Trận Him Lam – 6 giờ 30 phút phá vỡ “cánh cửa thép” của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

1. Him Lam – “cánh cửa thép” ở cửa ngõ Điện Biên Phủ

Trước khi tiếng súng vang lên ở Him Lam, nơi đây đã được quân Pháp xây dựng thành một trung tâm đề kháng đặc biệt quan trọng.

Him Lam nằm cách khu trung tâm Mường Thanh khoảng 2,5km, án ngữ con đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ. Cụm cứ điểm gồm ba vị trí trên ba quả đồi, được tổ chức thành hệ thống công sự, hầm hào, dây thép gai và bãi mìn.

Quân Pháp bố trí tại đây một tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn Lê dương 13, có hỏa lực mạnh và lực lượng dự bị ở Mường Thanh sẵn sàng phản kích.

Với vị trí ấy, Him Lam không đơn thuần là một cứ điểm.

Nó là cửa ngõ phía bắc của tập đoàn cứ điểm.

Nếu Him Lam đứng vững, quân ta sẽ phải đối mặt với một hệ thống phòng thủ còn nguyên vẹn.

Nếu Him Lam thất thủ, tuyến phòng ngự phía bắc của Điện Biên Phủ sẽ bắt đầu bị phá vỡ.

Bởi vậy, đối với quân ta, đây phải là trận đầu tiên phải thắng.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về cứ điểm Him Lam và địa hình nơi diễn ra trận đánh. Bộ Tư lệnh Lăng và các nguồn tư liệu lịch sử xác định Him Lam là một trong ba trung tâm đề kháng ở cửa ngõ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Ảnh tư liệu trận đánh do TTXVN lưu giữ được công bố trong các chuyên trang về Điện Biên Phủ.

2. Một phát hiện nhỏ có thể thay đổi cả trận đánh

Điều đáng chú ý là chiến thắng Him Lam không chỉ bắt đầu từ những khẩu pháo.

Nó bắt đầu từ công tác trinh sát.

Trong phương án ban đầu, hai Tiểu đoàn 11 và 428 của Trung đoàn 141 được giao tiến công các mục tiêu khác nhau trong cụm Him Lam.

Nhưng giữa những vị trí ấy có một con đường mòn.

Điều nguy hiểm là con đường này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hướng tiến công và khả năng phối hợp giữa các đơn vị.

Người phát hiện ra vấn đề đó là Hà Văn Nọa.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi được phổ biến nhiệm vụ, Hà Văn Nọa là người duy nhất nhận ra sự tồn tại của con đường mà trong cuộc họp Đảng ủy Trung đoàn trước đó chưa ai lưu ý. Ông báo cáo với cấp trên.

Ngày nổ súng vì thế được hoãn lại để kiểm tra.

Kết quả trinh sát xác nhận phát hiện của Hà Văn Nọa là đúng.

Phương án được sửa.

Nếu không có phát hiện ấy, hai tiểu đoàn có thể cùng đánh vào một vị trí, trong khi một bộ phận quân Pháp ở ngay bên cạnh vẫn nguyên vẹn và có thể đánh vào sườn quân ta.

Một chi tiết tưởng như rất nhỏ.

Nhưng trong chiến tranh, một con đường mòn cũng có thể quyết định sinh mạng của hàng trăm người.

Chú thích ảnh: Sơ đồ và hình ảnh khu vực tác chiến Him Lam, dùng để minh họa địa hình và hướng tiến công. Tư liệu về việc Hà Văn Nọa phát hiện con đường mòn được Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh công bố.

3. Những giờ phút trước khi khai hỏa

Ngày 13-3-1954.

Từ sáng, chiến trường đã bắt đầu chuyển động.

Quân ta hoàn tất những công việc cuối cùng để bước vào trận đánh.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng, đến 15 giờ, các đơn vị của Đại đoàn 312 đã chiếm lĩnh xong trận địa xuất phát tiến công.

Ở phía bên kia, quân Pháp cũng biết quân ta đang chuẩn bị.

Trưa hôm đó, De Castries cho một đại đội Lê dương cùng hai xe tăng tiến ra khu vực bàn đạp của quân ta.

Đại đội 806 pháo 105mm được lệnh bắn thử vào Him Lam.

20 phát đạn được bắn. 18 quả trúng mục tiêu.

Hỏa lực ấy khiến lực lượng Pháp đang tiến ra phải rút về Mường Thanh.

Rồi buổi chiều xuống.

Những người lính dưới chiến hào biết rằng trận đánh thực sự sắp bắt đầu.

Không còn nhiều điều để nói.

Chỉ còn chờ lệnh.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về bộ đội và pháo binh Việt Nam trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Các ảnh được sử dụng để minh họa bối cảnh chuẩn bị chiến đấu, không khẳng định cá nhân cụ thể nếu nguồn ảnh không xác nhận.

4. 17 giờ 5 phút – Điện Biên Phủ rung chuyển

17 giờ 5 phút.

Pháo binh ta đồng loạt khai hỏa.

Những khẩu pháo dội lửa xuống Him Lam, đồng thời đánh vào khu trung tâm và sân bay Mường Thanh.

Trận đánh mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu.

Đây là lần đầu tiên quân đội ta tổ chức một trận công kiên quy mô lớn với sự phối hợp của pháo binh và bộ binh nhằm đánh một tập đoàn cứ điểm mạnh như Điện Biên Phủ.

Pháo binh không chỉ đánh vào Him Lam.

Hỏa lực còn đánh vào các vị trí pháo binh, sân bay và những khu vực có khả năng chi viện cho quân Pháp.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng, pháo binh ta đã làm tê liệt một số trận địa pháo của đối phương và phá hủy 5 máy bay trong trận mở màn.

Dưới màn pháo kích, các chiến sĩ bộ binh bắt đầu tiến lên.

Họ phải vượt qua những lớp dây thép gai.

Những bãi mìn.

Những giao thông hào.

Và những lô cốt được xây dựng để chống lại chính cuộc tấn công mà họ đang thực hiện.

Chú thích ảnh: Các ảnh tư liệu về pháo binh và bộ binh Việt Nam tiến công Him Lam chiều 13-3-1954. Bộ Tư lệnh Lăng công bố ảnh bộ đội xông lên chiếm cứ điểm Him Lam là ảnh tư liệu TTXVN.

5. Bên trong “cánh cửa thép”

Trận đánh diễn ra dữ dội.

Bộ binh ta áp sát các cửa mở.

Công binh phá hàng rào.

Các chiến sĩ xung kích tiến theo những con đường vừa được mở giữa hệ thống vật cản.

Nhưng Him Lam không dễ bị khuất phục.

Quân Pháp dựa vào các lô cốt và hỏa điểm để chống trả.

Pháo từ những khu vực khác của tập đoàn cứ điểm bắn vào đội hình quân ta.

Đây là trận công kiên lớn đầu tiên của Chiến dịch.

Nhưng cũng chính tại đây, sức mạnh của sự phối hợp giữa các lực lượng bắt đầu được chứng minh.

Pháo binh chế áp.

Công binh mở cửa.

Bộ binh xung kích.

Các đơn vị phối hợp cùng nhau, từng bước bóc hệ thống phòng ngự của Him Lam.

Bộ Tư lệnh Lăng đánh giá trận Him Lam là một trận đánh có ý nghĩa quan trọng, chứng minh khả năng tác chiến hiệp đồng của bộ đội chủ lực Việt Nam đã có bước tiến lớn.

Và giữa trận đánh ấy, những con người cụ thể bắt đầu bước vào lịch sử.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu TTXVN về lực lượng xung kích tiến sát các vị trí quân Pháp trên đồi Him Lam. Ảnh được Bộ Tư lệnh Lăng sử dụng trong tư liệu về trận đánh.

6. Phan Đình Giót – một trong những khoảnh khắc bi tráng nhất

Ở hướng tiến công của Trung đoàn 141, trận đánh diễn ra vô cùng ác liệt.

Phan Đình Giót, chiến sĩ Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, đã nhiều lần bị thương nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu.

Tại một hỏa điểm, súng máy của quân Pháp bắn dữ dội khiến đội hình xung kích bị chặn lại.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Phan Đình Giót bị thương nặng nhưng vẫn cố sức tiếp cận hỏa điểm. Ông dùng thân mình lấp lỗ châu mai, tạo điều kiện cho đồng đội tiến lên dập tắt hỏa điểm. Ông hy sinh trong hành động ấy.

Hành động ấy đã trở thành một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của Điện Biên Phủ.

Nhưng cần nhớ rằng Phan Đình Giót không phải người duy nhất chiến đấu ở Him Lam.

Đằng sau khoảnh khắc ấy là hàng trăm người lính đang cùng tiến lên.

Có người mở đường.

Có người kéo thương binh.

Có người mang đạn.

Có người nằm lại ngay bên hàng rào.

Và có những người tiếp tục bước qua vị trí của đồng đội vừa hy sinh để tiến về phía trước.

Đó mới là toàn cảnh của trận Him Lam.

7. Nguyễn Hữu Oanh và lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng”

Ở một hướng khác của trận Him Lam, một câu chuyện khác cũng đang diễn ra.

Đó là câu chuyện của Nguyễn Hữu Oanh, chiến sĩ thi đua, Tiểu đội trưởng tiểu đội xung kích thuộc Đại đội 243, Tiểu đoàn 11.

Nhiệm vụ của tiểu đội là sau khi công binh mở cửa, phải đánh thẳng vào tung thâm và cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên sở chỉ huy địch.

Hai hàng rào đã được phá.

Nhưng các chiến sĩ xung kích phải nằm trong giao thông hào suốt nhiều giờ dưới hỏa lực dữ dội.

Rồi pháo hiệu xuất hiện.

Nguyễn Hữu Oanh mang lá cờ phía sau.

Ông vượt qua hàng rào, ném thủ pháo, dùng tiểu liên đánh vào một lô cốt rồi tiếp tục tiến về phía sở chỉ huy.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng, ông đã cắm lá cờ lên trung tâm cứ điểm Him Lam.

Đó là lá cờ đầu tiên của quân ta được cắm trên một cứ điểm địch tại chiến trường Điện Biên Phủ.

Hình ảnh ấy mang một ý nghĩa rất lớn.

Không chỉ vì một lá cờ.

Mà vì nó cho thấy một điều:

“Cánh cửa thép” đã bắt đầu bị mở tung từ bên trong.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu bộ đội cắm cờ chiến thắng trên Him Lam. Bộ Tư lệnh Lăng xác định hình ảnh bộ đội giương cao cờ trên cứ điểm Him Lam là ảnh tư liệu TTXVN; tư liệu về Nguyễn Hữu Oanh được Báo Quân đội nhân dân và Bộ Tư lệnh Lăng đối chiếu.

8. Trần Can – người cắm lá cờ đầu tiên trên Him Lam

Một nhân vật khác cũng gắn với lá cờ trên Him Lam là Trần Can, Tiểu đội trưởng thuộc Trung đoàn 209.

Trong trận đánh, Trần Can chỉ huy tiểu đội nhanh chóng chiếm lô cốt đầu cầu, rồi đánh vào sở chỉ huy, tiêu diệt lực lượng còn lại trong hầm ngầm và bắt 25 tù binh.

Sau đó, Trần Can cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên trung tâm cứ điểm. Bộ Tư lệnh Lăng xác định đây là lá cờ đầu tiên quân ta cắm trên một cứ điểm địch tại chiến trường Điện Biên Phủ.

Điểm cần nói rõ để không bóp méo lịch sử:

Các nguồn tư liệu hiện nay có những cách trình bày khác nhau về vị trí, hướng tiến công và người cắm cờ trong các mũi đánh Him Lam. Vì vậy, khi kể câu chuyện, không nên gộp Nguyễn Hữu Oanh và Trần Can thành một người, cũng không nên tùy tiện khẳng định một chi tiết chưa được nguồn cụ thể xác nhận.

Điều chắc chắn là:

cả hai đều là những người lính gắn với những mũi xung kích và khoảnh khắc cắm cờ tại Him Lam.

9. 23 giờ 30 phút – Him Lam hoàn toàn bị tiêu diệt

Trận đánh kéo dài từ chiều tối.

Pháo binh và bộ binh tiếp tục phối hợp.

Các đơn vị lần lượt đánh chiếm các vị trí.

Đến khoảng 23 giờ 30 phút ngày 13-3-1954, trận Him Lam kết thúc.

Trung tâm đề kháng Him Lam bị tiêu diệt hoàn toàn.

Theo chuyên trang 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ của Báo Nhân Dân, quân ta tiêu diệt hơn 300 quân Pháp và bắt khoảng 200 tù binh. Tiểu đoàn 3 thuộc Bán Lữ đoàn Lê dương 13 bị xóa sổ.

Một nguồn tư liệu khác của Quân đội nhân dân dẫn lại báo xuất bản tại mặt trận ngày 14-3 cho biết con số tù binh được ghi nhận là 273 tù binh Âu; các nguồn tổng kết sau này thường sử dụng con số khoảng 200 tù binh.

Điều quan trọng hơn những con số là ý nghĩa của trận đánh.

Trận đầu tiên đã thắng.

Một cứ điểm được xem là kiên cố nhất đã bị phá vỡ.

Cánh cửa phía bắc của tập đoàn cứ điểm đã mở.

Và những người lính ở các cứ điểm khác bắt đầu hiểu rằng Điện Biên Phủ không phải một pháo đài bất khả xâm phạm.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Him Lam sau trận đánh và lá cờ chiến thắng. Nguồn ảnh lịch sử: TTXVN và các cơ quan báo chí, bảo tàng quân đội công bố lại. Diễn biến và kết quả trận đánh được đối chiếu với Báo Nhân Dân, Quân đội nhân dân và Bộ Tư lệnh Lăng.

10. Một trận đánh làm thay đổi tinh thần cả chiến trường

Him Lam không phải toàn bộ Điện Biên Phủ.

Nhưng nó là trận mở màn.

Và vì thế, ý nghĩa tinh thần của nó đặc biệt lớn.

Sau Him Lam, quân ta tiếp tục tiến công Độc Lập và Bản Kéo. Đợt tiến công đầu tiên đã phá vỡ cửa ngõ phía bắc của tập đoàn cứ điểm, tạo điều kiện để các đợt tiến công tiếp theo thắt chặt vòng vây.

Với quân Pháp, thất bại ở Him Lam gây chấn động.

Một trung tâm đề kháng được xây dựng rất kiên cố.

Một tiểu đoàn Lê dương được xem là thiện chiến.

Một hệ thống phòng thủ mà bộ chỉ huy Pháp tin rằng có thể đứng vững.

Tất cả đã bị đánh tan trong một buổi tối.

Nhưng đối với quân ta, trận thắng ấy cũng là một lời nhắc nhở:

Điện Biên Phủ mới chỉ bắt đầu.

Vẫn còn Độc Lập.

Vẫn còn Bản Kéo.

Vẫn còn những ngọn đồi phía đông.

Vẫn còn 55 ngày đêm chiến đấu phía trước.

Chú thích ảnh: Tư liệu về đợt tiến công thứ nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau Him Lam, quân ta tiếp tục tiến công Độc Lập và Bản Kéo, từng bước phá vỡ phân khu Bắc.

Lời kết – Khi “cánh cửa thép” mở ra

Chiều 13-3-1954, những người lính Việt Nam đứng trước Him Lam.

Phía trước họ là dây thép gai, bãi mìn, hầm hào và những khẩu súng máy đang chờ đợi.

Phía sau họ là một đất nước đã trải qua nhiều năm chiến tranh.

Không ai biết mình sẽ còn sống sau trận đánh hay không.

Nhưng họ vẫn tiến lên.

Có Hà Văn Nọa, người phát hiện một con đường mòn tưởng như rất nhỏ nhưng có thể làm thay đổi phương án tác chiến.

Có những pháo thủ bắn những loạt đạn đầu tiên.

Có những chiến sĩ công binh mở đường qua hàng rào.

Có Phan Đình Giót, người đã hy sinh để chặn một hỏa điểm.

Có Nguyễn Hữu Oanh, người mang lá cờ tiến vào tung thâm.

Có Trần Can, người chỉ huy tiểu đội đánh vào sở chỉ huy và cắm cờ trên cứ điểm.

Và còn hàng trăm, hàng nghìn người khác mà tên tuổi không phải lúc nào cũng được lịch sử ghi lại đầy đủ.

Đó mới là Him Lam.

Không phải câu chuyện của một người.

Mà là câu chuyện của một tập thể con người đã cùng nhau phá vỡ một cánh cửa được xem là bất khả xâm phạm.

Sau khoảng 6 giờ 30 phút chiến đấu, lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” đã tung bay trên Him Lam.

Nhưng điều đáng nhớ nhất không phải là lá cờ.

Mà là những người đã không còn nhìn thấy nó.

Họ đã nằm lại trước khi biết trận đánh kết thúc.

Họ không được trở về quê.

Không được nhìn thấy Điện Biên Phủ toàn thắng.

Không được sống trong những ngày đất nước hòa bình.

Chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình chính bởi những thế hệ đã từng đứng ở nơi không có hòa bình.

Vì vậy, khi nhắc đến Him Lam, hãy nhớ đến những con người cụ thể phía sau một chiến thắng lớn.

Nhớ đến người lính mang bộc phá.

Nhớ đến người phá hàng rào.

Nhớ đến người kéo thương binh.

Nhớ đến người cầm lá cờ.

Nhớ đến người đã lấy chính thân mình chặn họng súng địch.

Và hơn hết, hãy biết ơn tất cả những người đã chiến đấu để một ngày đất nước có thể bước ra khỏi chiến tranh.

Him Lam là cánh cửa đầu tiên bị phá vỡ ở Điện Biên Phủ. Nhưng phía sau cánh cửa ấy là 56 ngày đêm chiến đấu, hy sinh và một chiến thắng đã làm rung chuyển lịch sử thế giới.

Chú thích ảnh: Ảnh di tích Him Lam hiện nay và tư liệu về lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng”. Ảnh tư liệu lịch sử được các cơ quan báo chí, TTXVN và các cơ quan quản lý di tích công bố; ảnh hiện nay dùng để kết nối ký ức chiến trường với không gian tưởng niệm hôm nay.