TRẬN ĐỒI THỊT BĂM – MƯỜI NGÀY LỬA ĐẠN TRÊN CAO ĐIỂM 937

Tháng 5 năm 1969, giữa vùng rừng núi phía tây tỉnh Thừa Thiên, một ngọn núi phủ kín cây rừng trở thành tâm điểm của một trong những trận đánh ác liệt và gây nhiều tranh luận nhất trong Chiến tranh Việt Nam. Trên bản đồ quân sự Mỹ, ngọn núi ấy được đánh dấu là Cao điểm 937, thuộc núi A Bia (Động A Bia), nằm trong khu vực thung lũng A Sầu, cách biên giới Việt Nam – Lào chưa đầy 2km. Với những người lính Mỹ trực tiếp chiến đấu tại đây, nó về sau được biết đến bằng một cái tên đầy ám ảnh: Hamburger Hill – “Đồi Thịt Băm”.

Câu chuyện về cao điểm 937 bắt đầu trong bối cảnh quân đội Mỹ và lực lượng Việt Nam Cộng hòa đang triển khai Chiến dịch Apache Snow, mở màn ngày 10 tháng 5 năm 1969 tại khu vực phía bắc thung lũng A Sầu. Mục tiêu của chiến dịch là tìm kiếm và tiêu diệt lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam, phá các căn cứ, kho tàng và tuyến vận chuyển, đồng thời ngăn chặn các tuyến cơ động từ khu vực biên giới Lào vào phía đông. Trong kế hoạch ban đầu, Cao điểm 937 không phải là mục tiêu duy nhất, nhưng khi lực lượng Mỹ phát hiện sự hiện diện và hệ thống phòng ngự của đối phương trên ngọn núi, nơi đây nhanh chóng trở thành tâm điểm của cuộc hành quân.

Sáng 10 tháng 5 năm 1969, các đơn vị thuộc Lữ đoàn 3, Sư đoàn Dù 101 được trực thăng vận vào khu vực A Sầu. Địa hình nơi đây hoàn toàn khác với những chiến trường đồng bằng. Rừng nhiệt đới dày đặc, những tán cây nhiều tầng che kín ánh sáng, dây leo và bụi rậm khiến việc di chuyển vô cùng khó khăn. Những sườn núi dốc và trơn trượt càng khiến mỗi bước tiến trở nên nặng nề. Chính địa hình ấy về sau trở thành một trong những yếu tố khiến trận đánh Cao điểm 937 kéo dài và khốc liệt.

Trong ngày đầu tiên, các đơn vị Mỹ bắt đầu thăm dò những khu vực xung quanh cao điểm. Từ các vị trí đổ bộ, từng đại đội được triển khai theo những hướng khác nhau để tìm kiếm lực lượng đối phương và mở đường tiến vào khu vực núi A Bia. Đến lúc này, những người lính chưa thể hình dung rằng họ sắp bước vào một trận chiến kéo dài suốt mười ngày.

Nhưng càng tiến gần Cao điểm 937, sức kháng cự càng tăng. Lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam đã xây dựng một hệ thống phòng ngự kiên cố trên địa hình rừng núi, gồm các công sự và hầm chiến đấu được bố trí để tận dụng tối đa địa hình tự nhiên. Từ những vị trí ẩn trong rừng, hỏa lực được sử dụng để ngăn các đơn vị tiến công tiếp cận sườn núi.

Ngày 11 tháng 5, những cuộc đụng độ quyết liệt bắt đầu diễn ra trên các sườn thấp của Cao điểm 937. Các đơn vị Mỹ cố gắng từng bước tiếp cận khu vực phòng ngự, nhưng địa hình hiểm trở và hỏa lực từ các vị trí được che giấu khiến cuộc tiến quân trở nên khó khăn. Sau mỗi lần tiến lên, các đơn vị phải tìm cách củng cố vị trí, đưa thương binh về phía sau rồi tiếp tục chuẩn bị cho đợt tiến công tiếp theo.

Từ đây, trận đánh chuyển sang một vòng xoáy khốc liệt. Pháo binh và không quân Mỹ được huy động để đánh phá các vị trí phòng ngự trên núi, sau đó bộ binh tiếp tục tiến lên. Tuy nhiên, rừng rậm khiến việc quan sát mục tiêu rất khó khăn, trong khi các vị trí phòng thủ được bố trí sâu trong địa hình khiến hỏa lực từ xa không thể lập tức kết thúc trận đánh.

Mỗi khi hỏa lực ngừng, những người lính lại phải trực tiếp vượt qua sườn núi. Những con dốc cao, bùn đất, cây rừng và hỏa lực đối phương biến từng đoạn đường thành một cuộc chiến riêng. Nhiều đợt tiến công không đạt được mục tiêu, buộc lực lượng Mỹ phải rút xuống củng cố đội hình và chuẩn bị cho đợt tiếp theo.

Càng kéo dài, thương vong càng tăng. Chính sự khốc liệt ấy khiến những người lính Mỹ đặt cho Cao điểm 937 cái tên “Hamburger Hill”. Cái tên này được báo chí Mỹ nhanh chóng sử dụng và trở thành cách gọi phổ biến của trận đánh. Nó phản ánh cảm nhận của những người trực tiếp chiến đấu về một trận địa mà con người phải liên tục lao lên những sườn núi dưới hỏa lực dữ dội.

Những ngày tiếp theo, các cuộc tiến công tiếp tục diễn ra. Lực lượng Mỹ từng bước tăng cường quân số và hỏa lực, trong khi lực lượng phòng thủ trên núi vẫn giữ các vị trí của mình. Địa hình khiến mỗi đợt tiến công đều phải trả giá bằng thương vong. Mưa và thời tiết bất lợi cũng gây thêm khó khăn cho việc vận chuyển, tiếp tế và yểm trợ trên không.

Đến giữa tháng 5, trận đánh đã trở thành cuộc đối đầu tiêu hao. Các đơn vị Mỹ không chỉ phải đối phó với hỏa lực từ trên cao mà còn phải chiến đấu trong điều kiện rừng rậm khiến khả năng quan sát và cơ động bị hạn chế. Trong khi đó, lực lượng phòng thủ tiếp tục dựa vào hệ thống công sự và địa hình để chống trả.

Sau nhiều ngày giao tranh, Bộ chỉ huy Mỹ quyết định tập trung lực lượng cho một cuộc tiến công quy mô lớn nhằm chiếm bằng được Cao điểm 937. Hỏa lực pháo binh, máy bay và trực thăng vũ trang được sử dụng với cường độ cao trước khi bộ binh tiến lên. Mục tiêu lúc này không còn là thăm dò hay tìm kiếm đơn vị đối phương mà là chiếm giữ hoàn toàn đỉnh núi.

Ngày 20 tháng 5 năm 1969, cuộc tiến công cuối cùng diễn ra. Các đơn vị Mỹ và Việt Nam Cộng hòa đồng loạt tiến lên sườn núi sau những đợt oanh kích và pháo kích dữ dội. Lần này, lực lượng tiến công từng bước vượt qua hệ thống phòng ngự và tiến tới đỉnh Cao điểm 937.

Sau nhiều giờ chiến đấu, lực lượng Mỹ chiếm được cao điểm. Một trận đánh kéo dài khoảng mười ngày kết thúc. Theo tổng kết của Quân đội Mỹ, trận chiến tại Động A Bia gây thương vong nặng cho cả hai phía; các nguồn thống kê của Mỹ có sự khác nhau về số liệu, tùy phạm vi và cách tính, vì vậy khi viết tư liệu lịch sử cần tránh gộp những con số khác nhau thành một con số duy nhất.

Thế nhưng, ngay khi trận đánh kết thúc, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện: Cao điểm 937 thực sự có ý nghĩa chiến lược đến mức nào?

Ngọn núi nằm ở khu vực hiểm trở của thung lũng A Sầu và có vị trí quan sát đáng kể, nhưng bản thân cao điểm không phải là một trung tâm đô thị hay căn cứ hậu cần lớn. Sau khi chiếm được ngọn núi, lực lượng Mỹ không duy trì lâu dài vị trí này. Việc rút khỏi Cao điểm 937 sau đó đã khiến trận đánh trở thành đề tài tranh luận gay gắt tại Mỹ, đặc biệt xoay quanh câu hỏi về mức độ cần thiết của những thương vong phải chịu để chiếm giữ một mục tiêu mà sau đó không được giữ lâu dài.

Chính từ đây, câu chuyện về “Đồi Thịt Băm” vượt ra khỏi phạm vi của một trận đánh trên chiến trường. Nó trở thành biểu tượng cho một vấn đề lớn hơn của cuộc chiến: khi một ngọn đồi được chiếm bằng rất nhiều thương vong nhưng sau đó không được duy trì lâu dài, giá trị quân sự của chiến thắng ấy lập tức trở thành chủ đề tranh luận.

Ở góc độ quân sự, trận đánh cho thấy sự khốc liệt của chiến tranh rừng núi và những khó khăn mà lực lượng tiến công phải đối mặt khi đánh vào một hệ thống phòng ngự được chuẩn bị trước. Địa hình, công sự, khả năng che giấu lực lượng và việc sử dụng hỏa lực từ xa đều tác động trực tiếp đến diễn biến trận chiến.

Nhưng ở góc độ lịch sử, điều đáng nhớ nhất của Cao điểm 937 không chỉ nằm ở việc bên nào chiếm được đỉnh núi vào ngày 20 tháng 5. Đằng sau cái tên “Đồi Thịt Băm” là câu chuyện về những người lính phải chiến đấu từng mét đất trong rừng núi A Sầu, về những ngày giao tranh kéo dài và về cái giá rất lớn mà chiến tranh đặt lên con người.

Mười ngày trên Cao điểm 937 rồi cũng kết thúc. Tiếng súng lắng xuống, những người còn sống rời khỏi ngọn núi, nhưng cái tên “Hamburger Hill” vẫn ở lại trong lịch sử Chiến tranh Việt Nam như một trong những trận đánh gây nhiều tranh luận nhất năm 1969.

Và nhìn từ nhiều thập niên sau, Đồi Thịt Băm không chỉ là một tọa độ trên bản đồ hay một cao điểm mang số 937. Đó còn là một chứng tích cho thấy chiến tranh không được đo bằng những đường nét đơn giản trên bản đồ. Đằng sau mỗi cao điểm, mỗi trận đánh và mỗi con số thương vong là những con người đã trực tiếp đi qua những ngày tháng khốc liệt ấy.