Trần Đình Vân – Người phóng viên đi cùng bộ đội đến Điện Biên Phủ và câu chuyện “Sống như Anh”

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiến chống Mỹ cứu nước, từ những năm 1949 đến sau năm 1975.
Phần 1: Trần Duy Tấn – một người thanh niên bước vào nghề báo

Trần Duy Tấn sinh năm 1926 tại Bắc Giang.

Năm 1949, ông bắt đầu làm việc tại Báo Cứu Quốc – cơ quan tuyên truyền của Tổng bộ Việt Minh. Từ đây, cuộc đời ông gần như gắn chặt với nghề báo cách mạng.

Nhưng ông không phải mẫu nhà báo chỉ ngồi trong một tòa soạn.

Ở chiến khu Việt Bắc, ông được phân công làm phóng viên mặt trận, theo các đơn vị bộ đội.

Đơn vị đi đâu, nhà báo đi đó.

Ông ăn cùng bộ đội.

Ở cùng bộ đội.

Đi vào các trận địa.

Rồi tìm cách đưa những gì mình chứng kiến trở thành những bài viết gửi về tòa soạn.

Đó là một công việc không có ranh giới rõ ràng giữa người viết báo và người lính.

Một nhà báo chiến trường phải đi trên những con đường mà bộ đội đi.

Chịu những thiếu thốn mà bộ đội chịu.

Và khi tiếng súng vang lên, không có một căn phòng an toàn nào để chạy về.

Chính những năm tháng ấy đã tạo nên một Trần Duy Tấn mà sau này người đọc biết đến với bút danh:

Thái Duy.

Chú thích ảnh: Chân dung nhà báo Thái Duy, tên thật Trần Duy Tấn, và tư liệu về hoạt động báo chí của ông. Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ, Báo Nhân Dân, các tư liệu báo chí và Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Ảnh chân dung dùng để giới thiệu nhân vật; không gán niên đại nếu nguồn không xác nhận.

Phần 2: Người phóng viên đi theo Trung đoàn 308

Ở Báo Cứu Quốc, Thái Duy được phân công theo Trung đoàn 308.

Ông đi cùng đơn vị qua các chiến dịch.

Tây Bắc.

Lào Cai.

Rồi những chiến trường ngày càng khốc liệt hơn.

Một hồi ức về nghề của ông cho biết, phóng viên khi ấy không có điều kiện tác nghiệp như ngày nay.

Không có máy tính.

Không có điện thoại.

Không có internet.

Bài viết phải được viết trong điều kiện chiến trường rồi tìm cách chuyển về tòa soạn.

Nhưng Thái Duy vẫn bám sát đơn vị.

Ông viết về những trận đánh.

Viết về những người lính.

Viết về những vùng đất được giải phóng.

Và quan trọng hơn, ông tìm cách để người đọc ở hậu phương nhìn thấy con người thật phía sau những chiến thắng trên mặt báo.

Những bài viết như về giải phóng Tây Bắc, Đại đội độc lập ở Tây Bắc, sáu ngày chiến đấu giải phóng thị xã Lào Cai… đã đưa tên tuổi Thái Duy đến với bạn đọc trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Một người làm báo trẻ đã dần trưởng thành theo từng chiến dịch.

Và rồi ông đến với chiến trường lớn nhất:

Điện Biên Phủ.

Chú thích ảnh: Tư liệu về phóng viên chiến trường và bộ đội Trung đoàn 308 trong kháng chiến chống Pháp. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và các kho tư liệu lịch sử. Các ảnh trên tái hiện bối cảnh, không khẳng định Thái Duy xuất hiện trong từng ảnh.

Phần 3: Điện Biên Phủ – lần này ông đi cùng bộ đội từ những ngày đầu

Đầu năm 1954, Thái Duy được cử lên mặt trận Điện Biên Phủ.

Các tư liệu về ông ghi nhận ông là một trong số ít nhà báo tham gia trực tiếp chiến dịch. Ông không chỉ đến đưa tin trong những ngày cuối mà theo bộ đội từ những ngày đầu của chiến dịch.

Ông đến những nơi mà cuộc chiến đang diễn ra.

Đến các đơn vị công binh làm đường.

Đến trận địa pháo 105mm.

Đến công sự và giao thông hào của các trung đoàn bộ binh.

Đến những nơi bộ đội đào đường hào để chia cắt sân bay Mường Thanh.

Và ông cũng chứng kiến công việc đào hầm, đặt khối bộc phá gần 1.000kg trong lòng đồi A1.

Đó không phải là một chuyến đi của người quan sát đứng ngoài.

Ông đi vào chính nơi cuộc chiến đang diễn ra.

Ăn cùng những người lính.

Ở cùng họ.

Nghe họ kể chuyện.

Nhìn họ đào hào.

Nhìn họ chuẩn bị chiến đấu.

Và viết.

Có lẽ đó cũng là lý do những bài viết của ông về sau có một thứ chất liệu rất riêng:

chất liệu của người đã ở đó.

Chú thích ảnh: Tư liệu về phóng viên, trận địa pháo và hệ thống giao thông hào trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và các tư liệu báo chí. Đây là ảnh tư liệu về bối cảnh chiến trường, không dùng để nhận diện Thái Duy nếu ảnh không có chú thích xác nhận.

Phần 4: Một nhà báo cộng tác với tờ Quân đội nhân dân tại mặt trận

Tại Điện Biên Phủ lúc ấy có Tòa soạn tiền phương Báo Quân đội nhân dân.

Những người như Hoàng Xuân Tùy, Trần Cư, Phạm Phú Bằng, Nguyễn Khắc Tiếp và họa sĩ Nguyễn Bích đã tổ chức làm báo ngay tại mặt trận.

Nhưng Thái Duy không thuộc biên chế năm người của tòa soạn tiền phương ấy.

Ông là phóng viên của Báo Cứu Quốc, đồng thời cộng tác với Báo Quân đội nhân dân tại mặt trận.

Điều này cần được phân biệt rõ.

Bởi nhiều tài liệu khi kể về báo chí Điện Biên Phủ thường nhắc đến cả hai lực lượng.

Một bên là Tòa soạn tiền phương Báo Quân đội nhân dân.

Một bên là những nhà báo của các cơ quan báo chí khác cũng bám mặt trận.

Thái Duy thuộc nhóm thứ hai nhưng hoạt động rất sát với tòa soạn tiền phương.

Ông thường ăn cùng, ở cùng và đến các trận địa cùng những nhà báo của Quân đội nhân dân.

Chiến trường lúc ấy không phân chia thành những “phòng ban” như một tòa soạn thời bình.

Ai có thông tin thì viết.

Ai chứng kiến thì kể.

Ai trở về được thì gửi bài.

Và từng trang báo trở thành cách để hàng vạn người lính biết rằng:

những gì họ đang làm đã được cả đất nước dõi theo.

Chú thích ảnh: Tư liệu Tòa soạn tiền phương và nhà in Báo Quân đội nhân dân tại Mường Phăng. Nguồn: Ban Quản lý di tích tỉnh Điện Biên, Báo Quân đội nhân dân. Thái Duy không phải thành viên của nhóm năm người trong tòa soạn tiền phương, nhưng là cộng tác viên, phóng viên của Báo Cứu Quốc hoạt động tại mặt trận.

Phần 5: Ngày 7 tháng 5 năm 1954

Ngày 7-5-1954.

Điện Biên Phủ rung chuyển.

Những cứ điểm cuối cùng của tập đoàn cứ điểm lần lượt bị quân ta đánh chiếm.

Và rồi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tướng De Castries.

Chiến dịch kết thúc.

Nhưng đối với một nhà báo, đó lại là thời điểm phải làm một công việc khác:

ghi lại chiến thắng.

Thái Duy là một trong những nhà báo có mặt tại Điện Biên Phủ trong thời khắc lịch sử ấy. Một số tư liệu về ông ghi nhận ông là một trong những phóng viên đầu tiên có mặt tại Hầm Đờ Cát sau khi chiến dịch toàn thắng.

Hãy thử hình dung khoảnh khắc đó.

Một người đã đi cùng bộ đội qua những ngày dài.

Đã nhìn thấy giao thông hào.

Nhìn thấy pháo binh.

Nhìn thấy những người lính kiệt sức.

Nhìn thấy những trận đánh.

Và giờ đây đứng giữa nơi từng là trung tâm chỉ huy của đối phương.

Chiến tranh chưa xa.

Những dấu vết của trận đánh vẫn còn.

Nhưng lá cờ đã đổi.

Một thời khắc lịch sử vừa xảy ra.

Và người làm báo phải ghi lại nó để ngày mai, cả nước có thể biết.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ 7-5-1954 và Hầm Đờ Cát. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và các kho ảnh lịch sử. Đây là tư liệu lịch sử của sự kiện, không khẳng định Thái Duy xuất hiện trong ảnh nếu không có chú thích nhận diện.

Phần 6: Bài viết về lễ duyệt binh sau chiến thắng

Chiến thắng chưa bao lâu, ngày 13-5-1954, Bộ Tổng Tư lệnh tổ chức lễ duyệt binh các đơn vị vừa đại thắng tại Điện Biên Phủ.

Những người lính đã chiến đấu suốt nhiều tháng nay đứng trong đội ngũ.

Bộ binh.

Công binh.

Pháo binh.

Cao xạ pháo.

Trên ngực họ là những phần thưởng.

Trên tay họ là những lá cờ đã đi qua chiến trường.

Thái Duy có mặt.

Và ông viết bài:

“Lễ duyệt binh các đơn vị chiến thắng tại Điện Biên Phủ”.

Bài được đăng trên số 148 của Báo Quân đội nhân dân, phát hành tại mặt trận ngày 16-5-1954 – số báo cuối cùng của tòa soạn tiền phương.

Đây là một bài viết có giá trị đặc biệt.

Bởi người viết không kể về một chiến thắng từ xa.

Ông vừa trải qua chiến trường ấy.

Ông đã nhìn thấy những con người đứng trong đội ngũ.

Những người lính mà trước đó ông từng gặp trong công sự.

Từng viết về họ.

Từng chứng kiến họ chiến đấu.

Giờ đây họ đứng giữa Điện Biên Phủ đã giải phóng.

Chiến tranh đã đi qua.

Nhưng trong những dòng viết ấy, người đọc vẫn có thể cảm nhận được sức nặng của những tháng ngày vừa trải qua.

Chú thích ảnh: Tư liệu lễ duyệt binh các đơn vị chiến thắng tại Điện Biên Phủ ngày 13-5-1954 và số báo Quân đội nhân dân cuối tại mặt trận. Nguồn: Báo Quân đội nhân dân, Thông tấn xã Việt Nam và các tư liệu lưu trữ. Bài “Lễ duyệt binh các đơn vị chiến thắng tại Điện Biên Phủ” của Thái Duy được đăng trên số báo 148 ngày 16-5-1954.

Phần 7: Từ Thái Duy đến cái tên Trần Đình Vân

Trong nghề báo, Trần Duy Tấn được biết đến với bút danh Thái Duy.

Nhưng một bút danh khác của ông sau này lại trở nên nổi tiếng trong văn học:

Trần Đình Vân.

Đó là cái tên gắn với một tác phẩm duy nhất nhưng có sức sống rất lâu dài:

“Sống như Anh”.

Điều đặc biệt là hai cái tên này không phải hai con người.

Thái Duy và Trần Đình Vân là cùng một người.

Nhà báo Trần Duy Tấn đã dùng bút danh Trần Đình Vân khi viết truyện ký về Nguyễn Văn Trỗi.

Từ một phóng viên chiến trường Điện Biên Phủ…

ông lại bước vào một chiến trường khác.

Miền Nam.

Những năm tháng chống Mỹ.

Những con người đang chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Và ở đó, một cuộc gặp gỡ quan trọng đã dẫn đến sự ra đời của “Sống như Anh”.

Chú thích ảnh: Chân dung nhà báo Thái Duy – Trần Đình Vân và các ấn bản “Sống như Anh”. Nguồn: Báo chí, Thư viện Tổng hợp Quảng Ngãi, Nhà xuất bản Kim Đồng và các tư liệu xuất bản. Cuốn sách được xuất bản dưới tên tác giả Trần Đình Vân.

Phần 8: Người phụ nữ kể lại câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi

Sau khi Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, câu chuyện về người chiến sĩ trẻ ấy đã trở thành một biểu tượng của cuộc đấu tranh chống Mỹ.

Nhưng để viết về một con người, những khẩu hiệu là chưa đủ.

Phải có câu chuyện.

Phải có ký ức.

Phải có những chi tiết đời thường.

Và người có thể kể lại rất nhiều điều về Nguyễn Văn Trỗi chính là Phan Thị Quyên, người vợ trẻ của anh.

Qua lời kể của bà, Trần Đình Vân đã xây dựng nên “Sống như Anh”.

Tác phẩm không chỉ nói về khoảnh khắc Nguyễn Văn Trỗi đứng trước họng súng.

Nó kể về một con người trước khi trở thành biểu tượng.

Một người thợ điện trẻ.

Một người chồng.

Một người có tình yêu.

Một người có những dự định riêng.

Một người biết thế nào là hạnh phúc đời thường.

Và chính vì anh từng có một cuộc sống bình dị như thế, sự lựa chọn hy sinh của anh càng trở nên đau đớn và lớn lao.

Thư viện Tổng hợp Quảng Ngãi giới thiệu “Sống như Anh” là tác phẩm được Trần Đình Vân chấp bút qua lời kể của Phan Thị Quyên, giúp hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi hiện lên gần gũi và sống động.

Đó là một cách viết rất khác với một bản tiểu sử.

Không bắt đầu bằng những danh hiệu.

Mà bắt đầu bằng một con người.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Nguyễn Văn Trỗi và Phan Thị Quyên. Nguồn: các bộ sưu tập ảnh lịch sử, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và các tư liệu báo chí. Ảnh được sử dụng để minh họa nhân vật trung tâm của “Sống như Anh”; không phải ảnh do Trần Đình Vân chụp.

Phần 9: “Sống như Anh” – một cuốn sách làm sống lại một con người

Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một biểu tượng.

Nhưng Trần Đình Vân không biến anh thành một nhân vật xa cách.

Ông để Nguyễn Văn Trỗi xuất hiện trước mắt người đọc như một người trẻ có tình yêu, có gia đình và có những ước mơ rất đời thường.

Rồi từng bước, người đọc chứng kiến anh đi vào cuộc đấu tranh.

Bị bắt.

Bị giam giữ.

Đối diện với kẻ thù.

Và cuối cùng là pháp trường.

Chính cách kể ấy khiến “Sống như Anh” có sức lan tỏa rất lớn.

Nhiều thế hệ thanh niên, học sinh, sinh viên và chiến sĩ đã đọc cuốn sách trong những năm chiến tranh và sau đó. Thư viện Quảng Ngãi và Nhà xuất bản Kim Đồng đều ghi nhận tác phẩm đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ.

Cuốn sách đã được xuất bản với số lượng rất lớn và được giới thiệu ở nhiều nước. Báo Tuổi Trẻ cho biết tác phẩm về Nguyễn Văn Trỗi của Trần Đình Vân đã được xuất bản hàng triệu bản ở nhiều nước trên thế giới.

Có lẽ sức mạnh của cuốn sách nằm ở một điều rất giản dị:

người đọc không chỉ được nghe về một anh hùng.

Họ được gặp một con người.

Và từ một con người bình thường, họ hiểu thế nào là lòng can đảm.

Chú thích ảnh: Các ấn bản “Sống như Anh” của Trần Đình Vân. Nguồn: Nhà xuất bản Kim Đồng, các thư viện và tư liệu xuất bản. Cuốn sách đã được tái bản nhiều lần và tiếp tục được phát hành cho độc giả trẻ.

Phần 10: Từ Điện Biên Phủ đến chiến trường miền Nam

Có một đường dây rất đặc biệt trong cuộc đời Trần Đình Vân.

Đó là sự gắn bó với những người đang chiến đấu.

Ở Điện Biên Phủ, ông đi theo bộ đội.

Ông đến trận địa.

Ông viết về những người lính.

Sau này, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra, ông tiếp tục đi vào những vùng đất nóng bỏng.

Theo Báo Nhân Dân, cuối năm 1960, Thái Duy – khi ấy sử dụng bí danh Trần Đình Vân trong một nhiệm vụ khác – cùng nhà báo Tống Đức Thắng vượt Trường Sơn vào Tây Ninh để tham gia xây dựng Báo Giải phóng, cơ quan ngôn luận của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Ba tháng vượt Trường Sơn.

Rừng núi.

Gian khổ.

Nguy hiểm.

Để đến với chiến trường miền Nam.

Một lần nữa, người làm báo lại chọn con đường khó nhất:

đi đến nơi lịch sử đang diễn ra.

Từ Điện Biên Phủ năm 1954…

đến chiến trường miền Nam những năm sau đó…

cuộc đời người nhà báo ấy gần như song hành với những bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến.

Chú thích ảnh: Tư liệu về đường Trường Sơn, hoạt động báo chí cách mạng miền Nam và Báo Giải phóng. Nguồn: Báo Nhân Dân, Thông tấn xã Việt Nam và các kho tư liệu lịch sử. Đây là ảnh tái hiện bối cảnh chuyến đi vào Nam, không gán cho cá nhân Thái Duy nếu ảnh không có chú thích xác nhận.

Phần 11: Một đời làm báo, nhưng ít khi nói về mình

Sau này, Thái Duy còn nổi tiếng với một lĩnh vực khác: những bài viết về nông nghiệp và người nông dân, đặc biệt là cuộc đấu tranh cho “khoán chui”.

Nhưng khi nhìn lại cuộc đời mình, ông lại không thích kể nhiều về bản thân.

Trong một cuộc phỏng vấn cuối đời, ông từng tự nhận mình là người bình thường và không thấy có gì đặc biệt để kể về mình. Tuổi Trẻ ghi lại rằng ông thường rất khiêm nhường khi nói về cuộc đời gần 80 năm làm báo.

Điều đó khiến câu chuyện về ông càng đáng suy nghĩ.

Một người đã đi qua:

Điện Biên Phủ.

Trường Sơn.

Chiến trường miền Nam.

Ngày thống nhất đất nước.

Và sau chiến tranh lại tiếp tục đấu tranh bằng ngòi bút cho người nông dân.

Nhưng ông không tự kể mình như một người hùng.

Ông chỉ làm công việc của mình.

Đi đến nơi cần đến.

Viết điều mình nhìn thấy.

Và đứng về phía những người mà ông cho rằng cần được lên tiếng.

Có lẽ đó chính là phẩm chất đáng quý nhất của một nhà báo.

Chú thích ảnh: Chân dung nhà báo Thái Duy trong những năm cuối đời. Nguồn: Tuổi Trẻ, Báo Nông nghiệp Việt Nam và các tư liệu báo chí. Một số ảnh được chụp trong giai đoạn cuối đời của ông.

Phần 12: Ngày cuối của một người đã đi qua hai cuộc chiến

Ngày 14-4-2024, nhà báo Thái Duy – tên thật Trần Duy Tấn, bút danh Trần Đình Vân – qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 98 tuổi.

Ông ra đi sau gần tám thập niên gắn bó với nghề báo.

Nhưng những địa danh ông từng đi qua vẫn còn đó.

Điện Biên.

Đường Trường Sơn.

Tây Ninh.

Và những trang sách, trang báo ông để lại vẫn tiếp tục được đọc.

Đặc biệt là “Sống như Anh”.

Một tác phẩm mà tên tác giả có thể khiến người đọc trẻ hôm nay không còn quen thuộc ngay lập tức.

Nhưng chỉ cần mở sách, họ sẽ gặp Nguyễn Văn Trỗi.

Gặp một người trẻ từng yêu.

Từng sống.

Từng hy vọng.

Và cuối cùng đã chọn đứng thẳng trước họng súng.

Đó cũng chính là điều Trần Đình Vân đã làm rất tốt trong suốt cuộc đời cầm bút:

đưa những con người của lịch sử trở lại gần với người đọc.

Chú thích ảnh: Tư liệu về nhà báo Thái Duy trong những năm cuối đời và sau khi ông qua đời năm 2024. Nguồn: Tuổi Trẻ, Báo Nhân Dân và các cơ quan báo chí. Ông qua đời ngày 14-4-2024, hưởng thọ 98 tuổi.

Lời kết: Người viết về những người đã sống và chiến đấu

Có những nhà báo được nhớ bởi một bài báo.

Có người được nhớ bởi một chiến dịch.

Có người được nhớ bởi một cuốn sách.

Trần Đình Vân – Thái Duy được nhớ bởi tất cả những điều ấy.

Ông bắt đầu nghề báo trong kháng chiến chống Pháp.

Ông theo bộ đội.

Ông đi qua những chiến dịch.

Rồi đến Điện Biên Phủ.

Ông không đứng ở phía sau để chờ chiến thắng.

Ông đi đến những trận địa.

Đến những công sự.

Đến những con hào.

Đến nơi người lính đang chiến đấu.

Và ngày chiến thắng đến, ông có mặt tại Điện Biên Phủ.

Ông viết về lễ duyệt binh của những người lính chiến thắng.

Bài viết ấy được đăng trên số báo cuối cùng của Báo Quân đội nhân dân tại mặt trận ngày 16-5-1954.

Nhưng lịch sử chưa dừng lại.

Ông tiếp tục đi vào miền Nam.

Tiếp tục làm báo.

Tiếp tục sống giữa những người đang chiến đấu.

Và rồi dưới bút danh Trần Đình Vân, ông viết “Sống như Anh”.

Một cuốn sách về một người lính trẻ:

Nguyễn Văn Trỗi.

Điều đặc biệt là Trần Đình Vân không bắt đầu câu chuyện bằng cái chết của Nguyễn Văn Trỗi.

Ông bắt đầu bằng cuộc sống.

Một người thanh niên.

Một người thợ.

Một người chồng.

Một con người có tình yêu và những ước mơ bình dị.

Rồi lịch sử đặt anh trước một lựa chọn.

Và anh đã chọn con đường mà mình tin là đúng.

Đó là lý do “Sống như Anh” có sức lay động.

Bởi người đọc không chỉ nhìn thấy một anh hùng.

Họ nhìn thấy một con người đã lựa chọn trở thành anh hùng bằng chính cách mình sống.

Và có lẽ đó cũng là điều Trần Đình Vân đã làm trong đời mình.

Ông không tự biến mình thành nhân vật lịch sử.

Ông đi tìm những con người của lịch sử.

Rồi kể lại câu chuyện của họ.

Từ người lính Điện Biên Phủ…

đến người chiến sĩ miền Nam…

đến người nông dân trong những năm tháng khó khăn sau chiến tranh.

Ông luôn hướng ngòi bút về phía những con người đang sống, đang chiến đấu và đang chịu đựng.

Bởi vậy, khi hôm nay chúng ta đọc một bài viết của ông, hay cầm trên tay “Sống như Anh”, điều đáng nhớ không chỉ là tên Trần Đình Vân.

Mà là những con người ông đã giúp chúng ta nhớ đến.

Những người lính Điện Biên.

Những người chiến sĩ miền Nam.

Nguyễn Văn Trỗi.

Phan Thị Quyên.

Và biết bao con người bình dị khác.

Họ đã từng sống.

Từng yêu thương.

Từng hy vọng.

Từng sợ hãi.

Nhưng khi đất nước cần, họ đã đứng lên.

Hôm nay chúng ta được sống trong hòa bình.

Có thể đọc sách trong một căn phòng yên tĩnh.

Có thể đi trên những con đường không còn tiếng bom.

Có thể nhìn Điện Biên như một địa danh lịch sử.

Nhưng xin hãy nhớ:

đã có những người đi qua những con đường ấy bằng đôi chân trần, trong mưa rừng, dưới bom đạn, để chúng ta có ngày hôm nay.

Và đã có những người như Thái Duy – Trần Đình Vân đi bên cạnh họ, mang theo cây bút.

Ông không cầm súng thay người lính.

Nhưng ông giúp giữ lại tiếng nói của người lính.

Ông không thể sống thay Nguyễn Văn Trỗi.

Nhưng ông giúp các thế hệ sau hiểu Nguyễn Văn Trỗi đã sống như thế nào.

Đó cũng là một cách phục vụ đất nước.

Một cách chiến đấu.

Một cách giữ gìn lịch sử.

Và vì thế, câu chuyện về Trần Đình Vân không chỉ là câu chuyện về một nhà báo hay một nhà văn.

Đó là câu chuyện về một con người đã dành gần cả cuộc đời để đứng bên những người đang chiến đấu và viết về họ.

Để hôm nay, chúng ta có thể đọc.

Có thể hiểu.

Có thể nhớ.

Và trên hết:

có thể biết ơn.

Chú thích ảnh: Chân dung nhà báo Thái Duy – Trần Duy Tấn/Trần Đình Vân; tư liệu Chiến thắng Điện Biên Phủ; chân dung Nguyễn Văn Trỗi và ấn bản “Sống như Anh”. Nguồn: Báo Nhân Dân, Tuổi Trẻ, Báo Quân đội nhân dân, các bảo tàng và Nhà xuất bản Kim Đồng. Các ảnh lịch sử được dùng để minh họa đúng nhân vật và sự kiện đã được nguồn tư liệu xác nhận, không sử dụng ảnh dựng để gán cho sự kiện.