TRẦN HẬU XƯƠNG – NGƯỜI THẮP LỬA CÁCH MẠNG TRÊN QUÊ HƯƠNG NÚI HỒNG SÔNG LA

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Hà Tĩnh luôn được biết đến là vùng đất "chảo lửa, túi mưa", nơi sản sinh ra những người con có ý chí gang thép. Cụ Trần Hậu Xương chính là một trong những người thắp lửa tiêu biểu nhất. Cuộc đời cụ là hành trình từ một người trí thức yêu nước, qua lao tù thực dân, trở thành linh hồn của phong trào khởi nghĩa giành chính quyền tại địa phương vào tháng 8 năm 1945.

Người chiến sĩ bền bỉ qua hai cuộc khủng bố

Trần Hậu Xương sinh năm 1893 tại xã Thạch Đài, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Giác ngộ cách mạng từ rất sớm, ông tham gia vào các phong trào yêu nước ngay từ những năm 1920. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ông là một trong những đảng viên đầu tiên của chi bộ Thạch Hà, tích cực tham gia lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh lừng lẫy.

Sau khi phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu, Trần Hậu Xương bị bắt và kết án tù. Trong những năm tháng bị giam cầm tại nhà lao Hà Tĩnh và lao Thừa Phủ (Huế), ông không hề nao núng. Đối với ông, nhà tù là nơi rèn luyện bản lĩnh và cũng là nơi để ông truyền bá tư tưởng cách mạng cho những người tù khác. Sau khi ra tù, dù bị quản thúc chặt chẽ, ông vẫn tìm cách chớp thời cơ để nối lại liên lạc với tổ chức, quyết tâm dựng lại phong trào từ đống tro tàn.

Vỏ bọc thầy thuốc và mạng lưới cách mạng bí mật

Năm 1941, thực dân Pháp tăng cường "khủng bố trắng", các cơ sở Đảng bị phá vỡ nghiêm trọng. Để che mắt mật thám, Trần Hậu Xương đã dùng nghề bốc thuốc Nam của gia đình làm vỏ bọc. Với tấm biển thầy thuốc, ông có thể đi lại khắp nơi, từ các làng quê đến vùng núi rừng để "thăm bệnh", nhưng thực chất là để bí mật xây dựng lực lượng Việt Minh.

Ngôi nhà bốc thuốc của ông tại Thạch Hà trở thành một "trạm liên lạc" quan trọng. Tại đây, ông đã vận động các thanh niên yêu nước, các nhân sĩ, trí thức và cả những tầng lớp trung nông tham gia vào Mặt trận Việt Minh. Ông hiểu rằng, để khởi nghĩa thành công, không chỉ cần vũ khí mà cần nhất là lòng dân và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tổ chức. Dưới sự dẫn dắt thầm lặng của ông, ngọn lửa cách mạng tại Hà Tĩnh chưa bao giờ tắt, mà trái lại còn âm ỉ cháy chờ ngày bùng phát.

Chớp thời cơ giành chính quyền tháng Tám

Bước sang năm 1945, khi thời cơ cách mạng đã chín muồi, Trần Hậu Xương cùng Ban vận động Việt Minh Hà Tĩnh đã quyết định hành động. Ngày 10/4/1945, một cuộc hội nghị quan trọng do ông chủ trì đã quyết định đẩy mạnh việc thành lập các đội tự vệ vũ trang và chuẩn bị lương thực cho ngày nổi dậy.

Khi lệnh Tổng khởi nghĩa ban ra, với uy tín và sự chuẩn bị chu đáo từ trước, Trần Hậu Xương đã huy động hàng vạn quần chúng từ các huyện Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Can Lộc... rầm rập tiến về thị xã Hà Tĩnh. Hình ảnh cụ già râu tóc bạc phơ nhưng đôi mắt rực sáng, tay cầm cờ đỏ sao vàng dẫn đầu đoàn quân cách mạng đã làm kẻ thù khiếp sợ. Hà Tĩnh trở thành một trong những tỉnh giành chính quyền sớm nhất trong cả nước (ngày 18/8/1945), góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của dân tộc.

Di sản của một tấm lòng son sắt

Sau cách mạng, cụ Trần Hậu Xương tiếp tục cống hiến cho công tác chính quyền và Mặt trận tại địa phương. Cụ sống một cuộc đời giản dị, thanh bạch đến cuối đời, đúng với cốt cách của một nho sĩ yêu nước đi theo con đường cách mạng.

Cuộc đời của cụ Trần Hậu Xương là minh chứng cho tinh thần "tre già măng mọc" và sự bền bỉ của người cộng sản tiền bối. Cụ không chỉ thắp lên ngọn lửa cách mạng bằng những hành động cụ thể mà còn bằng chính nhân cách của mình, để lại bài học vô giá về việc bám dân, bám địa bàn để tạo nên sức mạnh dời non lấp biển. Ngày nay, tên của cụ được nhắc đến với niềm tự hào của người dân Hà Tĩnh về một thời tiền khởi nghĩa oanh liệt.