Trần Hưng Đạo (tên thật là Trần Quốc Tuấn), tước hiệu Hưng Đạo Đại Vương, là nhà chiến lược quân sự thiên tài, vị Anh hùng dân tộc kiệt xuất của Việt Nam
Ông là người có công lao vĩ đại nhất khi trực tiếp tổng chỉ huy quân dân nhà Trần ba lần đánh bại quân xâm lược Nguyên - Mông hung bạo vào thế kỷ XIII (đặc biệt là cuộc kháng chiến lần thứ 2 năm 1285 và lần thứ 3 năm 1288), bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền của giang sơn
1. Thân thế và tấm lòng đại nghĩa vị quốc
Xuất thân: Ông sinh năm 1228 (hoặc 1231/1232), là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu, cháu gọi Vua Trần Thái Tông bằng chú ruột. Ông thuộc dòng dõi hoàng tộc cao quý của vương triều Trần.
Hóa giải hiềm thù dòng họ: Cha ông (Trần Liễu) trước khi mất có dặn ông phải giành lại ngôi vua để trả thù riêng. Tuy nhiên, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, Trần Quốc Tuấn đã chủ động xóa bỏ hiềm thù, dốc lòng trung thành phò tá các vua Trần. Hành động chủ động tắm gội cho Trần Quang Khải (đại diện chi trưởng) trên thuyền để biểu thị sự hòa hợp đã trở thành biểu tượng kinh điển của tinh thần đại đoàn kết dân tộc.
2. Thiên tài quân sự qua 3 lần đại thắng quân Nguyên - Mông
Quân Nguyên - Mông lúc bấy giờ là đế quốc hùng mạnh nhất thế giới, kéo quân sang xâm lược nước ta với quân số áp đảo. Dưới sự chỉ huy tối cao của Tiết chế Trần Hưng Đạo, quân dân nhà Trần đã lập nên những kỳ tích lưu danh sử sách:
Kháng chiến lần 1 (1258): Ông giữ vai trò tiết chế một danh tướng, góp công cùng vua Trần Thái Tông phản công phá tan quân ngột lương hợp thai ở trận Đông Bộ Đầu.
Kháng chiến lần 2 (1285): Đối đầu với 50 vạn quân do Thoát Hoan chỉ huy. Trước thế giặc mạnh, ông quyết định thực hiện chiến thuật "Vườn không nhà trống", chủ động rút lui bảo toàn lực lượng, sau đó phản công tổng lực quét sạch quân thù bằng các chiến thắng lẫy lừng tại Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp. Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để chạy trốn.
Kháng chiến lần 3 (1288) - Đỉnh cao trận Bạch Đằng: Khi quân Nguyên quay lại, Trần Hưng Đạo đã vận dụng sáng tạo kế sách cắm cọc gỗ dưới lòng sông của Ngô Quyền. Ông lừa đoàn thuyền chiến của Ô Mã Nhi vào trận địa cọc trên sông Bạch Đằng khi thủy triều rút, tiêu diệt hoàn toàn binh thuyền giặc, bắt sống các tướng chỉ huy, chấm dứt vĩnh viễn mộng xâm lược phương Nam của nhà Nguyên.
3. Di sản văn học và tư tưởng "Khoan thư sức dân"
Không chỉ là nhà quân sự, ông còn là một nhà tư tưởng, nhà văn hóa lớn:
Hịch tướng sĩ: Áng thiên cổ hùng văn do ông viết nhằm khích lệ tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc và ý chí quyết chiến quyết thắng của binh sĩ trước cuộc kháng chiến lần thứ 2.
Binh thư yếu lược & Vạn Kiếp tông bí truyền thư: Những tác phẩm đúc kết nghệ thuật quân sự độc đáo của Việt Nam, dạy tướng sĩ cách bày trận, dùng binh, lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch nhiều.
Tư tưởng trị quốc vĩ đại: Trước khi qua đời (năm 1300), khi vua Trần Anh Tông đến thăm và hỏi kế sách giữ nước, ông đã dặn lại câu nói bất hủ: "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức... Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy."
4. Tín ngưỡng dân gian: Đức Thánh Trần
Sau khi mất, ông được nhân dân cả nước suy tôn là Đức Thánh Trần (Cửu Thiên Vũ Đế), được lập đền thờ ở khắp nơi (tiêu biểu nhất là Đền Kiếp Bạc tại Hải Dương). Ông là vị tướng duy nhất trong lịch sử Việt Nam bước vào thế giới tâm linh của người dân như một vị thần thánh linh thiêng trừ tà, bảo quốc hộ dân.
