả năng đánh gần. Sự bình tĩnh của người khẩu đội trưởng giúp đơn vị giữ được thế chiến đấu khi địch liên tục phản kích.

Đỉnh điểm là trận đánh ngày 19 tháng 4. Khi xe tăng địch tiến vào, kính ngắm khẩu ĐKZ không còn sử dụng được. Nếu chờ sửa chữa, chiến hào có thể bị lấp và bộ binh phía trước sẽ mất chỗ dựa. Trần Đình Hùng chọn cách ngắm thẳng qua nòng súng. Ông xác định hướng, lắp đạn và chờ mục tiêu vào vị trí thích hợp. Phát bắn trúng xe tăng đã kết thúc nỗ lực lấp chiến hào của đối phương và buộc lực lượng phản kích rút lui.

Ở cứ điểm 311B, Trần Đình Hùng tiếp tục đối mặt một sự cố khác: chân súng ĐKZ bị hỏng. Không có giá đỡ ổn định, súng khó bảo đảm hướng bắn. Ông dùng vải bạt lót nòng súng, đưa vai mình làm điểm tựa và nằm trên bờ hào để đồng đội ngắm bắn. Vai người chiến sĩ thay cho bộ phận kim loại bị gãy, giúp khẩu ĐKZ tiếp tục tiêu diệt hỏa điểm địch.

Hành động ấy đòi hỏi sức chịu đựng rất lớn. Khi khai hỏa, khẩu súng tạo ra luồng phụt mạnh phía sau và lực tác động trực tiếp lên vị trí kê súng. Trần Đình Hùng hiểu rõ nguy hiểm nhưng vẫn giữ nguyên tư thế vì phía trước là hỏa điểm đang chặn đường tiến của đơn vị. Khẩu súng tiếp tục hoạt động, góp phần giúp bộ đội hoàn thành nhiệm vụ tại 311B.

Những chiến công của ông không chỉ là kết quả của lòng dũng cảm. Chúng còn thể hiện khả năng sử dụng vũ khí sáng tạo trong điều kiện thiếu thốn: kính ngắm hỏng thì ngắm qua nòng; chân súng gãy thì dùng chính vai mình làm giá đỡ; đạn lựu đạn của đối phương còn lại trên trận địa thì thu nhặt để trang bị cho đồng đội. Mỗi quyết định đều nhằm duy trì hỏa lực, giữ chiến hào và bảo vệ bộ binh.

Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trần Đình Hùng được tặng ba Huân chương Chiến công, gồm hai Huân chương hạng Nhì và một Huân chương hạng Ba. Ông bốn lần được trung đoàn, đại đoàn khen thưởng và được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn 308. Ngày 7 tháng 5 năm 1956, ông được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau này, Trần Đình Hùng mang quân hàm Đại úy, từng giữ chức Tham mưu trưởng Đoàn 157. Ông qua đời ngày 27 tháng 4 năm 2023. Khẩu ĐKZ gắn với chiến công của ông hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với số đăng ký 2164K3-296; mảnh vải từng bọc nòng súng mang số đăng ký BTQĐ 1093B-66.

Câu chuyện của Trần Đình Hùng cho thấy chiến thắng đôi khi được quyết định trong vài giây khi người lính đứng trước một khẩu súng hỏng kính ngắm và chiếc xe tăng đang tiến tới. Bằng kỹ năng, lòng can đảm và sự sáng tạo, ông biến điều tưởng như bất lợi thành một phát bắn chính xác. Phát đạn ngày 19 tháng 4 năm 1954 và bờ vai thay chân súng tại 311B đã trở thành những dấu ấn đặc biệt của người khẩu đội trưởng ĐKZ ở Điện Biên Phủ.