TRẦN HƯNG ĐẠO
Trần Hưng Đạo, húy danh Trần Quốc Tuấn, sinh khoảng năm 1228 (một số tài liệu ghi khoảng năm 1226) trong hoàng tộc nhà Trần. Ông là con của An Sinh Vương Trần Liễu, cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng chú. Từ nhỏ, Trần Quốc Tuấn nổi tiếng thông minh, văn võ song toàn, am hiểu binh pháp và có tầm nhìn chiến lược vượt trội.
Gác bỏ mối thù riêng giữa hai nhánh trong hoàng tộc, Trần Quốc Tuấn một lòng phò tá triều đình, đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân. Chính tinh thần đại nghĩa ấy đã góp phần củng cố khối đoàn kết của triều Trần trước nguy cơ xâm lược của đế quốc Nguyên Mông – lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ.
Năm 1283, ông được vua Trần phong làm Quốc công Tiết chế, thống lĩnh toàn bộ quân đội Đại Việt. Trước nguy cơ chiến tranh, Trần Hưng Đạo chủ trương đoàn kết toàn dân, xây dựng lực lượng quân đội tinh nhuệ và chuẩn bị kỹ lưỡng về chiến lược, hậu cần cũng như nghệ thuật tác chiến. Ông còn biên soạn tác phẩm nổi tiếng "Hịch tướng sĩ", kêu gọi các tướng lĩnh và binh sĩ nêu cao lòng yêu nước, quyết tâm bảo vệ non sông.
Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai năm 1285, Trần Hưng Đạo chỉ huy quân dân Đại Việt thực hiện chiến lược rút lui bảo toàn lực lượng, sau đó phản công giành thắng lợi ở nhiều trận đánh lớn như Hàm Tử, Chương Dương, giải phóng kinh thành Thăng Long và buộc quân Nguyên phải tháo chạy.
Đến cuộc kháng chiến lần thứ ba năm 1287–1288, ông tiếp tục thể hiện tài thao lược xuất sắc khi lựa chọn sông Bạch Đằng làm trận quyết chiến chiến lược. Bằng việc cho đóng cọc gỗ dưới lòng sông, kết hợp nhử địch theo quy luật thủy triều, quân dân Đại Việt đã tiêu diệt gần như toàn bộ hạm đội của quân Nguyên. Chủ tướng Ô Mã Nhi bị bắt sống, còn Thoát Hoan phải chui vào ống đồng chạy trốn về nước. Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã chấm dứt hoàn toàn tham vọng xâm lược Đại Việt của đế quốc Nguyên Mông.
Không chỉ là nhà quân sự kiệt xuất, Trần Hưng Đạo còn để lại nhiều tác phẩm có giá trị về tư tưởng quân sự như "Binh thư yếu lược" và "Vạn Kiếp tông bí truyền thư", đặt nền móng cho nghệ thuật quân sự Việt Nam. Những tư tưởng về lấy dân làm gốc, đoàn kết toàn dân và linh hoạt trong chiến thuật của ông vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay.
Trần Hưng Đạo qua đời năm 1300 tại phủ Vạn Kiếp, hưởng thọ khoảng 72 tuổi. Sau khi mất, nhân dân tôn ông là Đức Thánh Trần, lập đền thờ ở nhiều địa phương trên cả nước. Tên tuổi của ông gắn liền với những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.
Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp bảo vệ đất nước, Trần Hưng Đạo được lịch sử tôn vinh là một trong những anh hùng dân tộc và danh tướng kiệt xuất nhất của Việt Nam, đồng thời được nhiều nhà nghiên cứu quân sự trên thế giới đánh giá là một trong những vị tướng vĩ đại trong lịch sử nhân loại.
