TRẦN HƯNG ĐẠO – QUỐC CÔNG TIẾT CHẾ VÀ NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ
Nội dung lịch sử
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, Trần Hưng Đạo là một trong những vị anh hùng dân tộc kiệt xuất, danh tướng lỗi lạc và nhà quân sự thiên tài. Với tài thao lược xuất chúng, ông đã lãnh đạo quân và dân Đại Việt ba lần đánh bại quân Nguyên – Mông vào thế kỷ XIII, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc. Không chỉ để lại những chiến công hiển hách, Trần Hưng Đạo còn xây dựng nghệ thuật quân sự mang đậm bản sắc Việt Nam, trở thành di sản quý báu trong lịch sử quân sự thế giới.
Trần Hưng Đạo tên thật là Trần Quốc Tuấn, sinh khoảng năm 1228 tại phủ Thiên Trường, nay thuộc tỉnh Nam Định. Ông là con của An Sinh Vương Trần Liễu và là cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng chú. Từ nhỏ, Trần Quốc Tuấn nổi tiếng thông minh, ham học, giỏi võ nghệ và có chí lớn. Ông được học tập cả binh pháp, văn chương lẫn đạo lý làm người, sớm hình thành tư duy của một nhà quân sự và chính trị tài năng.
Mặc dù gia đình từng có mâu thuẫn với triều đình do sự kiện Trần Liễu bị buộc nhường vợ cho vua Trần Thái Tông, nhưng Trần Quốc Tuấn đã đặt lợi ích quốc gia lên trên tình cảm cá nhân. Ông không nuôi ý định tranh đoạt quyền lực mà một lòng trung thành với triều Trần, xem việc bảo vệ đất nước là trách nhiệm cao cả nhất. Chính tinh thần ấy đã góp phần củng cố sự đoàn kết trong hoàng tộc, tạo nền tảng cho sức mạnh của Đại Việt.
Nửa sau thế kỷ XIII, đế quốc Nguyên – Mông trở thành lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới, liên tiếp chinh phục nhiều quốc gia ở châu Á và châu Âu. Sau khi chiếm được Nam Tống, nhà Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt. Trước tình hình đó, triều đình nhà Trần giao cho Trần Quốc Tuấn giữ chức Quốc công Tiết chế, thống lĩnh toàn bộ quân đội.
Với cương vị Tổng chỉ huy, Trần Hưng Đạo bắt tay xây dựng lực lượng quốc phòng vững mạnh. Ông tổ chức huấn luyện quân đội bài bản, tăng cường đóng chiến thuyền, rèn vũ khí, xây dựng hệ thống phòng thủ và chuẩn bị đầy đủ lương thảo. Đồng thời, ông đặc biệt coi trọng việc xây dựng khối đoàn kết giữa vua, quan, quân đội và nhân dân, xem đây là yếu tố quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Năm 1282, triều đình tổ chức Hội nghị Bình Than để bàn kế hoạch chống giặc. Trần Hưng Đạo được giao toàn quyền chỉ huy quân đội. Hai năm sau, Hội nghị Diên Hồng được triệu tập để hỏi ý kiến các bô lão về việc hòa hay đánh. Sự đồng lòng của toàn dân đã tạo nên sức mạnh to lớn cho cuộc kháng chiến.
Trước khi quân Nguyên tiến sang xâm lược lần thứ hai, Trần Hưng Đạo biên soạn tác phẩm Hịch tướng sĩ nhằm khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ. Với những lời lẽ tha thiết và đầy khí phách, ông kêu gọi tướng sĩ đặt lợi ích của đất nước lên trên hết, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ non sông. Hịch tướng sĩ không chỉ là áng văn chính luận đặc sắc mà còn là tác phẩm tiêu biểu về tư tưởng yêu nước trong lịch sử Việt Nam.
Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai năm 1285, trước ưu thế ban đầu của quân Nguyên, Trần Hưng Đạo chủ trương tránh giao chiến trực diện khi chưa có lợi, thực hiện chiến thuật rút lui chiến lược, bảo toàn lực lượng, kết hợp với kế sách "vườn không nhà trống" để làm suy yếu đối phương. Khi thời cơ chín muồi, quân dân Đại Việt đồng loạt phản công, giành thắng lợi tại các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết và giải phóng kinh thành Thăng Long.
Cuối năm 1287, quân Nguyên tiếp tục mở cuộc xâm lược lần thứ ba. Trần Hưng Đạo đã nghiên cứu kỹ địa hình, quy luật thủy triều và xây dựng kế hoạch tiêu diệt hạm đội địch trên Sông Bạch Đằng. Ông cho bố trí hàng nghìn cọc gỗ lớn bịt sắt cắm dưới lòng sông, đồng thời sử dụng thủy quân nhử địch tiến sâu vào trận địa khi nước triều lên.
Ngày 8 tháng 4 năm 1288 (theo âm lịch), đoàn thuyền chiến của quân Nguyên lọt vào trận địa mai phục. Khi nước triều rút xuống, các bãi cọc hiện ra, chiến thuyền địch mắc cạn. Quân dân Đại Việt từ nhiều hướng đồng loạt tấn công, tiêu diệt phần lớn hạm đội của đối phương. Chiến thắng Bạch Đằng đã đập tan hoàn toàn mưu đồ xâm lược của quân Nguyên – Mông, trở thành một trong những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc.
Thành công của Trần Hưng Đạo không chỉ nằm ở tài cầm quân mà còn ở nghệ thuật quân sự độc đáo. Ông biết phát huy sức mạnh toàn dân, kết hợp chặt chẽ giữa quân đội và nhân dân, giữa tiến công và phòng thủ, giữa tác chiến quân sự với ngoại giao. Ông luôn chủ động tạo thế trận có lợi, tận dụng địa hình, thời tiết và yếu tố bất ngờ để giành chiến thắng trước đối thủ mạnh hơn nhiều lần.
Ngoài tài năng quân sự, Trần Hưng Đạo còn để lại nhiều tác phẩm có giá trị như Binh thư yếu lược, tổng kết những kinh nghiệm về nghệ thuật quân sự và phương pháp tổ chức quân đội. Những tư tưởng của ông vẫn được nghiên cứu, vận dụng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân của Việt Nam.
Sau khi qua đời năm 1300, Trần Hưng Đạo được nhân dân suy tôn là Đức Thánh Trần. Đền thờ ông được xây dựng ở nhiều nơi trên cả nước, đặc biệt là Đền Kiếp Bạc. Hình ảnh vị Quốc công Tiết chế với tài thao lược kiệt xuất và lòng trung nghĩa son sắt mãi là biểu tượng sáng ngời của tinh thần yêu nước và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc.
Ngày nay, cuộc đời và sự nghiệp của Trần Hưng Đạo tiếp tục giáo dục các thế hệ người Việt Nam về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, bản lĩnh vượt qua thử thách và ý chí bảo vệ chủ quyền quốc gia. Nghệ thuật quân sự của ông vẫn được đánh giá là một trong những đỉnh cao của lịch sử quân sự Việt Nam và thế giới.
Ý nghĩa giáo dục
Giáo dục lòng yêu nước và ý thức bảo vệ độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.
Bồi dưỡng tinh thần đoàn kết toàn dân trong xây dựng và bảo vệ đất nước.
Giáo dục tư duy chiến lược, sáng tạo và chủ động trong mọi hoàn cảnh.
Khơi dậy ý chí vượt khó, lòng dũng cảm và tinh thần quyết chiến, quyết thắng.
Giáo dục truyền thống "lấy dân làm gốc" trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Góp phần bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc về truyền thống quân sự vẻ vang của Việt Nam.
Nguồn tham khảo
Đại Việt sử ký toàn thư.
Binh thư yếu lược.
Viện Sử học.
Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam.
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
