TRẬN ĐOAN HÙNG VÀ KHE LAU
CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA
TRẬN ĐOAN HÙNG VÀ KHE LAU TRÊN SÔNG LÔ
THÁNG 10 VÀ 11 NĂM 1947
Mùa thu năm 1947, thực dân Pháp mở cuộc tiến công quy mô lớn lên căn cứ địa Việt Bắc, trong đó một cánh quân theo đường sông Hồng, sông Lô tiến về Tuyên Quang, nhằm hình thành một gọng kìm bao vây căn cứ kháng chiến. Nhưng trên dòng sông Lô, quân và dân ta đã chuẩn bị một thế trận sẵn sàng chặn đánh. Những trận địa pháo được bí mật bố trí bên bờ sông; bộ đội, dân quân và nhân dân cùng đào công sự, vận chuyển đạn dược, theo dõi từng bước tiến của quân địch.
Ngày 24 tháng 10 năm 1947, tại khu vực Đoan Hùng, đoàn tàu chiến và ca nô Pháp tiến vào trận địa phục kích. Khi đội hình địch lọt sâu vào khu vực đã được chuẩn bị, pháo binh ta bất ngờ nổ súng. Những loạt đạn từ bờ sông liên tiếp đánh trúng tàu địch. Giữa dòng nước mênh mông, những chiến hạm vốn được trang bị mạnh trở nên lúng túng trước hỏa lực bất ngờ và cách đánh linh hoạt của quân ta. Trận đánh đã gây tổn thất nặng cho đoàn tàu, góp phần làm gián đoạn tuyến vận chuyển của quân Pháp trên sông Lô.
Nhưng cuộc chiến chưa dừng lại ở Đoan Hùng. Khi quân Pháp tiếp tục tìm cách rút lui và củng cố lực lượng ở hướng Tuyên Quang, quân ta lại đón đánh chúng tại Khe Lau, nơi hợp lưu giữa sông Lô và sông Gâm. Ngày 10 tháng 11 năm 1947, từ những trận địa được ngụy trang giữa núi rừng, pháo binh ta bất ngờ giáng đòn vào đoàn tàu địch. Trận đánh diễn ra quyết liệt, nhiều tàu chiến và ca nô bị đánh chìm, lực lượng địch bị tổn thất nặng.
Đoan Hùng và Khe Lau đã trở thành những dấu son trên dòng sông Lô lịch sử. Từ những khẩu pháo còn hạn chế về số lượng, bằng lòng dũng cảm, sự mưu trí và khả năng tận dụng địa hình, quân và dân ta đã từng bước bẻ gãy gọng kìm tiến công từ phía Tây của quân Pháp. Những trận đánh ấy không chỉ làm thất bại một hướng tiến công quân sự mà còn chứng minh sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân: mỗi dòng sông, ngọn núi, bến nước đều có thể trở thành trận địa khi lòng dân đồng lòng đứng lên bảo vệ Tổ quốc.
Ngày nay, dòng sông Lô vẫn lặng lẽ chảy qua những miền quê Việt Bắc. Nhưng trong ký ức lịch sử, nơi đây mãi vang vọng tiếng pháo năm xưa – tiếng pháo của một dân tộc tuy còn nhiều gian khó nhưng có ý chí kiên cường, quyết tâm giữ vững độc lập và tự do.
