Trần Độ - Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trần Độ sinh ngày 23 tháng 9 năm 1923 tại làng Thư Điền, xã Tây Giang, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), trong một gia đình công chức.

1939: Tham gia làm báo Người Mới tại Hà Nội; bị chính quyền thực dân Pháp bắt nhưng được thả do không đủ chứng cứ.

1940: Gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương.

1941: Bị bắt, bị Tòa án Thái Bình kết án 15 năm tù, lần lượt bị giam tại Hỏa Lò và Sơn La.

1943: Trên đường bị giải từ Sơn La đi Côn Đảo, ông trốn thoát và tiếp tục hoạt động cách mạng; sau đó tham gia lãnh đạo giành chính quyền ở Đông Anh, Hà Nội.

1946: Làm Chính ủy Mặt trận Hà Nội trong Toàn quốc kháng chiến.

1948: Được phong quân hàm Đại tá.

Tham gia công tác tại báo Vệ quốc quân, tiền thân của báo Quân đội nhân dân.

1950: Chính ủy Trung đoàn Sông Lô, sau đó là Chính ủy Đại đoàn 312.

1955: Là Chính ủy Quân khu 3 (Quân khu Tả ngạn).

1958: Được phong quân hàm Thiếu tướng.

1965: Vào miền Nam với bí danh Chín Vinh, giữ chức Phó Chính ủy và Phó Bí thư Quân ủy Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.

1974: Được phong quân hàm Trung tướng.

1974–1976: Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị.

Công tác văn hóa, tuyên huấn và Quốc hội

Sau thời gian trong quân đội, ông chuyển sang công tác văn hóa – tuyên huấn, giữ chức Thứ trưởng Bộ Văn hóa, đồng thời là Phó Ban Tuyên huấn Trung ương phụ trách văn hóa, văn nghệ.

Năm 1981, khi Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương được thành lập, ông giữ chức Trưởng ban kiêm Thứ trưởng Bộ Văn hóa. Ông tham gia xây dựng Nghị quyết số 5, được xem là một trong những văn bản góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ.

Ông từng giữ các chức vụ Phó Chủ tịch Quốc hội khóa VII, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, Ủy viên Hội đồng Nhà nước.

Ông là Ủy viên Trung ương Đảng các khóa III, IV, V và VI; trong khóa III là Ủy viên dự khuyết từ năm 1960 đến năm 1972.

Về cuối đời, Trần Độ có những quan điểm chính trị khác với đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó có việc đề xuất đa nguyên, đa đảng và thay đổi mô hình chính trị. Do những quan điểm và hoạt động này, ông bị khai trừ khỏi Đảng ngày 4 tháng 1 năm 1999, sau gần 59 năm là đảng viên.

Ông được trao tặng nhiều phần thưởng, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất và hạng Ba, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang các hạng cùng nhiều huân, huy chương khác.

Trần Độ mất ngày 9 tháng 8 năm 2002 tại Hà Nội, sau một thời gian dài lâm bệnh.

Tang lễ của ông có sự tham dự của đông đảo đồng đội, cựu chiến binh, trí thức, văn nghệ sĩ và người dân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi vòng hoa viếng. Đại diện Quốc hội đọc điếu văn tại tang lễ; một số nội dung trong điếu văn liên quan đến những sai phạm chính trị của ông đã gây phản ứng từ gia đình.

Trần Độ là một nhân vật có quá trình hoạt động kéo dài qua Cách mạng Tháng Tám, hai cuộc kháng chiến, công tác quân đội, tuyên huấn, văn hóa và Quốc hội, đồng thời là nhân vật gây nhiều tranh luận về chính trị trong những năm cuối đời.