Trần Đức Nghị – người trung đội trưởng rời quê năm ấy

Trong một hồ sơ chính thức của Nhà nước, Trần Đức Nghị được ghi là Trung đội trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, quê xã Hợp Tiến, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Hưng. Ông hy sinh trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước ngày 25/11/1966.

Năm 1966, chiến tranh bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt. Từ một vùng quê Hợp Tiến, Trần Đức Nghị đã trở thành một người chỉ huy cấp trung đội.

Điều đó có nghĩa là ông không chỉ chiến đấu như một người lính bình thường.

Trong những giờ phút nguy hiểm, ông còn phải chịu trách nhiệm với những người lính dưới quyền mình. Một trung đội trưởng phải dẫn anh em tiến lên. Phải giữ đội hình.

Phải đưa ra quyết định khi tiếng súng đã vang lên và thời gian suy nghĩ chỉ còn tính bằng giây. Và quan trọng hơn cả, ông phải cố gắng đưa những người lính của mình trở về. Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho người lính quyền lựa chọn.

Ngày 25/11/1966, Trần Đức Nghị hy sinh. Ông không trở về Hợp Tiến nữa.

Một dòng trong hồ sơ, một cuộc đời ở phía sau

Điều mình muốn giữ lại ở câu chuyện này là sự thận trọng với lịch sử. Tư liệu chính thức mình tìm được hiện xác nhận rất rõ:

Trần Đức Nghị quê Hợp Tiến, Nam Sách; Là Trung đội trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam; hy sinh ngày 25/11/1966 trong kháng chiến chống Mỹ.

Nhưng tư liệu mình tìm thấy chưa cho biết chính xác ông hy sinh ở trận đánh nào, đơn vị cụ thể nào hay hoàn cảnh cuối cùng ra sao. Vì vậy, mình không muốn tự dựng thêm một trận đánh cho câu chuyện nghe “hay” hơn.

Bởi đôi khi, một câu chuyện lịch sử chân thực lại nằm ngay trong những thông tin ít ỏi. Một người con Hợp Tiến. Một người lính. Một người trung đội trưởng.

Và một ngày tháng 11 năm 1966, tuổi trẻ của ông dừng lại giữa chiến tranh.

Hợp Tiến đã có hàng trăm người con ra trận. Tư liệu địa phương ghi nhận trong hai cuộc kháng chiến có 583 người con lên đường nhập ngũ, 228 người hy sinh và 81 người là thương binh, bệnh binh.

Vì thế, Trần Đức Nghị không chỉ là một cái tên trong danh sách liệt sĩ. Ông là một phần của thế hệ thanh niên Hợp Tiến đã rời quê khi đất nước còn chiến tranh.

Có người trở về kể lại những trận đánh. Có người trở về với thương tật. Và có người chỉ còn lại một cái tên trong hồ sơ liệt sĩ. Nhưng phía sau mỗi cái tên ấy đều từng là một người con, một người lính và một tuổi trẻ.