TRẦN HƯNG ĐẠO - BẢN TRÁNG CA BẤT TỬ CỦA HÀO KHÍ ĐÔNG A

Vào thế kỷ thứ 13, cả thế giới chìm trong nỗi kinh hoàng mang tên Đế quốc Mông Cổ. Từ những thảo nguyên khô cằn đầy gió cát, những đạo quân du mục với vó ngựa dũng mãnh và những mũi tên tẩm độc đã xéo nát cõi Á - Âu. Hoá thạch của những nền văn minh lớn mạnh bậc nhất bấy giờ như Kim, Tống, Ba Tư, cho đến tận ranh giới Đông Âu đều bị nghiền nát dưới gót sắt của thứ "quân đội của quỷ dữ". Người đương thời rỉ tai nhau trong sự tuyệt vọng tột cùng: "Vó ngựa quân Mông Cổ đi đến đâu, cỏ không mọc được đến đó". 

Thế nhưng, đạo quân bách chiến bách thắng ấy, khi tiến đến dải đất hình chữ S bé nhỏ bên bờ Biển Đông, đã phải khựng lại. Không chỉ một lần, mà đến ba lần, những chiếc móng ngựa kiêu hãnh của đế chế thảo nguyên đã bị bẻ gãy hoàn toàn. Điều gì đã làm nên kỳ tích vô tiền khoáng hậu ấy của một quốc gia nông nghiệp nhỏ bé? Câu trả lời nằm ở "Hào khí Đông A" của vương triều nhà Trần, và linh hồn của hào khí ấy, không ai khác, chính là Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Trần Quốc Tuấn sinh ra không chỉ mang thân phận của một vương tôn quý tộc, mà ông mang trong mình một sứ mệnh lịch sử vĩ đại. Lịch sử chọn ông, nhưng chính ông cũng đã tự rèn giũa để gánh vác lịch sử. Ngay từ thuở nhỏ, cậu bé Quốc Tuấn đã dung mạo khôi ngô, thông minh xuất chúng, được một vị thầy tướng số nhìn nhận: "Người này ngày sau có thể làm nên việc cứu nước giúp đời". Khác với những vương tôn chỉ biết hưởng vinh hoa phú quý, Quốc Tuấn sớm mài gươm, đọc binh thư, thấu hiểu lẽ hưng vong của các triều đại. Bầu máu nóng trong huyết quản của ông là bầu máu của một con người mang tầm nhìn bao quát thiên hạ, vượt lên trên những toan tính cá nhân chật hẹp.

Để trở thành một vị thánh trong lòng dân, trước khi đánh thắng giặc ngoài, Trần Hưng Đạo đã phải chiến thắng một kẻ thù nguy hiểm không kém: Sự hận thù cá nhân và sự chia rẽ trong nội bộ hoàng tộc.

Giở lại trang sử cũ, ta thấy gia đình Trần Quốc Tuấn mang một bi kịch lớn. Cha ông, An Sinh vương Trần Liễu, vì bị ép nhường vợ (Thuận Thiên công chúa) cho em trai là Trần Cảnh (vua Trần Thái Tông) theo sự sắp đặt của Thái sư Trần Thủ Độ, đã đem lòng uất hận tột cùng. Mối hận ấy, Trần Liễu không thể trả, đành trăng trối lại cho Quốc Tuấn trước lúc lâm chung: "Con không vì cha lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được".

Đặt mình vào hoàn cảnh của Trần Quốc Tuấn bấy giờ, ta mới thấy áp lực ngàn cân đè nặng lên vai ông. Một bên là chữ Hiếu với người cha đã khuất, một bên là chữ Trung với xã tắc sơn hà đang đứng trước họa xâm lăng. Nếu ông chọn chữ Hiếu thiển cận, đem binh làm phản, nước Đại Việt sẽ rơi vào cảnh huynh đệ tương tàn, máu chảy thành sông, và đó sẽ là thời cơ vàng để giặc phương Bắc tràn xuống làm cỏ cả dân tộc.

Nhưng Trần Quốc Tuấn là bậc vĩ nhân. Ông hiểu rằng: "Nước mất thì nhà tan". Mối hận của một cá nhân, dù lớn đến đâu, cũng chỉ là bọt nước so với vận mệnh của cả một dân tộc. Ông đã âm thầm giấu kín lời trăng trối của cha, quyết đem tấm lòng trung trinh trong sáng để phụng sự vua Trần.

Đỉnh cao của sự hòa giải dân tộc, biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết chính là câu chuyện Trần Hưng Đạo tự tay tắm cho Thái sư Trần Quang Khải. Quang Khải vốn là con của Trần Thái Tông, đại diện cho phe đối lập với gia đình Trần Hưng Đạo. Giữa hai người có một vách ngăn lạnh lẽo của hiềm khích đời trước. Nhưng trên con thuyền nơi bến bãi nọ, Trần Hưng Đạo đã gác lại vương uy, tự tay cởi áo, múc nước, kỳ cọ tắm cho Quang Khải, miệng cười nói: "Hôm nay được tắm cho Thái sư, thật là may mắn". Nước sông gột rửa bụi trần, nhưng cũng gột rửa luôn cả những hận thù dai dẳng bao năm. Hành động vĩ đại ấy của Quốc Công Tiết Chế đã thổi một luồng sinh khí mới vào triều đình nhà Trần. Một khối đại đoàn kết vô tiền khoáng hậu được thiết lập. Vua tôi đồng lòng, anh em hòa thuận, cả nước chung sức. Đó chính là tiền đề kiên quyết để Đại Việt ba lần đánh tan quân Nguyên Mông.

Hôm nay, trong bối cảnh đất nước đang cần sự chung sức đồng lòng để hội nhập và phát triển, bài học về sự gác lại hiềm khích cá nhân, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết của Trần Quốc Tuấn lại càng trở nên sáng ngời và bức thiết. Lợi ích nhóm, sự kình cựa cá nhân sẽ chỉ làm suy yếu nội lực quốc gia, chỉ có tinh thần "Đồng tâm hiệp lực" như anh em nhà Trần xưa kia mới tạo nên sức mạnh vô địch.

Không chỉ là một thiên tài quân sự, Trần Hưng Đạo còn là một nhà tư tưởng, một nhà văn hóa kiệt xuất. Khi hàng chục vạn quân Nguyên Mông rục rịch áp sát biên giới, mang theo dã tâm nuốt trọn Đại Việt, triều đình nhà Trần đối mặt với một cuộc chiến tranh tâm lý vô cùng khốc liệt. Trước sức mạnh dời non lấp bể của kẻ thù, không ít quan lại, tướng lĩnh đã nảy sinh tư tưởng dao động, muốn cầu hòa để giữ toàn tính mạng và bổng lộc.

Giữa thời khắc sinh tử ấy, "Hịch Tướng Sĩ" ra đời. Lời hịch không viết bằng mực, mà được viết bằng huyết lệ, bằng nỗi đau đáu vì nước vì non, bằng khí phách của một người làm tướng.

Tôi mường tượng lại đêm tối tại vương phủ, bên ngọn nến le lói, Quốc Công Tiết Chế ngồi đó, râu tóc bạc phơ nhưng đôi mắt rực lửa, viết nên những dòng chữ làm chấn động cả không gian và thời gian:

"Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng."

Những câu chữ ấy như những nhát kiếm sắc lẹm, đâm toạc vào sự hèn nhát, đánh thức lòng tự tôn dân tộc đã ngủ quên trong sự hưởng thụ thái bình. Ông chỉ ra sự vô lý của kẻ thù: "Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể tướng..." Ông phân tích thiệt hơn, chỉ rõ ranh giới giữa sống và chết, giữa vinh quang và tủi nhục.

Bài Hịch không chỉ là lời khuyên răn, mà là một mệnh lệnh thiêng liêng từ hồn thiêng sông núi. Nó đã biến hàng vạn nông dân, binh lính trở thành những chiến binh tử vì đạo. Những cánh tay của quân dân nhà Trần đồng loạt thích hai chữ "SÁT THÁT" (Giết giặc Thát). Mực xăm hòa với máu, nỗi căm hờn hòa với lòng yêu nước. Từ một đội quân nhỏ bé, quân đội nhà Trần đã hóa thành một cỗ máy chiến đấu mang sức mạnh tinh thần vô địch.

Nhìn về thời đại hiện tại, khi chúng ta phải đối mặt với những cuộc chiến phi quy ước – chiến tranh thông tin, diễn biến hòa bình, sự phai nhạt về lý tưởng của một bộ phận thế hệ trẻ, "Hịch Tướng Sĩ" gợi cho chúng ta một sự thức tỉnh lớn. Sự suy thoái về tư tưởng, lối sống ích kỷ, quên đi trách nhiệm với Tổ quốc chính là "đánh bạc, uống rượu, ham tiếng hát" mà Trần Hưng Đạo từng phê phán. Bài học khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc, xây dựng "thế trận lòng dân" trên mặt trận tư tưởng vẫn vẹn nguyên giá trị.

Sự vĩ đại của Trần Hưng Đạo và triều Trần không chỉ nằm ở tài thao lược cầm quân, mà còn ở tư duy chính trị đi trước thời đại hàng thế kỷ: Sự tôn trọng dân chủ và phát huy sức mạnh của Nhân dân.

Trước thế giặc mạnh như chẻ tre, vua Trần Thánh Tông đã triệu tập Hội nghị Diên Hồng, mời các bậc bô lão từ mọi miền đất nước về kinh đô Thăng Long để hỏi ý kiến: "Nên hòa hay nên đánh?". Đây là một sự kiện vô tiền khoáng hậu trong lịch sử phong kiến thế giới. Thông thường, việc quân quốc trọng sự do vua chúa và triều đình định đoạt, dân đen chỉ biết phục tùng. Nhưng nhà Trần, dưới sự cố vấn của Hưng Đạo Đại vương, đã hiểu rằng: Không có sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh của lòng dân. Cuộc chiến này không phải của riêng dòng họ Trần, mà là cuộc sinh tử tồn vong của hàng triệu người dân nước Việt.

Khi vua hỏi: "Thế giặc mạnh, nên hòa hay đánh?", hàng vạn bô lão râu tóc bạc phơ, những người đại diện cho lớp sóng ngầm của nhân dân, đã đồng thanh hô vang một chữ: "ĐÁNH!".

Tiếng hô "Đánh" vang dội cả vòm trời Thăng Long, vượt qua cả bão táp mưa sa, trở thành bản tuyên ngôn độc lập bằng miệng hào hùng nhất. Tiếng hô ấy có sự cộng hưởng của anh linh Quốc Công Tiết Chế. Ông đã khơi đúng mạch nguồn yêu nước của nhân dân, biến ý chí của vua quan (Ý Đảng ngày nay) hòa làm một với nguyện vọng của bách tính (Lòng dân).

Chính sự thống nhất tuyệt đối ấy đã cho phép Đại Việt áp dụng một chiến lược quân sự thiên tài, đòi hỏi sự hy sinh tột độ của nhân dân: Chiến thuật "Thanh dã" (Vườn không nhà trống).

Khi kỵ binh Mông Cổ hung hãn tràn vào Thăng Long, chúng chỉ nhận lại một tòa thành hoang tàn, không một bóng người, không một hạt gạo. Người dân đã tin tưởng tuyệt đối vào triều đình, bỏ lại nhà cửa, ruộng vườn đang độ thu hoạch, gồng gánh nhau sơ tán. Đội quân Mông Cổ vốn quen cướp bóc để nuôi chiến tranh, nay rơi vào cái bẫy khổng lồ của sự đói khát và kiệt quệ. Nếu không có lòng dân ủng hộ, không một mệnh lệnh hành chính nào có thể khiến hàng vạn người tự tay đốt nhà, bỏ quê như thế. Trần Hưng Đạo đã thắng giặc bằng chính "trận đồ bát quái" của lòng dân.

Lịch sử sẽ mãi mãi khắc ghi trận huyết chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288 như một bản hùng ca chói lọi nhất của tài thao lược Hưng Đạo Đại vương.

Quân Nguyên Mông sau khi bị bỏ đói, mệt mỏi, dịch bệnh, đã quyết định rút quân về nước bằng đường thủy do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy. Trần Hưng Đạo, với nhãn quan chiến thuật phi phàm, đã nhìn thấu ý đồ của giặc và chọn ngã ba sông Bạch Đằng – nơi có địa hình hiểm trở, thủy triều lên xuống với biên độ lớn – làm tử địa chôn vùi hạm đội giặc.

Ông huy động hàng vạn quân dân ngày đêm đẽo nhọn những thân gỗ lim, gỗ sến, bịt sắt rồi cắm xuống lòng sông tạo thành một bãi cọc ngầm khổng lồ. Việc tính toán thời gian thủy triều rút để nhử giặc vào bãi cọc đòi hỏi một sự chính xác đến tuyệt đối, một sai số nhỏ cũng sẽ khiến toàn bộ kế hoạch phá sản.

Buổi sáng hôm ấy, khi sương mù còn giăng kín mặt sông, những chiếc thuyền nhỏ của quân Đại Việt đã ra khiêu chiến rồi vờ thua bỏ chạy. Ô Mã Nhi, kẻ thù kiêu ngạo, hối thúc hạm đội hàng trăm chiến thuyền đuổi theo, không hay biết đang lao thẳng vào cửa tử.

Và rồi, khi tiếng trống dồn dập vang lên từ hai bên bờ, thủy triều bắt đầu rút mạnh. Nước cuốn cuồn cuộn. Hạm đội khổng lồ của quân Nguyên Mông bất ngờ đâm sầm vào bãi cọc ngầm đã phơi ra những mũi nhọn sắc lẹm. Thuyền giặc vỡ toác, đắm chìm, dồn cục vào nhau. Từ hai bên bờ, quân nhà Trần dũng mãnh xông ra, tên bắn như mưa, lửa cháy rực trời. Dòng Bạch Đằng cuộn sóng nay nhuộm đỏ máu quân thù. Tướng giặc Ô Mã Nhi bị bắt sống, hàng vạn quân Nguyên bỏ xác dưới đáy sông.

Chiến thắng Bạch Đằng không chỉ là kết quả của binh pháp "Dĩ đoản binh chế trường trận" (Lấy sức yếu đánh sức mạnh, lấy vũ khí ngắn chế vũ khí dài) mà Hưng Đạo vương đúc kết, mà còn là đỉnh cao của sự kết hợp giữa thiên thời - địa lợi - nhân hòa. Trận đánh ấy đã đánh sập hoàn toàn ý chí xâm lược của đế chế Mông Cổ, bảo vệ vững chắc nền độc lập của nước Đại Việt và góp phần chặn đứng dã tâm bành trướng xuống Đông Nam Á của kẻ thù.

Nếu Trần Hưng Đạo chỉ là một vị tướng cầm quân đánh giặc, ông sẽ được phong làm Anh hùng. Nhưng ông còn là một nhà chính trị, một bậc triết gia vĩ đại, nên nhân dân phong ông làm Thánh (Đức Thánh Trần). Chiều sâu tư tưởng của ông bộc lộ rõ nhất vào những năm tháng cuối đời.

Mùa thu năm 1300, Hưng Đạo Đại vương ốm nặng, Vua Trần Anh Tông ngự giá đến tận phủ đệ thăm hỏi và thỉnh giáo: "Nếu chẳng may công chúa (ý nói cái chết) trắc trở, giặc phương Bắc lại sang, thì kế sách như thế nào?".

Giữa những hơi thở khó nhọc của tuổi xế chiều, vị tướng già từng khiến kẻ thù nghe tên đã bạt vía, không đưa ra những bí kíp bày binh bố trận cao siêu, không chỉ dạy cách chế tạo vũ khí. Lời di huấn cuối cùng của ông để lại cho vua Trần, cũng là cho cả dân tộc Việt Nam, lại giản dị và sâu sắc đến nghẹn ngào:

"Thời bình, phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy".

"Khoan thư sức dân" - Nới sức dân. Giảm thuế khóa, bớt tạp dịch, chăm lo đời sống để nhân dân được no ấm, yên bình. Đó là chân lý ngàn đời. Trần Hưng Đạo hiểu rằng, thành trì kiên cố nhất không phải là lũy cao hào sâu, mà là lòng dân. Một quốc gia mà nhân dân đói khổ, oán thán thì dù quân đội có mạnh đến đâu cũng sẽ sụp đổ từ bên trong. Chỉ khi nhân dân được thụ hưởng thái bình, được chăm lo đầy đủ, họ mới gắn bó máu thịt với chế độ, với quốc gia. Khi có giặc ngoại xâm, chính họ sẽ tự động đứng lên bảo vệ mảnh đất đã nuôi dưỡng mình. "Sâu rễ bền gốc" - cái gốc có vững thì cây mới chịu được bão tố giông tố.

Trải qua hơn 7 thế kỷ, thế giới đã đổi thay với những cuộc cách mạng công nghiệp, những vũ khí hạt nhân, những cuộc chiến tranh thương mại khốc liệt. Thế nhưng, lời di huấn của Trần Quốc Tuấn vẫn mang giá trị thời sự nóng hổi, là kim chỉ nam cho Đảng và Nhà nước Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Đại hội Đảng nhiều khóa qua luôn nhấn mạnh mục tiêu: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Mọi chủ trương, đường lối, chính sách đều phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội, kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí để củng cố niềm tin của dân chúng – đó chính là sự tiếp nối, thực thi tư tưởng "Khoan thư sức dân" của Hưng Đạo Đại vương trong thời đại mới.

Chỉ khi Đảng gắn bó máu thịt với Nhân dân, Nhà nước phục vụ Nhân dân, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả công việc, thì "thế trận lòng dân" mới được củng cố vững chắc. Đối mặt với những thách thức đe dọa chủ quyền trên biển đảo hôm nay, chúng ta không có ý định gây chiến, nhưng với bài học sức mạnh lòng dân từ thời nhà Trần, chúng ta có đủ tự tin, đủ nội lực để bảo vệ trọn vẹn từng tấc đất, tấc biển thiêng liêng mà cha ông để lại.
.

Những cơn gió chướng từ phía lục địa thổi về mang theo hơi lạnh của thời gian, lướt qua những mái đao cong vút của đền Kiếp Bạc. Đứng trước dòng Lục Đầu Giang ngàn năm sóng vỗ, nơi từng chứng kiến những hạm đội hùng hậu của giặc ngoại xâm vỡ vụn dưới sức mạnh của lòng yêu nước, tôi chợt nghe như âm vang của lịch sử đang dội về từ tầng sâu của đất trời.

Trong bối cảnh thế giới ngày nay đang đứng trước những biến thiên khôn lường, những rạn nứt của địa chính trị và những thách thức về chủ quyền, câu chuyện về Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn không chỉ còn là những dòng chữ nằm yên trong trang sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư. Đó là một bản tráng ca sống động, một kim chỉ nam về nghệ thuật chiến tranh nhân dân, về sự đoàn kết dân tộc, và cao hơn cả là triết lý “Khoan thư sức dân” – cội rễ của mọi sức mạnh trường tồn.

Dưới bóng tùng bách ngàn năm tuổi, qua làn khói nhang mờ ảo, chân dung người Anh hùng dân tộc, Vị thánh của muôn dân Việt Nam lại hiện lên rạng ngời, hào sảng và vĩ đại hơn bao giờ hết.