TRẦN HANH – PHI CÔNG MIG-17 TRONG TRẬN KHÔNG CHIẾN BẢO VỆ CẦU HÀM RỒNG

Trần Hanh, tên thật Trần Huy Hanh, sinh ngày 29-11-1932 tại làng Tức Mặc, Nam Định. Ông là một trong những phi công thuộc thế hệ đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam, được biết đến với chiến công bắn rơi máy bay F-105 của Không quân Mỹ trong trận không chiến ngày 4-4-1965. Sau này, ông mang quân hàm Trung tướng, từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Ông qua đời ngày 5-12-2024, hưởng thọ 92 tuổi.

Từ người lính bộ binh đến phi công tiêm kích

Trần Hanh tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn rất trẻ. Tháng 4-1947, ông thoát ly gia đình theo cách mạng và đến tháng 9-1949 chính thức nhập ngũ.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông trưởng thành từ người cán bộ quân đội, từng đảm nhiệm công tác chính trị tại Trung đoàn 48, Đại đoàn 320 và cùng đơn vị chiến đấu cho đến khi miền Bắc được giải phóng.

Một bước ngoặt lớn đến vào năm 1956, khi Trần Hanh được tuyển chọn đi đào tạo phi công tiêm kích tại Trung Quốc.

Ông được huấn luyện trên MiG-17, loại máy bay sau này gắn liền với những trận không chiến đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam.

Sau nhiều năm học tập và làm nhiệm vụ huấn luyện, tháng 5-1964, Trần Hanh trở về nước. Đến tháng 8 cùng năm, ông được giao làm Đại đội trưởng Đại đội 1, Trung đoàn Không quân 921 – Đoàn Không quân Sao Đỏ, quân hàm Đại úy.

Những trận không chiến đầu tiên

Ngày 3-4-1965, Không quân Nhân dân Việt Nam bước vào một trong những trận không chiến đầu tiên nhằm đánh các máy bay đang tiến công khu vực cầu Hàm Rồng, Thanh Hóa.

Trần Hanh tham gia với vai trò chỉ huy một biên đội làm nhiệm vụ nghi binh và yểm hộ.

Kế hoạch tác chiến phát huy hiệu quả. Biên đội tiến công do Phạm Ngọc Lan chỉ huy tiếp cận được đội hình đối phương và giành kết quả chiến đấu.

Nhưng cuộc đối đầu quyết liệt hơn đang chờ Trần Hanh vào ngày hôm sau – 4-4-1965.

Ngày 4-4-1965 – đối đầu F-105 trên bầu trời Hàm Rồng

Phán đoán đối phương sẽ tiếp tục đánh phá cầu Hàm Rồng, lực lượng không quân Việt Nam tổ chức các biên đội MiG-17 sẵn sàng xuất kích.

Lúc 10 giờ 22 phút, biên đội tiến công gồm:

Trần Hanh – Phạm Giấy – Lê Minh Huân – Trần Nguyên Năm

cất cánh.

Trần Hanh giữ vị trí số 1, chỉ huy biên đội.

Các MiG-17 bay thấp để hạn chế khả năng bị phát hiện, sau đó bất ngờ vọt lên chiếm vị trí thuận lợi khi tiếp cận khu vực chiến đấu.

Khoảng 10 giờ 30 phút, biên đội phát hiện đội hình F-105 Thunderchief đang mang bom tiến công khu vực cầu Hàm Rồng.

Trận không chiến lập tức diễn ra.

Bắn rơi F-105

Giữa đội hình máy bay đối phương đông hơn nhiều, Trần Hanh điều khiển chiếc MiG-17 tiếp cận mục tiêu.

Ông chọn chiếc F-105 làm mục tiêu công kích và nổ súng.

Chiếc F-105D số hiệu 59-1754, do Đại úy James Alan Magnusson điều khiển, bị trúng đạn và sau đó rơi trên đường thoát ra biển.

Một chiếc F-105 khác cũng bị biên đội MiG-17 bắn trúng trong trận đánh.

Chiến công ngày 4-4-1965 đưa Trần Hanh trở thành một trong những phi công tiêu biểu của Không quân Nhân dân Việt Nam trong những trận không chiến đầu tiên với máy bay Mỹ.

Ngày 3 và 4 tháng 4 sau này còn mang ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử của lực lượng không quân Việt Nam.

Cuộc trở về đặc biệt

Trận đánh ngày 4-4 diễn ra vô cùng quyết liệt.

Theo nguồn tư liệu bạn cung cấp, ba chiếc MiG-17 trong biên đội không trở về căn cứ; các phi công Phạm Giấy, Lê Minh Huân và Trần Nguyên Năm hy sinh.

Trần Hanh trở thành người duy nhất trong biên đội trở về.

Nhưng hành trình của ông cũng đầy nguy hiểm.

Sau khi thoát khỏi sự truy đuổi của các máy bay tiêm kích hộ tống, chiếc MiG-17 của Trần Hanh cạn nhiên liệu, trong khi la bàn gặp trục trặc.

Không thể trở lại sân bay, ông buộc phải tìm địa điểm hạ cánh.

Cuối cùng, Trần Hanh đưa chiếc MiG-17 xuống lòng một con suối cạn tại bản Ké Tằm, huyện Quỳ Châu, Nghệ An.

Người dân và lực lượng địa phương ban đầu chưa xác định được ông là ai nên đã vây giữ. Sau khi biết đây là phi công Việt Nam vừa tham gia chiến đấu, mọi người đưa ông về chăm sóc.

Một trận không chiến đặc biệt kết thúc bằng cuộc trở về cũng đặc biệt không kém.

Từ phi công chiến đấu đến người chỉ huy Không quân

Sau những trận đánh năm 1965, Trần Hanh tiếp tục chiến đấu và đảm nhiệm nhiều chức vụ chỉ huy.

Tháng 5-1965, ông được thăng Thiếu tá, giữ chức Trung đoàn phó Trung đoàn 921.

Tháng 10-1969, ông trở thành Trung đoàn trưởng.

Tháng 3-1972, ông giữ chức Sư đoàn phó Sư đoàn Không quân 371.

Hai năm sau, ông được giao làm Tư lệnh Binh chủng Không quân, kiêm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 371.

Đặc biệt, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh tháng 4-1975, Trần Hanh tham gia chỉ huy lực lượng không quân và là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia chỉ huy trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất.

Như vậy, từ một phi công trực tiếp điều khiển MiG-17 chiến đấu trên bầu trời Hàm Rồng, ông từng bước trưởng thành thành một cán bộ chỉ huy cấp cao của Không quân Nhân dân Việt Nam.

Vị tướng của Không quân Nhân dân Việt Nam

Sau chiến tranh, Trần Hanh tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách.

Ông từng là Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV và sau này là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam nhiệm kỳ 2007–2012.

Ông được phong quân hàm Trung tướng và được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 5-12-2024, Trung tướng, Anh hùng LLVTND Trần Hanh qua đời, khép lại cuộc đời hơn chín thập niên gắn với cách mạng, quân đội và lực lượng không quân.

Dấu ấn ngày 4 tháng 4

Trong cuộc đời binh nghiệp dài của Trần Hanh, trận không chiến ngày 4-4-1965 là một dấu mốc nổi bật.

Một phi công MiG-17 phải đối đầu với những máy bay phản lực hiện đại hơn, trong một trận chiến diễn ra chỉ trong vài phút.

Ông đã bắn trúng một chiếc F-105, thoát khỏi cuộc truy đuổi, vượt qua tình trạng cạn nhiên liệu và hỏng thiết bị dẫn đường rồi hạ cánh xuống một con suối cạn.

Từ trận chiến ấy, Trần Hanh tiếp tục trưởng thành qua nhiều cương vị, từ phi công – trung đoàn trưởng – sư đoàn phó – tư lệnh – đến Trung tướng và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Đó là hành trình của một trong những người thuộc thế hệ phi công tiêm kích đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam.