TRẦN DỤ TÔNG VÀ BI KỊCH SUY THOÁI CỦA VƯƠNG TRIỀU TRẦN Ở NỬA SAU THẾ KỶ XIV

Trần Dụ Tông (tên thật là Trần Hạo) sinh năm 1336, là con trai thứ mười của vua Trần Minh Tông. Ngay từ nhỏ, ông đã trải qua một biến cố sinh tử: khi mới vài tuổi, ông rơi xuống nước suýt chết đuối và bị câm. Sau nhờ thầy thuốc giỏi cứu chữa mới phục hồi lại được. Năm 1341, khi vua anh Trần Hiến Tông đột ngột qua đời khi còn rất trẻ và chưa có con nối dõi, Thái thượng hoàng Trần Minh Tông đã chọn Trần Hạo lên nối ngôi lúc ông mới 6 tuổi. Trong hơn 16 năm đầu (1341 – 1357), nhờ Thái thượng hoàng Trần Minh Tông nắm quyền nhi chính và điều hành triều chính, Đại Việt vẫn giữ được sự ổn định và thái bình tương đối.

Năm 1357, Thái thượng hoàng Trần Minh Tông qua đời. Mất đi sự kìm kẹp và chỉ dẫn của người cha anh minh, Trần Dụ Tông bắt đầu bộc lộ bản tính ham chơi, đẩy đất nước vào cảnh ăn chơi vô độ chưa từng có trong lịch sử triều Trần.Vua mở các cuộc đánh bạc lớn ngay tại Cấm thành, chiêu mời các nhà giàu, thương gia và quan lại vào cung cùng sát phạt. Ai thắng bạc được trao cả chức quan hay quyền hành.Cho xây hồ lớn trong cung, chất đá làm núi, chở nước biển từ Quảng Ninh về để nuôi cá biển và hải sản phục vụ thưởng ngoạn. Các công trình xa hoa mọc lên liên tiếp, vắt cạn sức dân và ngân khố.Mê đắm hát xướng, ruồng bỏ triều chính, cùng vô số trò tiêu khiển vô độ khiến thân thể suy kiệt và tinh thần sa sút. Sự vô trách nhiệm của vua Dụ Tông khiến kỷ cương triều đình bị phá vỡ hoàn toàn. Kẻ gian nịnh được cất nhắc, người hiền tài bị gạt bỏ hoặc bất lực lui về. Sự kiện danh sư Chu Văn An dâng Thất trảm sớ xin chém 7 gian thần nhưng bị vua lờ đi, buộc ông phải treo ấn từ quan chính là minh chứng đau xót nhất cho sự hủ bại của triều chính lúc bấy giờ.

Sự sa đà của vua Dụ Tông diễn ra đúng vào giai đoạn thiên tai dồn dập ập đến. Cuối thế kỷ XIV, Đại Việt liên tục chịu hạn hán, lũ lụt, sâu bệnh khiến nông nghiệp sụp đổ, đói kém hoành hành khắp nơi.

Thay vì mở kho lương cứu tế, vua vẫn tiếp tục thu thuế nặng nề để phục vụ ăn chơi. Dân nghèo rơi vào cảnh đường cùng, phải bán vợ con, làm nô tì hoặc nổi dậy khởi nghĩa (tiêu biểu như cuộc khởi nghĩa của Ngô Bệ năm 1344 - 1360). Vương triều từng được lòng dân sâu sắc qua ba kháng chiến chống Nguyên Mông nay hoàn toàn đánh mất niềm tin của nhân dân. Không chỉ khủng hoảng nội trị, năng lực quốc phòng của Đại Việt dưới thời Trần Dụ Tông cũng suy giảm nghiêm trọng. Nhân lúc nhà Trần suy yếu, nước Chăm Pa ở phía Nam dưới sự lãnh đạo của Chế Bồng Nga bắt đầu trỗi dậy mạnh mẽ, liên tục xua quân xâm phạm biên giới và cướp phá vùng duyên hải. Năm 1369, Trần Dụ Tông qua đời ở tuổi 34 sau nhiều năm sống sa đọa. Vì ông không có con nối dõi, triều đình rơi vào cuộc tranh chấp ngôi báu đẫm máu (vụ án Dương Nhật Lễ), khiến vương triều nhà Trần càng thêm kiệt quệ.