Trần Hoàng Khang

BÀ NGUYỄN THỊ HÒA – NGƯỜI DỆT VẢI NUÔI CÁCH MẠNG Ở YÊN THẾ (TRƯỚC 1945)

Yên Thế (Bắc Giang) từ lâu nổi tiếng với cuộc khởi nghĩa của Hoàng Hoa Thám, nhưng ít ai biết rằng vào những năm 1930–1945, nơi đây vẫn là vùng hoạt động mạnh của Việt Minh. Trong những người thầm lặng đóng góp, bà Nguyễn Thị Hòa, một thợ dệt vải nghèo, là người có vai trò duy trì nguồn hậu cần bí mật cho phong trào suốt gần 15 năm.

Bà Hòa mở một khung dệt nhỏ trong căn nhà đất, ngày ngày dệt vải thô bán cho dân nghèo. Nhưng bên dưới thước vải ấy, bà giấu các tin nhắn, chỉ thị hoặc danh sách cơ sở bí mật. Cách làm của bà rất tinh vi: bà dệt từng mảng vải dày, chứa mảnh giấy nhỏ bên trong, rồi dệt đè lại bằng lớp sợi mới, không để lại dấu vết. Khi giao cho cơ sở Việt Minh, người nhận chỉ cần rạch đúng đường chỉ là lấy được tài liệu.

Một lần năm 1942, mật thám Pháp nghe tin có giao liên trong vùng nên đến kiểm tra nhà bà. Chúng nhìn thấy cuộn vải lớn nên yêu cầu xé thử. Bà Hòa lập tức lấy cuộn vải khác, dày hơn và không chứa tài liệu, đưa cho chúng xem trước. Vừa xé vải, mật thám vừa chế giễu bà nghèo. Chính sự bình tĩnh và khéo léo của bà đã cứu toàn bộ tài liệu quan trọng trong cuộn còn lại.

Bà cũng nuôi giấu nhiều cán bộ Việt Minh, trong đó có những người sau này trở thành lãnh đạo địa phương. Bà thường để sẵn một chum nước và vài mo cơm dưới gầm giường để cán bộ ẩn nấp khi bất trắc.

Sau 1945, bà tiếp tục dệt vải, không nộp đơn xin công nhận công lao. Khi bà mất năm 1963, người ta mới tìm thấy một cuốn sổ cũ ghi lại danh sách những lần bà giao vải – thực chất là những lần bà chuyển tài liệu sống còn của cách mạng.