Trần Hậu Xương - Người Con Hà Tĩnh Trọn Đời Theo Cách Mạng.

Trần Hậu Xương sinh năm 1913 tại thôn Văn Yên, xã Trung Tiết, huyện Thạch Hà — nay là phường Văn Yên, TP Hà Tĩnh — trong một gia đình có truyền thống yêu nước, giàu tinh thần cách mạng. Có lẽ chính cái nôi gia đình ấy đã sớm gieo vào lòng cậu bé Xương ngọn lửa lý tưởng, để rồi năm 1929, khi vừa tròn 16 tuổi, ông đã giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào Tân Việt Cách mạng Đảng. Không lâu sau, ông trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, sinh hoạt tại Chi bộ xã Trung Tiết, và chỉ trong một thời gian ngắn đã được tín nhiệm giao giữ chức Bí thư Chi bộ — một trọng trách không nhỏ đối với một thanh niên mới ngoài đôi mươi.Tháng 11-1931, Trần Hậu Xương đảm nhận vai trò Trưởng ban Vận động quần chúng, trực tiếp đi diễn thuyết tại xã Thạch Trị, huyện Thạch Hà. Ông cùng bà con nhân dân tổ chức biểu tình, rải truyền đơn, treo cờ, dán khẩu hiệu phản đối ách áp bức bóc lột của thực dân Pháp và tay sai. Chính vì hoạt động sôi nổi ấy, ông bị mật thám Pháp bắt giữ, t.r.a t.ấ.n rồi giam vào nhà lao Hà Tĩnh với bản án 3 năm t.ù. Những năm tháng trong ngục tối, dù phải chịu đựng cùm kẹp, đ.ó.i r.é.t, bệnh tật hành hạ, ông cùng các đồng chí của mình vẫn giữ vững khí tiết, một lòng trung kiên với lý tưởng, thậm chí từng tổ chức tuyệt thực để đấu tranh ngay trong chốn lao t.ù.Đến tháng 1-1933, mãn hạn tù, Trần Hậu Xương trở về quê nhà, chọn nghề khám mạch, bốc thuốc, châm cứu để mưu sinh. Nhưng đằng sau vẻ ngoài của một thầy thuốc bình dị, ông vẫn âm thầm duy trì các hoạt động cách mạng, kiên trì chuẩn bị tinh thần và lực lượng, chờ đợi thời cơ để cùng toàn dân đứng lên giành lại chính quyền.Thời cơ ấy dần đến vào những năm tháng đầu thập niên 1940. Ngày 10-4-1945, ông bắt liên lạc với cán bộ Việt Minh trong tỉnh, tham dự cuộc họp bàn chuẩn bị tổng khởi nghĩa tại thị xã Hà Tĩnh, ngay tại địa điểm nay là Trường THPT Phan Đình Phùng, TP Hà Tĩnh. Vài tháng sau, ngày 7-8-1945, ông tiếp tục có mặt trong một cuộc họp quan trọng tại xã Phù Việt, huyện Thạch Hà, nơi ông nhận chỉ thị trực tiếp từ Mặt trận Việt Minh về công tác chuẩn bị tổng khởi nghĩa. Chỉ hai ngày sau, ngày 9-8-1945, ông cùng các đồng chí trong Mặt trận Việt Minh huyện Thạch Hà bàn bạc, thống nhất kế hoạch tổ chức mít tinh tại xã Phù Việt, làm bàn đạp để đoàn khởi nghĩa tiến về thị xã Hà Tĩnh.Theo sử liệu của Đảng bộ xã Đồng Môn, trong những ngày sục sôi từ 16 đến 18-8-1945, Trần Hậu Xương là một trong những người trực tiếp tham gia tổ chức các hoạt động cách mạng tại địa phương, phối hợp cùng các huyện Thạch Hà, Can Lộc. Ông làm việc không ngơi nghỉ, khẩn trương cùng Mặt trận Việt Minh lãnh đạo quần chúng tiến hành khởi nghĩa, đưa cuộc đấu tranh giành chính quyền nhanh chóng đi đến thắng lợi.Theo Lịch sử Đảng bộ Hà Tĩnh giai đoạn 1930-1945, ngày 17-8-1945, khi nhận được lệnh khởi nghĩa từ Việt Minh liên tỉnh, Ủy ban Khởi nghĩa Phân khu Nam Hà đã chỉ đạo hai huyện Thạch Hà và Cẩm Xuyên đồng loạt hành động, giành chính quyền để làm hậu thuẫn cho cuộc khởi nghĩa tại tỉnh lỵ diễn ra ngay ngày hôm sau. Cuộc biểu tình thị uy khi đó quy tụ đến hàng nghìn người, từ già đến trẻ, từ nam đến nữ, tất cả cùng hòa vào không khí cách mạng sục sôi, khí thế quần chúng dâng trào như nước vỡ bờ, những tiếng hô đòi đả đảo thực dân, tay sai và ca ngợi nền độc lập vang dội khắp nơi. Đoàn người rầm rộ tiến thẳng vào giành chính quyền tại xã Trung Tiết và phủ Thạch Hà, rồi tiếp tục hội tụ cùng các đoàn biểu tình từ những xã lân cận, cùng nhau tiến về thị xã Hà Tĩnh.Ngày 18-8-1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại tỉnh Hà Tĩnh kết thúc thắng lợi, chính quyền cách mạng lâm thời nhanh chóng được thành lập ở tất cả các cấp, từ xã, huyện đến tỉnh. Các đội tự vệ tại từng thôn xóm trong toàn phủ Thạch Hà cũng lần lượt ra đời, và Trần Hậu Xương được tin tưởng giao phụ trách công tác quân sự.Sau khi chính quyền cách mạng được thiết lập, Trần Hậu Xương tiếp tục con đường binh nghiệp, gia nhập quân đội và trực tiếp tham gia chiến đấu tại mặt trận Na Pê ở Lào, rồi góp mặt trong chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Ông còn có một khoảng thời gian sang Trung Quốc học đông y, để rồi trở về phục vụ trong quân đội bằng chính vốn kiến thức y học mà ông từng gắn bó từ những ngày làm thầy thuốc ở quê nhà.Ông qua đời năm 1970, khép lại một cuộc đời trọn vẹn dâng hiến cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Từ những ngày đầu giác ngộ lý tưởng ở tuổi thiếu niên, trải qua ngục tù thực dân, đến vai trò nòng cốt trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945 và những năm tháng cầm súng nơi chiến trường, những cống hiến thầm lặng mà bền bỉ của Trần Hậu Xương đã góp phần làm nên khí thế hào hùng của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh cũng như của Cách mạng Tháng Tám trên chính mảnh đất quê hương ông.