TRẦN HƯNG ĐẠO – NGƯỜI BIẾT NHÌN VÀO HẬU CẦN CỦA CUỘC CHIẾN

Khi kể về một cuộc chiến, người ta thường nhớ đến những trận đánh trực tiếp, những vị tướng và những chiến thắng vang dội, nhưng phía sau mỗi trận đánh luôn có một vấn đề ít hào nhoáng hơn mà lại quyết định khả năng chiến đấu của cả một đội quân: hậu cần. Trần Hưng Đạo là người hiểu rõ điều này. Quân Nguyên – Mông có ưu thế lớn về tổ chức quân sự và khả năng cơ động, nhưng khi tiến hành một cuộc viễn chinh vào Đại Việt, họ phải đối mặt với khoảng cách địa lý rất lớn. Quân đội tiến càng sâu vào lãnh thổ Đại Việt thì việc cung cấp lương thực, vũ khí và các nhu yếu phẩm càng trở nên khó khăn. Đây là một điểm yếu mà quân Trần có thể khai thác. Trong cuộc xâm lược lần thứ ba, quân Nguyên tổ chức lực lượng tiến vào Đại Việt từ nhiều hướng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết cuối năm 1287, quân Nguyên chia thành nhiều đạo quân tiến vào nước ta, trong đó có đạo thủy quân do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy cùng đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ tiến vào vùng biển Đông Bắc và theo đường sông Bạch Đằng. Chi tiết về đoàn thuyền lương cho thấy hậu cần là một vấn đề được tính toán rất kỹ bởi cả hai phía. Nếu đoàn thuyền lương có thể đến nơi an toàn, quân Nguyên sẽ có thêm điều kiện duy trì chiến tranh. Nếu đoàn thuyền ấy bị chặn, lực lượng tiến sâu vào Đại Việt sẽ gặp khó khăn. Quân Trần vì thế tập trung vào việc làm suy yếu khả năng tiếp tế của đối phương. Đây là một cách đánh rất khác với việc chỉ tìm cách tiêu diệt quân địch trong một trận chiến. Khi hậu cần bị cắt đứt, một đội quân lớn có thể trở thành gánh nặng đối với chính người chỉ huy. Họ phải tìm lương thực tại chỗ, phải di chuyển nhiều hơn và phải đối mặt với sự mệt mỏi. Điều đó càng nguy hiểm khi họ đang ở một vùng đất xa lạ. Trần Hưng Đạo hiểu rằng chiến tranh không chỉ là cuộc đối đầu giữa vũ khí với vũ khí. Đó còn là cuộc đấu về thời gian, sức chịu đựng và khả năng duy trì lực lượng. Đại Việt có lợi thế là chiến đấu trên quê hương mình. Người dân biết địa hình, biết đường sông, biết mùa nước và có thể hỗ trợ quân đội. Trong khi đó, quân xâm lược phải dựa nhiều hơn vào hệ thống tiếp tế. Chính sự khác biệt ấy tạo ra cơ hội cho quân Trần. Khi cuộc chiến kéo dài, lợi thế ban đầu về quân số của đối phương có thể giảm dần. Đó là lý do tại sao chiến lược của Trần Hưng Đạo thường không chỉ nhằm vào một trận đánh mà hướng tới việc làm thay đổi toàn bộ trạng thái của chiến trường. Bạch Đằng năm 1288 chính là kết quả cuối cùng của một quá trình như vậy. Khi quân Nguyên rút lui bằng đường thủy, họ phải đi qua những tuyến sông mà quân Trần đã chuẩn bị. Bãi cọc Bạch Đằng kết hợp với thủy triều và lực lượng mai phục tạo nên một trận đánh quyết định. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã đánh bại cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên. Nhìn từ góc độ hậu cần, chiến thắng ấy cho thấy một điều rất rõ: muốn thắng một đội quân mạnh hơn, không nhất thiết phải mạnh hơn họ ở mọi mặt. Chỉ cần tìm đúng điểm yếu và kiên trì khai thác, cán cân có thể thay đổi. Trần Hưng Đạo là người đã hiểu được điều đó. Ông nhìn cuộc chiến như một hệ thống lớn, trong đó lương thực, đường vận chuyển, địa hình, thời tiết, thủy triều, tinh thần quân sĩ và thời điểm phản công đều liên quan với nhau. Chính cách nhìn toàn diện ấy là một trong những dấu ấn quan trọng trong nghệ thuật quân sự của ông.