Trần Hưng Đạo: Danh tướng vĩ đại mở đường cho nền quân sự dân tộc
Trần Quốc Tuấn, tước hiệu Hưng Đạo Đại Vương, là một trong những anh hùng dân tộc vĩ đại nhất lịch sử Việt Nam, người đã để lại dấu ấn sâu sắc qua cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông xâm lược và những đóng góp cho nền văn hóa, quân sự thời Trần.
Cuộc đời và sự hình thành tài năng
Ông sinh năm 1228, tại Thăng Long, là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu, cháu vua Trần Thái Tông. Từ nhỏ, Trần Quốc Tuấn đã ham thích trò chơi đánh trận, sáu tuổi biết làm thơ, lớn lên học vấn uyên bác, vừa giỏi văn chương vừa thấu hiểu lục thao tam lược, cưỡi ngựa, bắn cung đều thành thạo. Dù cha ông có hiềm khích với triều đình, Trần Quốc Tuấn luôn đặt lợi ích đất nước lên hàng đầu, gạt bỏ mọi hiềm khích riêng để đoàn kết các tôn thất và tướng tá trong cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc.
Chiến công trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Cuộc đời Trần Hưng Đạo gắn liền với những chiến thắng lẫy lừng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông:
Năm 1257, ông được cử cầm quân giữ biên thuỳ phía Bắc khi quân Mông Cổ xâm lược nước ta lần đầu.
Năm 1285, ông làm Tiết chế Thống lĩnh toàn quân chỉ huy cuộc kháng chiến lần thứ hai, giành thắng lợi ở các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, giải phóng Thăng Long sau khi tạm rút lui chiến lược.
Năm 1287-1288, ông tiếp tục chỉ huy cuộc kháng chiến lần thứ ba, với trận Bạch Đằng tiêu diệt toàn bộ binh thuyền quân Nguyên, đánh tan hoàn toàn lực lượng giặc ra khỏi bờ cõi đất nước.
Ông đã ra nhiều đường lối quân sự ưu việt, như làm vườn không nhà trống để cạn kiệt nguồn cung ứng của địch, phối hợp nhịp nhàng giữa hương binh và quân đội chính quy, tạo thời cơ bẻ gãy lực lượng kẻ thù. Những kế hoạch này đã mở đầu cho nền khoa học quân sự dân tộc Việt Nam.
Đóng góp văn hóa và tư tưởng
Bên cạnh tài năng quân sự, Trần Hưng Đạo còn là nhà văn có nhiều tác phẩm kinh điển, bao gồm:
Binh gia diệu lý yếu lược (hay còn gọi là Binh thư yếu lược): Tóm tắt những kiến thức cốt yếu về binh pháp.
Vạn Kiếp tông bí truyền thư: Sách về kinh nghiệm quân sự đã thất lạc.
Dụ chư tỳ tướng hịch văn (hay Hịch tướng sĩ): Bài hịch viết trước cuộc kháng chiến lần thứ hai, khích lệ tinh thần yêu nước, kêu gọi tướng sĩ chăm luyện và nghiên cứu binh pháp để đối phó với giặc.
Ông cũng từng khẳng định với vua Trần Thánh Tông: “Xin bệ hạ hãy chém đầu tôi trước rồi sau sẽ hàng” khi đất nước lâm vào tình thế nguy cấp, thể hiện tấm lòng trung nghĩa sáng suốt, không tư lợi. Trước khi chết, ông còn dặn vua Trần Anh Tông phải “Nới sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”, cho thấy tư tưởng lấy dân làm gốc của ông.
Di sản và sự tôn vinh
Sau khi mất năm 1300 tại Vạn Kiếp (nay là xã Hưng Đạo, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương), Trần Hưng Đạo được nhân dân tôn vinh là Đức Thánh Trần, lập đền thờ ở nhiều nơi, trong đó nổi tiếng nhất là Đền Kiếp Bạc. Ông được xếp vào danh sách 14 vị anh hùng dân tộc Việt Nam, và được coi là một trong những đại nguyên soái vĩ đại nhất thế giới.
Hiện nay, nhiều trường học, đường phố, công trình đều mang tên Trần Hưng Đạo để ghi nhớ công lao của vị anh hùng dân tộc.
