TRẦN HƯNG ĐẠO - NGƯỜI MÀ NHÂN DÂN GỌI LÀ "ANH HÙNG DÂN TỘC"

Trần Hưng Đạo tên thật là Trần Quốc Tuấn, con của An Sinh vương Trần Liễu và thuộc hoàng tộc nhà Trần. Ông sống vào thế kỷ XIII và mất năm 1300. Năm sinh của ông có chỗ ghi khác nhau: một số tài liệu ghi 1228, còn mục từ của Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam ghi 1232. Ông giữ vai trò chỉ huy quân đội Đại Việt trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên. Quân Nguyên khi ấy là một đế quốc rất mạnh, đã mở rộng bành trướng ở nhiều vùng; vì thế, việc Đại Việt chống trả thành công không chỉ dựa vào tài cầm quân của một người mà còn vào sự phối hợp giữa triều đình, quân đội và nhân dân.

Ông góp công thế nào trong kháng chiến?

Năm 1258, quân Mông Cổ tiến vào Đại Việt lần thứ nhất. Trần Quốc Tuấn được giao trọng trách quân sự, nhưng chiến thắng lần này chủ yếu gắn với vua Trần Thái Tông và triều đình nhà Trần. Vì vậy, không nên hiểu rằng riêng ông đã chỉ huy cả ba cuộc kháng chiến.

Trong cuộc xâm lược lần thứ hai, 1285, Trần Quốc Tuấn được giao thống lĩnh quân đội. Khi quân Nguyên ban đầu chiếm ưu thế, quân nhà Trần rút lui để bảo toàn lực lượng và thực hiện kế “thanh dã” — đưa người và lương thực khỏi nơi địch có thể chiếm, khiến đối phương khó tiếp tế. Sau khi chuẩn bị lực lượng, quân Đại Việt phản công và giành thắng lợi qua nhiều trận, trong đó có Hàm Tử, Chương Dương và Tây Kết.

Cuối năm 1287 đến 1288, quân Nguyên xâm lược lần thứ ba. Trần Hưng Đạo tổ chức cuộc kháng chiến và bố trí trận địa ở sông Bạch Đằng. Ngày 9 tháng 4 năm 1288 theo dương lịch, quân dân nhà Trần đánh bại đoàn thuyền chiến của quân Nguyên tại đây. Thủy triều, địa hình sông và cách bố trí bãi cọc góp phần quan trọng vào chiến thắng; đó là kết quả của việc kết hợp hiểu biết địa thế với kế hoạch quân sự, chứ không phải chỉ nhờ một mẹo riêng lẻ.

Ông còn được nhớ đến vì điều gì?

Trần Hưng Đạo còn được gắn với “Hịch tướng sĩ”, một bài viết kêu gọi tướng sĩ rèn luyện, giữ lòng trung nghĩa và quyết tâm chống giặc. Tác phẩm cho thấy ông coi trọng tinh thần và trách nhiệm của người cầm quân, bên cạnh chiến thuật.

Năm 1300, khi lâm bệnh, ông được vua Trần Anh Tông hỏi về kế giữ nước. Theo mục từ bách khoa của Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, lời khuyên nổi bật của ông là phải biết “khoan thư sức dân”: chăm lo để dân có sức sống và đất nước có nền tảng bền vững. Ý nghĩa thực tế của lời khuyên ấy là quốc gia muốn vững mạnh lâu dài thì không thể chỉ dựa vào quân đội; đời sống và sự đồng lòng của dân chúng cũng rất quan trọng. Sau khi mất, ông được nhân dân tôn kính với danh xưng Đức Thánh Trần, và có nhiều đền thờ tưởng niệm

Trong lịch sử và ký ức hiện đại, ông thường được tôn vinh như một anh hùng dân tộc. Đồng thời, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng cách người Việt tưởng nhớ và gọi ông là “anh hùng dân tộc” đã thay đổi qua nhiều thời kỳ; danh tiếng của ông vừa gắn với vai trò lịch sử thời Trần, vừa được các thế hệ sau tiếp tục diễn giải

Nói gọn lại, Trần Hưng Đạo nổi bật vì năng lực chỉ huy trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên năm 1285 và 1287–1288, vì vai trò của ông trong chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, và vì tư tưởng giữ nước gắn với sức dân