Trần Hưng Đạo - danh tướng kiệt xuất của dân tộc
Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là một trong những nhà quân sự kiệt xuất nhất trong lịch sử Việt Nam và thế giới. Cuộc đời, sự nghiệp và những chiến công hiển hách của ông gắn liền với ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông, biểu trưng cho đỉnh cao của nghệ thuật quân sự và tinh thần đại đoàn kết dân tộc thời Trần.
Thân thế và cuộc đời thăng trầm
Trần Quốc Tuấn sinh ra trong dòng dõi hoàng tộc nhà Trần, là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu và là cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng chú ruột. Sự nghiệp của ông diễn ra trong bối cảnh vương triều Trần đang bước vào giai đoạn củng cố, nhưng đồng thời phải đối mặt với nguy cơ xâm lược từ đế quốc Mông Cổ hung hãn nhất thời bấy giờ.
Cuộc đời ông từng trải qua những thử thách lớn về lòng trung thành do mối hiềm khích thế hệ trước giữa cha ông và vua Trần Thái Tông. Trước khi qua đời, Trần Liễu có dặn ông phải lấy lại thiên hạ. Tuy nhiên, đặt nợ nước lên trên thù nhà, Trần Quốc Tuấn đã chủ động xóa bỏ hiềm khích, dốc lòng phò tá các vua Trần, giữ vững kỷ cương dòng tộc để tạo nên khối đại đoàn kết toàn dân, chống lại kẻ thù chung. Vì tài năng và lòng trung nghĩa, ông được các vua Trần tin tưởng giao giữ chức Tiết chế thống lĩnh toàn quân trong các cuộc kháng chiến.
Quá trình hoạt động và những chiến công hiển hách
Sự nghiệp quân sự của Trần Hưng Đạo đạt đến đỉnh cao thông qua vai trò tổng chỉ huy quân đội đại bại quân Nguyên - Mông vào thế kỷ 13.
Kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất (1258): Ở độ tuổi còn trẻ, ông đã được giao chỉ huy các lực lượng trấn giữ biên giới phía Bắc. Dù quân địch hung hãn tràn vào, ông đã cùng các tướng lĩnh thực hiện chiến lược rút lui chiến lược, bảo toàn lực lượng để sau đó tổng phản công, quét sạch quân Mông Cổ ra khỏi bờ cõi.
Kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (1285): Đây là thử thách khốc liệt nhất khi giặc Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tràn sang với số lượng áp đảo. Trước thế giặc mạnh, Trần Quốc Tuấn viết bài "Hịch tướng sĩ" vang dội núi sông nhằm khích lệ tinh thần chiến đấu của quân dân. Ông kiên trì thực hiện chiến thuật "vườn không nhà trống", làm tiêu hao sinh lực địch, sau đó mở cuộc tổng phản công lớn tại các trận Chương Dương, Hàm Tử, Tây Kết, và Vạn Kiếp, buộc Thoát Hoan phải chui vào ống đồng tháo chạy về nước.
Kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ ba (1287 - 1288): Giặc Nguyên quay trở lại với quyết tâm phục thù. Hiểu rõ quy luật tiếp tế của địch, Trần Quốc Tuấn đã vạch ra kế hoạch chiến lược xuất sắc. Ông cho người đánh đắm đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ tại Vân Đồn, đẩy giặc vào thế đói khát, hoang mang. Đỉnh cao của chiến công này là trận Bạch Đằng năm 1288, nơi ông áp dụng lại kế sách cắm cọc gỗ độc đáo, tiêu diệt hoàn toàn thủy quân địch, bắt sống tướng Ô Mã Nhi, chấm dứt vĩnh viễn mưu đồ xâm lược nước ta của nhà Nguyên.
Những ngày cuối đời và di sản bất tử
Sau những chiến thắng lẫy lừng, Trần Quốc Tuấn lui về ở ẩn tại Vạn Kiếp (nay thuộc Chí Linh, Hải Dương). Trước khi qua đời vào năm 1300, khi được vua Trần Anh Tông đến hỏi kế sách giữ nước, ông đã để lại lời khuyên bất hủ: "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy".
Bên cạnh tài cầm quân, ông còn là nhà lý luận quân sự xuất sắc với hai tác phẩm kinh điển là "Binh thư yếu lược" và "Vạn Kiếp tông bí truyền thư". Sau khi mất, ông được triều đại phong tặng danh hiệu "Thái sư Thượng phụ Thượng quốc công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương".
Trong lòng nhân dân Việt Nam, ông được tôn kính như một vị thánh, thường gọi là Đức Thánh Trần, và được thờ phụng tại rất nhiều đền đài trên khắp cả nước.
