Trần Hanh – Người phi công MiG-17 và chuyến bay một mình hạ cánh xuống đường băng giữa bom đạn

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – những năm đầu Không quân nhân dân Việt Nam trực tiếp chiến đấu, 1965–1972.
1. Từ người lính đến phi công

Trần Hanh sinh năm 1932, quê ở Nam Định.

Ông nhập ngũ khi còn trẻ và được tuyển chọn đi đào tạo phi công.

Trong những năm đầu xây dựng Không quân nhân dân Việt Nam, những người như Trần Hanh thuộc thế hệ đặt nền móng cho lực lượng tiêm kích của Việt Nam.

Họ học bay trong điều kiện hoàn toàn khác với những phi công của các cường quốc.

Trang thiết bị còn hạn chế.

Kinh nghiệm chiến đấu thực tế gần như chưa có.

Nhưng phía trước họ là một cuộc chiến mà không quân Mỹ sở hữu lực lượng áp đảo về số lượng và kỹ thuật.

Trần Hanh trở về nước và trở thành phi công MiG-17.

Từ đây, cuộc đời ông gắn với bầu trời miền Bắc.

Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng Trần Hanh và ảnh tư liệu về ông trong lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam. Khi sử dụng trong bản xuất bản chính thức, cần ghi đúng nguồn lưu trữ của từng ảnh.

2. Ngày 3/4/1965 – bầu trời miền Bắc bước vào một giai đoạn mới

Đầu tháng 4/1965, cuộc chiến trên không diễn ra ngày càng quyết liệt.

Ngày 3/4/1965, Không quân nhân dân Việt Nam tổ chức những trận đánh lớn đầu tiên chống máy bay Mỹ.

Ngày hôm sau, 4/4/1965, đến lượt Trần Hanh cùng đồng đội xuất kích.

Đây là giai đoạn mà mỗi lần cất cánh đều mang ý nghĩa đặc biệt.

Không quân Việt Nam còn rất trẻ.

Những chiếc MiG-17 phải đối đầu với các máy bay Mỹ được trang bị hiện đại.

Nhưng những phi công Việt Nam đã lựa chọn cách đánh phù hợp với điều kiện của mình:

đánh nhanh, tiếp cận gần và tận dụng khả năng cơ động của MiG.

Trần Hanh là một trong những người trực tiếp thực hiện cách đánh ấy.

3. Ngày 4/4/1965 – trận đánh nổi tiếng

Ngày 4/4/1965, biên đội MiG-17 của Không quân nhân dân Việt Nam xuất kích đánh máy bay Mỹ trên vùng trời Hàm Rồng – Thanh Hóa.

Trần Hanh giữ vai trò biên đội trưởng.

Đối phương là những tốp máy bay Mỹ đang hoạt động trên khu vực miền Bắc.

Trận không chiến diễn ra rất nhanh.

Các phi công MiG áp sát đội hình đối phương.

Trần Hanh trực tiếp tham gia công kích.

Trong trận đánh này, Không quân nhân dân Việt Nam đã bắn rơi máy bay Mỹ.

Chiến công ngày 4/4/1965 trở thành một trong những dấu mốc quan trọng của lịch sử Không quân Việt Nam.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về MiG-17 và các trận chiến trên bầu trời Hàm Rồng năm 1965. Không sử dụng ảnh minh họa để khẳng định đó chính xác là chiếc máy bay Trần Hanh điều khiển nếu nguồn không xác nhận.

4. Một chiếc MiG trúng đạn

Trong trận đánh, chiếc MiG-17 của Trần Hanh bị máy bay Mỹ bắn trúng.

Máy bay bị hư hỏng.

Nhưng ông vẫn cố gắng điều khiển.

Đây là một trong những khoảnh khắc mà người phi công phải dựa hoàn toàn vào bản lĩnh và kỹ năng của mình.

Chiếc máy bay có thể mất khả năng điều khiển bất cứ lúc nào.

Nếu nhảy dù quá sớm, ông có nguy cơ rơi vào khu vực đối phương kiểm soát.

Nếu cố đưa máy bay trở về, chính chiếc MiG đang bị hư hỏng có thể trở thành cái bẫy chết người.

Trần Hanh chọn cố gắng trở về.

5. Đường về sân bay

Chiếc MiG-17 bị thương nặng.

Trần Hanh tìm cách giữ máy bay ở trạng thái có thể điều khiển.

Phía dưới là vùng đất đang trong chiến tranh.

Phía trước là sân bay.

Nhưng một vấn đề khác xuất hiện:

sân bay cũng đang bị máy bay Mỹ uy hiếp.

Người phi công phải tính toán từng phút.

Nếu hạ cánh không đúng thời điểm, ông có thể gặp nguy hiểm ngay trên đường băng.

Nếu chậm trễ, máy bay có thể mất khả năng bay.

Đây không còn là một trận không chiến.

Đây là cuộc chiến để đưa chính mình và chiếc máy bay trở về.

5

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu sân bay và MiG-17 của Không quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chống Mỹ. Không có ảnh xác thực ghi lại đúng khoảnh khắc Trần Hanh hạ cánh sau trận đánh nên không gán ảnh minh họa thành ảnh sự kiện.

6. Một cú hạ cánh giữa bom đạn

Trần Hanh đưa chiếc MiG về sân bay.

Máy bay bị hư hỏng.

Nhưng ông vẫn hạ cánh thành công.

Đó là một chi tiết thường bị che khuất khi người ta chỉ nhớ đến những chiếc máy bay bị bắn rơi.

Trong chiến đấu trên không, trở về cũng là một chiến công.

Bởi một phi công sống sót không chỉ giữ được mạng sống của mình.

Anh ta còn giữ lại kinh nghiệm.

Giữ lại khả năng chiến đấu.

Và quan trọng hơn, giữ lại một người đồng đội cho những trận đánh tiếp theo.

7. Những trận chiến tiếp nối

Sau trận đánh năm 1965, Trần Hanh tiếp tục tham gia chiến đấu.

Ông không phải người chỉ xuất hiện trong một trận đánh rồi rời khỏi chiến trường.

Ông tiếp tục bay.

Tiếp tục huấn luyện.

Tiếp tục chỉ huy.

Và tiếp tục góp phần xây dựng lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam.

Những phi công thế hệ đầu như ông vừa phải chiến đấu vừa phải tích lũy kinh nghiệm chiến đấu cho cả một lực lượng còn non trẻ.

Đó là điểm rất đặc biệt.

Họ không chỉ học cách đánh.

Họ phải tự mình tìm ra cách đánh.

8. Người chỉ huy của những phi công trẻ

Sau những năm trực tiếp chiến đấu, Trần Hanh đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy trong Không quân.

Ông từng giữ chức Trung đoàn trưởng Trung đoàn 921 – đơn vị tiêm kích MiG-21 nổi tiếng của Không quân nhân dân Việt Nam.

Sau đó ông đảm nhiệm các cương vị chỉ huy cao hơn.

Từ một phi công ngồi trong buồng lái, ông trở thành người chịu trách nhiệm cho cả một lực lượng phi công và máy bay.

Đó là một trách nhiệm hoàn toàn khác.

Khi còn là phi công, ông phải nghĩ:

“Làm thế nào để mình trở về?”

Khi là người chỉ huy, ông phải nghĩ:

“Làm thế nào để cả đơn vị hoàn thành nhiệm vụ và hạn chế tổn thất?”

9. Một thế hệ phi công trưởng thành trong chiến tranh

Trần Hanh thuộc thế hệ đã trải qua quá trình trưởng thành đặc biệt của Không quân Việt Nam.

Ban đầu, họ chỉ có một số loại máy bay và kinh nghiệm hạn chế.

Sau đó, họ phải đối mặt với những lực lượng không quân lớn và hiện đại.

Từ những trận đánh đầu tiên năm 1965, lực lượng không quân Việt Nam dần tích lũy kinh nghiệm.

Các phi công học cách:

• tổ chức biên đội;

Trần Hanh vừa là người trực tiếp tham gia quá trình ấy, vừa là một trong những người về sau truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ phi công trẻ.

10. Anh hùng giữa những người anh hùng

Những thành tích chiến đấu và chỉ huy của Trần Hanh được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng điều đáng chú ý là ông không chỉ được nhớ đến như một phi công có chiến công.

Ông còn được nhớ đến như một người xây dựng lực lượng.

Trong chiến tranh, có người nổi bật bởi một trận đánh.

Có người nổi bật bởi nhiều chiến công.

Và có người đóng góp bằng cách xây dựng cả một thế hệ.

Trần Hanh thuộc nhóm thứ ba.

11. Bầu trời và những người không trở về

Khi kể về Trần Hanh, không thể chỉ nói về những lần ông trở về.

Bởi phía sau mỗi sân bay mà ông hạ cánh xuống là những người đã không thể hạ cánh.

Không quân nhân dân Việt Nam đã mất rất nhiều phi công trong những năm chiến tranh.

Có người bị bắn rơi.

Có người mất tích.

Có người hy sinh khi máy bay gặp sự cố.

Có người ra đi trong những trận đánh mà đồng đội không thể tìm thấy xác.

Trần Hanh sống sót qua chiến tranh.

Điều đó càng khiến câu chuyện của ông cần được kể cùng với ký ức về những người đồng đội đã nằm lại.

12. Từ bầu trời chiến tranh đến ngày hòa bình

Chiến tranh rồi kết thúc.

Những chiếc MiG không còn phải thường xuyên cất cánh để đánh chặn máy bay Mỹ.

Nhưng nhiệm vụ của Không quân chưa kết thúc.

Đất nước vẫn cần bảo vệ bầu trời.

Trần Hanh tiếp tục phục vụ trong quân đội, đảm nhiệm những trọng trách khác nhau.

Từ người lính trẻ bước lên máy bay.

Đến người chỉ huy.

Rồi trở thành một trong những cán bộ cấp cao của Quân chủng Phòng không – Không quân.

Một cuộc đời quân ngũ kéo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử.

13. Điều đáng nhớ nhất không phải là một chiếc máy bay bị bắn rơi

Những câu chuyện về phi công thường rất dễ bị kể thành những con số.

Bao nhiêu lần xuất kích.

Bao nhiêu máy bay bị bắn rơi.

Bao nhiêu trận không chiến.

Nhưng với Trần Hanh, điều đáng nhớ hơn là con người phía sau buồng lái.

Một người lính trẻ bước lên chiếc MiG.

Một chiếc máy bay bị thương.

Một đường băng.

Một quyết định phải hạ cánh.

Một người chỉ huy sau này phải chịu trách nhiệm cho cả những phi công trẻ.

Đó mới là câu chuyện của một đời người.

Lời kết – Người trở về từ bầu trời lửa đạn

Có một điều rất giản dị nhưng đáng suy nghĩ trong câu chuyện của Trần Hanh:

người phi công không chỉ chiến đấu để bắn rơi đối phương.

Anh còn chiến đấu để trở về.

Ngày 4/4/1965, Trần Hanh cất cánh trên chiếc MiG-17.

Ông bước vào một trong những trận không chiến đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam.

Chiếc máy bay bị thương.

Nhưng ông vẫn điều khiển nó trở về.

Một người phi công sống sót.

Một chiếc máy bay trở về.

Một kinh nghiệm chiến đấu được giữ lại.

Sau đó, Trần Hanh tiếp tục bay.

Tiếp tục chiến đấu.

Tiếp tục chỉ huy.

Và tiếp tục chứng kiến những người đồng đội bước lên máy bay rồi có người không bao giờ trở lại.

Đó là mặt khác của chiến tranh mà những con số chiến công không thể nói hết.

Ngày nay, nhìn một chiếc MiG-17 trong bảo tàng, chúng ta chỉ thấy một hiện vật.

Nhưng với Trần Hanh và thế hệ của ông, đó từng là một phần của cuộc đời.

Trong buồng lái ấy, họ từng đối mặt với cái chết.

Trên những đường băng ấy, họ từng chạy đua với thời gian.

Trên bầu trời ấy, có người đã trở về.

Và có người đã nằm lại mãi mãi.

Trần Hanh may mắn được sống đến ngày đất nước thống nhất.

Ông tiếp tục phục vụ Không quân trong thời bình.

Những kinh nghiệm có được từ chiến tranh trở thành tài sản để bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Đó là một sự tiếp nối rất đẹp:

người từng chiến đấu trong bầu trời lửa đạn trở thành người góp phần gìn giữ bầu trời hòa bình.

Và có lẽ đó mới là điều chúng ta nên nhớ khi kể về Trần Hanh.

Không phải để ca ngợi chiến tranh.

Không phải để nhớ những chiếc máy bay bị bắn rơi.

Mà để hiểu rằng đã có một thế hệ người Việt Nam phải đưa tuổi trẻ của mình lên bầu trời giữa bom đạn.

Họ chiến đấu bởi đất nước lúc ấy chưa có hòa bình.

Họ chấp nhận hiểm nguy để những người ở phía sau có thể tiếp tục sống, tiếp tục sản xuất, tiếp tục bảo vệ quê hương.

Xin được biết ơn Anh hùng Trần Hanh.

Xin được biết ơn những phi công đã cùng ông cất cánh trong những ngày đầu của Không quân nhân dân Việt Nam.

Xin được nhớ đến những người đã không trở về.

Và xin được trân trọng những người sống sót để truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau.

Bởi cuối cùng, điều quý giá nhất mà những người lính ấy để lại không phải là những trận không chiến.

Mà là một bầu trời Việt Nam hôm nay không còn tiếng bom chiến tranh.