Trần Hưng Đạo: Khi một con người bước vào ngôi đền huyền thoại
Trong lịch sử giữ nước vĩ đại của dân tộc Việt Nam, triều đại nhà Trần tỏa sáng như một hào quang rực rỡ với ba lần đại thắng giặc Nguyên Mông, đế quốc hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ. Đứng ở trung tâm của những chiến công hiển hách ấy là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, một thiên tài quân sự lỗi lạc, một nhà chính trị tầm vóc vĩ đại và là một biểu tượng sáng ngời của tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông không chỉ gắn liền với vận mệnh của quốc gia đại Việt trong thế kỷ thứ mười ba mà còn để lại cho hậu thế một gia tài tư tưởng quân sự vô giá, trở thành tấm gương bất tử về lòng yêu nước, sự trung quân ái quốc và trí tuệác trác tuyệt của một bậc vĩ nhân.
Trần Quốc Tuấn sinh năm 1228, là con trai của An Sinh vương Trần Liễu và là cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng bác. Ngay từ thủa nhỏ, ông đã nổi tiếng là người thông minh tuấn tú, được các bậc thầy cao tay trong thiên hạ truyền dạy cho văn chương, kinh sử và binh pháp thâm sâu. Sử sách chép rằng ông văn võ song toàn, am tường cả trăm quyển binh thư cổ kim, lại có tầm nhìn chiến lược vượt thời đại. Tuy nhiên, tuổi thơ và tuổi trẻ của ông cũng trải qua không ít những gập ghềnh, sóng gió do những mâu thuẫn nội bộ trong hoàng tộc nhà Trần thời kỳ đầu lập nghiệp. Nhớ lời tiên trăn trối của cha trước lúc lâm终 là phải tìm cách đoạt lại ngôi vua để rửa mối hận xưa, Trần Quốc Tuấn từng có lúc dằn vặt lớn trong tâm trí. Thế nhưng, vượt lên trên những tư thù cá nhân và lợi ích tiểu gia đình, ông đã đặt vận mệnh của giang sơn xã tắc, của triệu người dân Đại Việt lên trên tất cả. Khi lớn lên, ông chủ động xóa bỏ hiềm khích xưa với hoàng tộc, đem hết tài năng, trí tuệ và tâm huyết của mình ra phò tá các vua Trần, củng cố triều đình để chuẩn bị đối phó với họa ngoại xâm lớn nhất lịch sử phương Bắc lúc bấy giờ.
Đứng trước hiểm họa xâm lăng từ đế quốc Nguyên Mông, một thế lực đã bách chiến bách thắng khắp Á Châu và tràn xuống cày nát nhiều quốc gia, Trần Hưng Đạo đã được nhà vua giao trọng trách làm Quốc công tiết chế, tổng chỉ huy toàn bộ quân đội Đại Việt. Với nhãn quan chính trị sắc bén, ông sớm nhận ra rằng để đối phó với một kẻ thù hùng mạnh và tàn bạo như vậy, sức mạnh của quân đội triều đình là chưa đủ, mà phải huy động được sức mạnh của toàn dân, lấy đại nghĩa để thu phục lòng người. Ông đã để lại câu nói nổi tiếng ngàn đời khi vua Trần hỏi về kế sách đánh giặc: năm nay đánh giặc thế nào, nếu bệ hạ muốn hàng thì hãy chém đầu thần trước đã. Câu nói ấy không chỉ khẳng định quyết tâm chiến đấu đến cùng để bảo vệ giang sơn mà còn là lời tuyên ngôn đanh thép về lòng tự tôn dân tộc. Để chuẩn bị cho cuộc chiến sinh tử này, ông đã biên soạn cuốn Binh thư yếu lược và Vạn Kiếp tông truyền bí thư nhằm huấn luyện tướng sĩ, đồng thời đi khắp các vùng miền để kiểm tra lực lượng, chiêu mộ hào kiệt và củng cố hệ thống phòng thủ quốc gia.
Đặc biệt, Trần Hưng Đạo chính là tác giả của Hịch tướng sĩ, một áng thiên cổ hùng văn có sức lay động lòng người sâu sắc nhất trong lịch sử văn học và quân sự Việt Nam. Bằng những lời lẽ thống thiết, vừa phân tích rõ phi nghĩa của kẻ thù vừa chỉ trích thái độ bàng quan, ham chơi quên nước của một bộ phận tướng lĩnh, ông đã đánh thức lòng tự ái, lòng căm thù giặc và tinh thần trung quân ái quốc trong mỗi người lính. Tác phẩm không chỉ có tác dụng chấn chỉnh đội ngũ quân đội ngay trước thềm chiến tranh mà còn là bài học lớn về nghệ thuật lãnh đạo, thu phục nhân tâm. Dưới sự hiệu triệu của ông, triều đình và nhân dân nhà Trần đã gạt bỏ mọi bất đồng, kết thành một khối thống nhất vững như bàn thạch, với khẩu hiệu Sát thát vang dội khắp non sông, sẵn sàng bước vào cuộc chiến một mất một còn với giặc dữ.
Trong cả ba lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông, Trần Hưng Đạo đều đóng vai trò là tổng chỉ huy thiên tài, đưa ra những quyết sách chiến lược táo bạo và chuẩn xác. Nổi bật nhất là trong cuộc kháng chiến lần thứ hai và thứ ba, khi đối mặt với hàng chục vạn đại quân giặc do những tướng tài bậc nhất nhà Nguyên như Thoát Hoản, Ô Mã Nhi chỉ huy, ông đã chủ trương thực hiện kế sách chiến lược rút lui chiến chiến lược vô cùng khôn ngoan. Khi giặc mạnh, ông cho quân mai phục và rút lui có tổ chức khỏi kinh thành Thăng Long, thực hiện vườn không nhà trống, không cho giặc cướp bóc lương thảo để rồi dần dần lâm vào cảnh thiếu thốn, khốn đốn. Khi quân giặc đã mệt mỏi, tinh thần sa sút và rơi vào thế bị động, ông mới chớp lấy thời cơ phản công tổng lực, tiêu diệt sinh lực địch. Nghệ thuật chiến tranh nhân dân, lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh, đánh vào tâm lý và hậu logistics của kẻ thù đã được ông vận dụng đỉnh cao vào thực tiễn chiến trường.
Đỉnh cao của nghệ thuật quân sự dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo chính là chiến thắng Bạch Đằng lịch sử năm 1288. Nhận định đường rút đường thủy của giặc Nguyên Mông qua sông Bạch Đằng là con đường duy nhất sau khi bị sa lầy ở Thăng Long, ông đã chủ trương bố trí một trận địa cọc ngầm khổng lồ trên lòng sông. Ông cho người vạt nhọn hàng vạn cây gỗ lớn, bịt sắt đầu và cắm xuống lòng sông theo một đồ trận hiểm hóc, kết hợp với các bãi mai phục hai bên bờ sông. Khi đoàn thuyền chiến của giặc do Ô Mã Nhi dẫn đầu tiến vào trận địa lúc thủy triều lên, quân ta giả vờ thua chạy để dụ địch tiến sâu vào bẫy. Đến khi nước thủy triều bắt đầu rút xuống, những chiếc thuyền lớn của giặc bị vướng vào hệ thống cọc nhọn, thủng đáy và mắc cạn. Lúc bấy giờ, từ các ngả sông, thủy binh Đại Việt đồng loạt tấn công, kết hợp với hỏa công đốt cháy hàng loạt chiến thuyền địch. Sông Bạch Đằng năm ấy đỏ rực máu giặc, hàng vạn tên xâm lược bị tiêu diệt hoặc bắt sống, trong đó có cả tướng chủ mưu Ô Mã Nhi. Chiến thắng Bạch Đằng đã đè bẹp hoàn toàn ý chí xâm lăng của triều đình nhà Nguyên, bảo vệ vững chắc nền độc lập của Đại Việt và viết nên một trang sử chói lọi bậc nhất trong lịch sử quân sự thế giới.
Không chỉ là một nhà quân sự lỗi lạc, Trần Hưng Đạo còn là một nhà chính trị có tầm nhìn chiến lược vĩ đại về nghệ thuật giữ nước lâu dài. Khi vua Trần hỏi về kế sách giữ nước sau khi đã chiến thắng kẻ thù, ông đã đưa ra một chân lý sâu sắc rằng kế sách hay nhất chính là khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước. Tư tưởng lấy dân làm gốc này đã vượt qua giới hạn thời gian, trở thành triết lý cầm quyền nhân văn và tiến bộ của mọi thời đại. Ông luôn coi trọng sự đoàn kết trong nội bộ triều đình và toàn dân, gác lại mọi tư thù để hướng về đại sự quốc gia. Dù nắm trong tay quyền lực tối cao, uy tín lừng lẫy khắp thiên hạ, có lúc khiến vua quan nhà Trần phải e dè, nhưng ông vẫn luôn giữ trọn lòng trung thành tuyệt đối với triều đình, không màng danh lợi cá nhân, từ chối mọi sự xúi giục phản nghịch để giữ trọn vẹn danh tiếng của một bậc công thần bậc nhất.
Cuộc đời của Trần Hưng Đạo khép lại vào năm 1300, khi ông qua đời tại phủ vương ở Vạn Kiếp, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể quân dân Đại Việt. Triều đình đã truy phong ông tước vị cao quý và nhân dân ta từ khắp mọi miền đã lập đền thờ phụng ông với lòng tôn kính tuyệt đối, tôn vinh ông là Đức Thánh Trần, vị thánh bảo quốc hộ dân của dân tộc. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, tư tưởng, đạo đức và sự nghiệp của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn vẫn trường tồn cùng non sông đất nước. Ông mãi mãi là cội nguồn sức mạnh tinh thần, là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa yêu nước, trí tuệ Việt Nam và nghệ thuật quân sự đỉnh cao, để lại bài học vô giá cho các thế hệ hôm nay và mai sau trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước giàu mạnh.
