Trần Hưng Đạo

Trần Hưng Đạo, tên Trần Quốc Tuấn (khoảng 1228–5/10/1300), tước Hưng Đạo đại vương, tôn thất nhà Trần, được dân gian tôn Đức Thánh Trần. Con An Sinh Vương Trần Liễu, cháu Trần Thái Tổ, bác Trần Nhân Tông. Năm sinh các tài liệu 1221–1232 không thống nhất. Năm 1237 Trần Thủ Độ ép Liễu nhường vợ Thuận Thiên cho Thái Tông; Liễu nổi dậy rồi hàng, trăn trối con lấy thiên hạ. Quốc Tuấn ghi lòng nhưng không cho là phải. Năm 1251 lấy Thiên Thành công chúa sau sự việc lẻn khuê phòng. Ông khôi ngô, văn võ, dạy từ nhỏ.

Tháng 9/1257 được tiết chế biên giới chống Mông Cổ; sử ít chi tiết vai trò trận Bình Lệ Nguyên, Đông Bộ Đầu. Ông về thái ấp Vạn Kiếp. Tháng 10/1283 phong Quốc công tiết chế. Năm 1285 Thoát Hoan và Toa Đô hai mặt; ông thất bại biên giới, rút nhờ Yết Kiêu giữ thuyền, thanh dã, từ chối hàng (chém đầu tôi rồi hãy hàng), vượt biển vào Thanh Hóa, phản công Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp; Toa Đô chết, Thoát Hoan giấu ống đồng chạy. Ông gạt hiềm với Trần Quang Khải, tắm thơm cho Thượng tướng.

Năm 1288 ông nói năm nay đánh giặc nhàn. Thuyền lương Trương Văn Hổ bị Trần Khánh Dư diệt ở Vân Đồn. Thủy quân Ô Mã Nhi mắc cọc Bạch Đằng khi triều xuống, Nguyễn Khoái phá tan, bắt Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp. Năm 1289 phong Đại vương, về Vạn Kiếp. Trước mất khuyên Anh Tông: khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc; dùng đoản binh chế trường trận. Dặn hỏa táng bí mật. Tác phẩm Hịch tướng sĩ, Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí truyền thư. Không dùng đặc quyền phong tước.

Dò ý Dã Tượng, Yết Kiêu và các con về cướp ngôi; Quốc Tảng bị mắng loạn thần. Tiến cử Phạm Ngũ Lão, Trương Hán Siêu. Đền Kiếp Bạc nổi tiếng; tên đường, trường Sĩ quan Lục quân 1.