Trần Hưng Đạo: Lời Thề Bạch Đằng Và Di Sản Ngàn Năm

Trần Hưng Đạo: Lời Thề Bạch Đằng Và Di Sản Ngàn Năm

Nhân vật lịch sử tôi chọn cho bạn là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (1231 – 1300), vị kiệt tướng kiệt xuất đã ba lần đánh tan quân Nguyên - Mông hung hãn, giữ vững bờ cõi Đại Việt.

Lời thề bên sông Hóa và Trận Bạch Đằng Lịch Sử

Năm 1287, bóng đen chiến tranh một lần nữa bao trùm Đại Việt. Hoàng đế Nguyên Mông Thoát Hoan dẫn nửa triệu quân reo hò tiến sang lần thứ ba, quyết tâm san bằng Thăng Long để trả thù cho hai thất bại cay đắng trước.

Trước thế giặc hung hãn như thác lũ, Trần Quốc Tuấn lúc này đã là Quốc công tiết chế – người nắm toàn bộ quyền chỉ huy quân đội Đại Việt. Nhưng áp lực trên vai ông lớn hơn bất kỳ ai. Trong một buổi hội quân bên bờ sông Hóa, nhìn những gương mặt chiến sĩ hừng hực khí thế nhưng ánh mắt không giấu nổi sự lo âu trước sức mạnh của đế chế Nguyên Mông, Trần Quốc Tuấn tuốt gươm chỉ xuống dòng nước cuồn cuộn, dồn sức xướng lên một lời thề làm rung chuyển cả khúc sông:

— Trận này không phá xong giặc Nguyên, thề không trở lại sông này nữa!

Lời thề vang vọng ấy như nguồn điện chạy qua lòng hàng vạn binh sĩ. Binh lính xăm lên tay hai chữ "Sát Thát" (Giết giặc Mông Cổ), thề cùng sống chết với quê hương.

Trần Quốc Tuấn hiểu rằng: Đánh trực diện với kỵ binh Nguyên Mông trên đồng bằng là tự sát. Muốn thắng, phải triệt hạ con đường sống của chúng — đoàn thuyền lương.

Đúng như dự đoán của ông, tướng giặc Trương Văn Hổ bị tập kích mất sạch lương thực ở Vân Đồn. Quân Nguyên rơi vào cảnh đói khát, hoảng loạn và bắt đầu rút chạy theo đường sông Bạch Đằng để về nước.

Đêm trước trận đánh quyết định năm 1288, dưới ánh trăng mờ trên sông Bạch Đằng, Trần Quốc Tuấn cùng các tướng sĩ âm thầm cắm hàng ngàn cọc gỗ vót nhọn, bọc sắt xuống lòng sông. Dòng nước thủy triều lên xuống tự nhiên của lòng sông Bạch Đằng chính là cái bẫy thiên tài mà ông đã kỳ công chuẩn bị.

Sáng hôm sau, khi thủy triều dâng cao che lấp hoàn toàn cọc nhọn, quân Đại Việt giả vờ thua trận, tháo chạy. Tướng giặc Ô Mã Nhi cậy quân đông, thúc thuyền chiến đuổi theo gắt gao. Khi toàn bộ hạm đội giặc đã lọt sâu vào trận địa, Trần Quốc Tuấn bình tĩnh ra lệnh.

Thủy triều bắt đầu rút nhanh.

Những mũi cọc nhọn hoắt từ dưới lòng sông trồi lên, đâm thủng vỏ thuyền giặc. Tiếng gỗ gãy rắc rắc hòa lẫn tiếng la hét hoảng loạn. Hạm đội Nguyên Mông mắc kẹt, xô vào nhau vỡ tan tành. Lúc này, từ hai bên bờ sông, quân Đại Việt như mãnh thú xuất sơn, tung hỏa công và bắn mưa tên lửa xuống hạm đội địch. Dòng sông Bạch Đằng rực cháy trong lửa đỏ và máu giặc. Tướng Ô Mã Nhi bị bắt sống, toàn bộ lực lượng Nguyên Mông bị đè bẹp hoàn toàn.

Bài học vượt thời đại

Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã đập tan vĩnh viễn mộng xâm lược Đại Việt của đế chế Nguyên Mông – lực lượng hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ.

Tuy nhiên, di sản lớn nhất mà Trần Quốc Tuấn để lại không chỉ là nghệ thuật quân sự tài tình, mà là triết lý giữ nước bất hủ ông để lại cho vua Trần Anh Tông trước khi qua đời:

"Kế sách giữ nước tốt nhất là thư sức dân, làm kế sâu rễ bền gốc. Đó là thượng sách để giữ nước."

Một vị tướng vĩ đại không chỉ biết thắng giặc trên chiến trường, mà còn biết lấy lòng dân làm gốc. Đó chính là lý do vì sao ngàn năm qua, nhân dân Việt Nam vẫn kính trọng gọi ông là "Đức Thánh Trần".

Mối hiềm thù gia tộc và Lời thề trên giường bệnh

Ít ai biết rằng, vị anh hùng dân tộc vĩ đại nhất triều Trần lại được sinh ra trong một bi kịch gia tộc nghèo nàn và cay đắng.

Cha của Trần Quốc Tuấn là An Quốc Vương Trần Liễu – anh ruột của Vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh). Lúc bấy giờ, Thái sư Trần Thủ Độ – người đạo diễn toàn bộ việc chuyển giao quyền lực từ nhà Lý sang nhà Trần – vì muốn triều đình mau chóng có người nối dõi để vững bền gốc rậy, đã ép Trần Liễu phải nhường người vợ đang mang thai của mình (Công chúa Thuận Thiên) cho Vua Trần Thái Tông.

Uất ức vì bị cướp vợ và sỉ nhục, Trần Liễu nổi dậy chống lại triều đình nhưng thất bại. Dù được Vua Trần Thái Tông bao dung tha chết, Trần Liễu vẫn mang nỗi hận thù xương tủy xuống tận tuyền đài.

Trước khi trút hơi thở cuối cùng, Trần Liễu nắm chặt tay con trai Trần Quốc Tuấn, dằn từng tiếng cay đắng:

"Con không vì cha mà lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt!"

Lời dặn ấy như một tảng đá ngàn cân đè nặng lên vai Trần Quốc Tuấn từ khi ông còn là một thanh niên trẻ tuổi. Trong tay ông sau này nắm toàn bộ binh quyền của Đại Việt, chỉ cần ông nhếch môi, hàng vạn chiến binh sẵn sàng vì ông mà lật đổ ngai vàng. Nhưng Trần Quốc Tuấn đã chọn một con đường khác – con đường của một đại trí, đại dũng.

Thử lòng con trai và sự lựa chọn vĩ đại

Biết cha gửi gắm mối thù lớn, Trần Quốc Tuấn từng đem lời cha dặn ra để thử lòng hai người con trai của mình.

Một ngày nọ, ông hỏi con trưởng là Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn: — "Người xưa có cả thiên hạ để truyền cho con cháu, chuyện đó con thấy thế nào?" Trần Quốc Nghiễn thưa: — "Dù khác họ cũng không nên làm loạn, huống chi là cùng một họ!" Trần Quốc Tuấn nghe xong vô cùng hài lòng.

Sau đó, ông lại hỏi người con thứ là Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng. Trần Quốc Tảng vốn tính khí bồng bột, liền đáp: — "Tái Sanh Phụ ép con gái nhà người ta, làm sao bằng chiếm lấy thiên hạ cho nhà mình!"

Nghe đến đó, Trần Quốc Tuấn nổi giận đùng đùng, tuốt gươm định giết chết Quốc Tảng vì tội bất hiếu, bất trung với đất nước. Nhờ các tướng sĩ và người anh đứng ra van xin hết lời, ông mới tha mạng cho Quốc Tảng, nhưng nghiêm lệnh: "Mãi về sau, khi ta chết, không được cho đứa con này vào nhìn mặt ta!"

Bằng sự quyết liệt ấy, Trần Quốc Tuấn đã đặt nợ nước lên trên thù nhà. Ông hiểu rằng: Nếu nhà Trần sụp đổ vì nội chiến phe phái, Đại Việt sẽ lập tức rơi vào tay rồng lửa Nguyên Mông.

Tấm lòng chí công vô tư – Thu phục lòng người

Sự vị tha và chí công vô tư của Trần Quốc Tuấn không chỉ thể hiện qua lời nói, mà còn ở từng hành động nhỏ nhất trên chiến trường.

Trong cuộc chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (1285), có lần Trần Quốc Tuấn cùng Vua Trần Nhân Tông đi trên một chiếc thuyền. Đi theo bảo vệ Vua lúc đó là Trần Quang Khải (Thượng tướng Thái师, con trai Vua Trần Thái Tông – tức thuộc phe "đối kình" gia tộc với Quốc Tuấn).

Tay Trần Quốc Tuấn cầm chiếc trượng có nạm đầu sắt nhọn. Nhìn thấy vị tướng tay lăm lăm vũ khí đứng cạnh Vua, nhiều người xung quanh nín thở lo sợ một cuộc ám sát hay xích mích bùng nổ. Nhận ra sự e ngại của mọi người, Trần Quốc Tuấn thản nhiên rút ngay đầu sắt nhọn ra khỏi gậy, chỉ chống chiếc gậy gỗ trần để đi lại.

Chưa dừng lại ở đó, Trần Quốc Tuấn biết Trần Quang Khải vốn sợ tắm rửa, liền chủ động nấu nước thơm, mời Quang Khải xuống thuyền tắm cho mình. Vừa dội nước cho Quang Khải, Trần Quốc Tuấn vừa cười lớn: — "Hôm nay may mắn được tắm cho Thái师!" Trần Quang Khải cũng hóm hỉnh đáp lại: — "Hôm nay may mắn được Quốc công tiết chế dội nước tắm cho!"

Chỉ qua một gáo nước thơm, mối hiềm thù truyền kiếp giữa hai dòng họ lớn nhất triều đình đã hoàn toàn tan biến. Hai vị trụ cột quốc gia nắm tay nhau hứa cùng sinh tử để cứu lấy vận mệnh dân tộc.

Vua tôi đồng lòng, anh hùng hi sinh

Trước sức mạnh bão táp của hàng trăm ngàn quân giặc, đã có lúc triều đình chao đảo. Vua Trần Nhân Tông vì lo cho dân chúng bị tàn sát, từng gạt nước mắt ướt áo, ghé tai Trần Quốc Tuấn hỏi nhỏ: — "Thế giặc mạnh thế này, hay là ta tạm hàng để cứu lấy muôn dân?"

Trần Quốc Tuấn dõng dạc trả lời, câu nói đã đi vào lịch sử dựng nước và giữ nước:

"Nếu Bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu thần trước rồi hãy hàng!"

Khí phách ấy đã truyền lửa cho toàn bộ tướng sĩ. Không chỉ có hoàng thân quốc thích, Trần Quốc Tuấn còn khéo léo trọng dụng những tài năng xuất thân từ tầng lớp bình dân.

Yết Kiêu, Dã Tượng – những người gia nô trung thành sẵn sàng lặn xuống sông đục thuyền giặc.

Phạm Ngũ Lão – người thanh niên đan sọt bên đường bị giáo đâm thủng đùi vẫn không rời mắt khỏi sách lược, sau này trở thành danh tướng lừng lẫy.

Nhờ tinh thần "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa thuận, cả nước góp sức", Trần Quốc Tuấn đã đưa Đại Việt vượt qua ba cuộc cuồng phong Nguyên Mông – một kỳ tích mà cả châu Âu lẫn châu Á thời bấy giờ không ai làm được.

Bất tử trong lòng dân

Năm 1300, Hưng Đạo Đại Vương lâm bệnh nặng tại vạn kiếp (Chi Linh, Hải Dương). Vua Trần Anh Tông đích thân đến thăm và hỏi: "Nếu có điều chẳng may, giặc phương Bắc lại sang thì làm thế nào?"

Trần Quốc Tuấn bình tĩnh đúc kết lại toàn bộ trí tuệ cả đời mình:

"Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước."

Mùa thu năm đó, ông qua đời. Theo di huấn, ông yêu cầu hỏa táng thân thể mình, dặn không được làm lăng mộ linh đình mà hãy rải tro xương dưới gốc cây rừng để đất mẹ ôm trọn, tránh cho giặc sau này quật mộ trả thù.

Dù thân xác ông đã hòa vào lòng đất mẹ, nhưng trong tâm khảm của người Việt qua hàng trăm thế hệ, ông không bao giờ mất đi. Dân gian tôn ông là Đức Thánh Trần – vị thánh linh thiêng bảo vệ đất nước khỏi tà ma, ngoại đạo, đứng đầu trong tín ngưỡng thờ Thánh của người Việt.