TRẦN DUY HƯNG - Vị bác sĩ đi qua những mùa khói lửa của Hà Nội

Có những người bước vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến công trên chiến trường.

Nhưng cũng có những người đi qua lịch sử bằng cách ở lại bên cạnh nhân dân trong những thời khắc khó khăn nhất.

Bác sĩ Trần Duy Hưng là một người như thế.

Cuộc đời ông có một điều rất đặc biệt.

Ông bắt đầu bằng nghề thầy thuốc.

Rồi trở thành người đứng đầu Hà Nội.

Sau đó bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ.

Và khi trở về Thủ đô, ông lại tiếp tục đứng giữa những trận bom để cùng người dân bảo vệ thành phố.

Nếu nhìn toàn bộ cuộc đời ấy, có thể thấy một sợi dây xuyên suốt:

Ở đâu nhân dân cần, ông cố gắng có mặt ở đó.

Trần Duy Hưng sinh năm 1912.

Ông theo học y khoa và tốt nghiệp Đại học Y Đông Dương.

Khi còn trẻ, ông đã chọn một cách hành nghề khá đặc biệt so với điều kiện xã hội lúc bấy giờ.

Ông mở bệnh viện tư ở khu vực phố Hàng Bông – Thợ Nhuộm, Hà Nội.

Nhưng bên cạnh những bệnh nhân có khả năng chi trả, ông thường xuyên khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo.

Bệnh viện của ông cũng từng là nơi chữa trị cho những người hoạt động cách mạng.

Có lẽ chính nghề nghiệp ấy đã giúp ông nhìn thấy Hà Nội từ một góc rất khác.

Không chỉ là những con phố đẹp.

Không chỉ là những khu phố của giới trí thức hay thương nhân.

Mà còn là những căn nhà nghèo, những người lao động, những bệnh nhân không có tiền chữa bệnh.

Ông hiểu rằng một thành phố không thể chỉ được nhìn từ những tòa nhà và con đường.

Thành phố trước hết là con người.

Rồi năm 1945 đến.

Cách mạng Tháng Tám thành công.

Một chính quyền mới được thành lập.

Nhưng giành được chính quyền chỉ là bước đầu.

Hà Nội lúc ấy phải đối mặt với vô số vấn đề.

Đói nghèo.

Thiếu thốn.

Bộ máy quản lý còn non trẻ.

Tình hình chính trị phức tạp.

Các lực lượng chống phá tìm cách gây bất ổn.

Trong hoàn cảnh ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn một người bác sĩ trẻ để đứng đầu chính quyền thành phố.

Đó là Trần Duy Hưng.

Ông mới 33 tuổi.

Và trở thành Chủ tịch đầu tiên của Hà Nội.

Một bác sĩ trẻ.

Từ phòng khám bước vào chính quyền.

Từ việc chữa bệnh cho từng người bước sang công việc lo cho cả một thành phố.

Trọng trách ấy chắc chắn không hề nhỏ.

Có một câu chuyện được lưu lại về lần ông được giao nhiệm vụ này.

Trần Duy Hưng thưa với Chủ tịch Hồ Chí Minh rằng ông chưa có kinh nghiệm quản lý.

Bác Hồ trả lời đại ý rằng:

“Thế chú tưởng tôi có kinh nghiệm à? Tất cả đều phải học.”

Một câu nói rất giản dị.

Nhưng nó cho thấy một điều quan trọng.

Không ai sinh ra đã biết cách điều hành một thành phố.

Không ai có sẵn kinh nghiệm để xây dựng một chính quyền mới.

Có những việc chỉ có thể học trong thực tế.

Và người cán bộ phải vừa làm, vừa học, vừa chịu trách nhiệm.

Trần Duy Hưng bắt đầu công việc của mình như thế.

Việc đầu tiên mà chính quyền Hà Nội phải đối mặt là những vấn đề rất đời thường.

Cái ăn.

Cái mặc.

Sự ổn định của cuộc sống.

Sau nạn đói khủng khiếp, việc cứu đói trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Chính quyền phải nhanh chóng tổ chức lại đời sống thành phố.

Đồng thời củng cố bộ máy chính quyền và chuẩn bị cho cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946.

Trần Duy Hưng đi đến nhiều nơi, tiếp xúc với người dân.

Ông vốn là một bác sĩ nên cách nói chuyện khá gần gũi.

Không phải kiểu của một người đứng trên bục cao rồi đọc những lời xa lạ.

Ông nói chuyện với người dân như một người thầy thuốc nói chuyện với bệnh nhân.

Lắng nghe.

Giải thích.

Trả lời.

Và tìm cách giải quyết.

Trong cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, Trần Duy Hưng là một trong những ứng cử viên tại Hà Nội.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ông nhận được 73,7% số phiếu, đứng thứ hai trong số các đại biểu được bầu tại Hà Nội, sau Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Điều đó cho thấy uy tín của ông trong các tầng lớp nhân dân Thủ đô thời điểm ấy.

Nhưng thời gian bình yên không kéo dài.

Những mâu thuẫn ngày càng gay gắt.

Thực dân Pháp quay trở lại.

Cuộc kháng chiến toàn quốc đến gần.

Và Hà Nội chuẩn bị bước vào một mùa đông mà lịch sử sau này gọi là mùa đông năm 1946.

Đêm 19/12/1946.

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ.

Hà Nội bước vào cuộc chiến.

Những con phố vốn đông đúc trở thành chiến trường.

Những ngôi nhà trở thành vị trí chiến đấu.

Những người dân bình thường trở thành dân quân, tự vệ, liên lạc viên, cứu thương...

Còn Trần Duy Hưng rời Hà Nội.

Ông cùng Chính phủ lên Việt Bắc.

Nhưng nghề bác sĩ vẫn đi theo ông.

Trong những năm tháng kháng chiến, điều kiện sinh hoạt ở chiến khu vô cùng thiếu thốn.

Thực phẩm khan hiếm.

Thuốc men hạn chế.

Bệnh tật luôn đe dọa.

Trần Duy Hưng khi ấy vừa đảm nhiệm công việc của một cán bộ chính quyền, vừa quan tâm đến việc bảo đảm sức khỏe cho các thành viên Chính phủ và cán bộ trong chiến khu.

Sau đó ông lần lượt giữ chức Thứ trưởng Bộ Nội vụ và Thứ trưởng Bộ Y tế.

Từ một bệnh viện ở Hà Nội, ông bước vào những căn lán giữa núi rừng.

Từ việc chữa bệnh cho người dân nghèo, ông chăm sóc sức khỏe cho những người đang cùng đất nước tiến hành một cuộc kháng chiến trường kỳ.

Chín năm kháng chiến trôi qua.

Rồi đến năm 1954.

Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Hiệp định Genève.

Quân Pháp rút khỏi Hà Nội.

Thủ đô chuẩn bị được tiếp quản.

Một tổ chức đặc biệt được thành lập để điều hành quá trình ấy: Ủy ban Quân chính Hà Nội.

Bác sĩ Trần Duy Hưng giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính.

Và ngày 10/10/1954, ông trở lại Hà Nội.

Không còn là người đứng đầu thành phố của năm 1945 nữa.

Ông trở về sau chín năm kháng chiến.

Hà Nội đã trải qua chiến tranh.

Những con phố cũ vẫn còn đó.

Nhưng con người đã chờ đợi ngày này suốt nhiều năm.

Có những bức ảnh ghi lại khoảnh khắc Trần Duy Hưng đứng trên xe trong đoàn quân tiến vào tiếp quản Thủ đô.

Một người đàn ông mặc trang phục giản dị.

Xung quanh là biển người.

Những lá cờ.

Những gương mặt vui mừng.

Và một thành phố vừa bước ra khỏi chiến tranh.

Nếu chỉ nhìn bức ảnh ấy, người ta có thể nghĩ đây là khoảnh khắc của chiến thắng.

Nhưng với những người làm công tác quản lý, đó lại là sự bắt đầu của một công việc khổng lồ.

Một thành phố sau chiến tranh cần được khôi phục.

Các cơ quan phải hoạt động trở lại.

Nhà máy phải sản xuất.

Trường học phải mở cửa.

Bệnh viện phải chữa bệnh.

Đời sống nhân dân phải được ổn định.

Và Hà Nội phải xây dựng một cuộc sống mới.

Trần Duy Hưng tiếp tục giữ cương vị lãnh đạo thành phố trong nhiều năm.

Ông nổi tiếng bởi phong cách giản dị.

Theo những tư liệu hồi ức được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, ông thường xuyên tiếp dân, thậm chí có người dân tìm đến nhà vẫn được ông tiếp và lắng nghe. Ông cũng tự soạn nhiều công văn, thư từ, điện tín và trực tiếp xử lý công việc.

Có một điều khá đặc biệt ở một người đứng đầu thành phố:

Ông vẫn giữ tác phong của một bác sĩ.

Bác sĩ gặp bệnh nhân thì phải lắng nghe.

Người dân gặp Chủ tịch cũng cần được lắng nghe.

Bệnh nhân cần được chữa bệnh.

Người dân cần được giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.

Có lẽ nghề y đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách ông làm việc.

Nhưng rồi chiến tranh một lần nữa trở lại Hà Nội.

Cuối năm 1972.

Bầu trời Thủ đô trở thành chiến trường.

Những chiếc B-52 bắt đầu ném bom dữ dội.

Hà Nội bước vào 12 ngày đêm khốc liệt.

Trong những đêm ấy, người dân xuống hầm trú ẩn.

Các trận địa phòng không hoạt động liên tục.

Tiếng còi báo động vang lên.

Tiếng bom rung chuyển thành phố.

Những khu phố bị đánh phá.

Những ngôi nhà cháy.

Những người bị thương cần được cứu.

Và giữa những trận bom ấy, vị Chủ tịch thành phố đã không chỉ ngồi trong phòng làm việc.

Ông đi ra ngoài.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, trong 12 ngày đêm năm 1972, Trần Duy Hưng trực tiếp có mặt ở những nơi bị bom đánh, tham gia chỉ đạo cứu dân, dập lửa và thăm hỏi các lực lượng đang chiến đấu.

Hình ảnh ấy rất khác với hình ảnh một người lãnh đạo trong những cuộc họp.

Giữa lúc bom rơi, chức danh không giúp người ta tránh được khói lửa.

Một khu phố bị cháy thì cần người đến.

Một người dân bị thương thì cần người cứu.

Một trận địa đang chiến đấu thì cần người động viên.

Và ông có mặt.

Có lẽ đây là một trong những điều đẹp nhất trong câu chuyện về Trần Duy Hưng.

Ông từng là bác sĩ.

Ông từng là Chủ tịch thành phố.

Ông từng là Thứ trưởng.

Nhưng trong những thời khắc nguy hiểm nhất, những chức danh ấy dường như không còn quan trọng bằng một điều đơn giản:

ông là một người đang ở giữa nhân dân.

Khói bom không phân biệt Chủ tịch hay người dân.

Nhưng sự có mặt của một người lãnh đạo giữa nơi nguy hiểm có thể tạo ra cảm giác rằng:

“Chúng ta đang cùng nhau ở đây.”

Và đôi khi, trong chiến tranh, niềm tin ấy có sức mạnh rất lớn.

Sau những năm tháng chiến tranh, Hà Nội tiếp tục được xây dựng.

Trần Duy Hưng thôi giữ chức Chủ tịch thành phố năm 1977.

Ông vẫn tiếp tục làm việc trong lĩnh vực y tế và tham gia nhiều công việc khác.

Ông qua đời ngày 2/10/1988.

Nhưng hình ảnh ông để lại trong lịch sử Hà Nội không chỉ là một vị Chủ tịch.

Đó là hình ảnh của một bác sĩ bước vào chính trường nhưng không đánh mất cách nhìn của người thầy thuốc.

Luôn quan tâm đến con người.

Luôn lắng nghe.

Và khi chiến tranh xảy ra, vẫn tìm cách đứng gần người dân nhất có thể.

Ngày nay, khi đi trên những con phố Hà Nội, rất nhiều người có thể không biết đầy đủ câu chuyện về Trần Duy Hưng.

Nhưng cái tên ấy vẫn còn.

Một con đường.

Một bệnh viện.

Những tư liệu trong bảo tàng.

Những bức ảnh cũ.

Những câu chuyện của người Hà Nội.

Và đặc biệt là ký ức về một vị Chủ tịch đã đi qua những giai đoạn rất khác nhau của Thủ đô:

Hà Nội sau Cách mạng Tháng Tám.

Hà Nội những ngày toàn quốc kháng chiến.

Hà Nội ngày tiếp quản 10/10/1954.

Hà Nội trong những năm xây dựng miền Bắc.

Hà Nội trong 12 ngày đêm năm 1972.

Ông có mặt trong tất cả những thời khắc ấy.

Có một câu chuyện nhỏ được kể lại về Trần Duy Hưng trong những năm ở chiến khu.

Trong một lần sinh hoạt, ông cùng mọi người đùa vui với Bác Hồ bên đống lửa trại.

Ông tạo ra một trò chơi, “đưa” Bác Hồ lên máy bay bằng cách để hai chiến sĩ làm “phi công” khiêng Bác chạy vòng quanh đống lửa.

Bác Hồ sau đó “phản công” bằng cách đề nghị Trần Duy Hưng thay mình nói chuyện với “đồng bào” vì chuyến bay quá xóc.

Câu chuyện rất nhỏ.

Nhưng nó cho thấy một góc khác của con người thường được nhìn thấy qua những bức ảnh nghiêm trang.

Một vị Chủ tịch.

Một bác sĩ.

Một cán bộ.

Cũng là một con người biết vui đùa, biết tạo không khí và biết làm cho những tháng ngày gian khổ trở nên nhẹ đi.

Nhìn lại cuộc đời Trần Duy Hưng, có một điều rất đáng chú ý:

Ông không chỉ lãnh đạo Hà Nội trong thời bình.

Ông lãnh đạo thành phố trong lúc đói nghèo.

Trong lúc chính quyền còn non trẻ.

Trong những ngày kháng chiến.

Trong thời kỳ xây dựng lại thành phố.

Và giữa những trận bom.

Điều ấy khiến câu chuyện của ông trở thành một câu chuyện rất đẹp về người cán bộ ở bên nhân dân.

Không phải lúc nào cũng có thể giải quyết được tất cả.

Không phải lúc nào cũng tránh được khó khăn.

Nhưng trong những lúc khó khăn nhất, điều người dân cần ở người lãnh đạo đôi khi rất đơn giản:

Đừng đứng quá xa chúng tôi.

Và Trần Duy Hưng đã nhiều lần chọn cách đứng gần.

🌱 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

Câu chuyện Trần Duy Hưng có một bài học rất gần với công tác Đoàn và công tác cộng đồng:

Làm cán bộ trước hết phải biết gần dân.

Không phải cứ có chức vụ là trở thành một người cán bộ tốt.

Điều quan trọng hơn là:

🌿 Có biết lắng nghe không?

🌿 Có hiểu người dân, đoàn viên, thanh thiếu nhi đang cần gì không?

🌿 Có dám xuống cơ sở khi công việc khó khăn không?

🌿 Có sẵn sàng cùng tập thể làm những việc tưởng như rất nhỏ không?

🌿 Khi mọi người gặp khó khăn, mình có xuất hiện không?

Trần Duy Hưng từng là bác sĩ.

Rồi ông trở thành Chủ tịch thành phố.

Nhưng ông không bỏ lại phía sau phẩm chất của một người thầy thuốc: lắng nghe, quan tâm và chăm lo cho con người.

Đó là điều người trẻ hôm nay có thể học được.

Đặc biệt với những người làm công tác Đoàn:

Đừng chỉ làm phong trào trên giấy.

Hãy xuống thôn.

Đến với đoàn viên.

Gặp thanh thiếu nhi.

Nghe người dân nói.

Thấy tận mắt những vấn đề của địa phương.

Rồi từ đó mới nghĩ cách làm.

Bởi một chương trình tốt không bắt đầu từ một văn bản đẹp.

Nó bắt đầu từ việc mình hiểu người mình đang phục vụ.

🌻 LỜI KẾT

Có một bác sĩ từng chữa bệnh cho người nghèo ở Hà Nội.

Rồi một ngày, người bác sĩ ấy được giao đứng đầu cả thành phố.

Ông chưa có kinh nghiệm quản lý.

Nhưng ông học.

Học từ nhân dân.

Học từ cách mạng.

Học từ những ngày gian khó.

Rồi chiến tranh đến.

Ông rời Hà Nội lên Việt Bắc.

Chín năm sau, ông trở về trong đoàn quân tiếp quản Thủ đô.

Hai mươi năm sau nữa, ông lại đứng giữa Hà Nội trong những đêm B-52 trút bom xuống thành phố.

Một đời người.

Ba lần Hà Nội thay đổi.

Cách mạng.

Kháng chiến.

Hòa bình.

Chiến tranh.

Và xây dựng lại.

Ở mỗi thời điểm, Trần Duy Hưng lại đứng ở một vị trí khác.

Nhưng có một điều không thay đổi:

ông luôn hướng về con người.

Từ bệnh nhân nghèo trong phòng khám.

Đến người dân Hà Nội sau Cách mạng.

Đến cán bộ trong chiến khu Việt Bắc.

Đến những người dân giữa khói bom năm 1972.

Và có lẽ đó chính là điều làm nên dấu ấn của ông.

🌿 Trần Duy Hưng – vị bác sĩ trẻ trở thành Chủ tịch đầu tiên của Hà Nội, người đã đi qua những mùa khói lửa của Thủ đô và để lại một bài học giản dị: người cán bộ dù ở vị trí nào cũng phải biết mình đang phục vụ ai.

Phục vụ nhân dân không chỉ là một khẩu hiệu. Đôi khi, đó đơn giản là lúc người dân cần mình nhất, mình có mặt.