TRẦN HƯNG ĐẠO - "THIÊN TÀI QUÂN SỰ - HỒN THIÊNG SÔNG NÚI"

TRẦN HƯNG ĐẠO - "THIÊN TÀI QUÂN SỰ - HỒN THIÊNG SÔNG NÚI"

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những cái tên đã trở thành bất tử. Và Trần Hưng Đạo - Trần Quốc Tuấn chính là một trong số đó. Ông không chỉ là vị tướng 3 lần đánh tan quân Nguyên - Mông hùng mạnh nhất thế giới, mà còn là nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn của dân tộc.

I. THÂN THẾ VÀ QUÁ TRÌNH TRƯỞNG THÀNH

Xuất thân danh gia vọng tộc

Trần Quốc Tuấn sinh năm 1228 tại phủ Thiên Trường, nay thuộc Nam Định. Ông là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu và là anh họ của vua Trần Thái Tông. Từ nhỏ, ông đã được học hành chu đáo, thông thuộc binh thư yếu lược của Tôn Tử, Ngô Khởi.

Khác với các công tử quyền quý khác, Trần Quốc Tuấn có chí lớn và tấm lòng vì nước. Khi giặc ngoại xâm đến, ông từng nói: "Tôi chưa từng thấy sách nào nói giặc đến mà vua tôi ngồi nhìn nhau mà không lo".

Bước vào chính trường thời nhà Trần

Nhà Trần lúc đó đang trong thời kỳ thịnh trị. Nhưng mối họa phương Bắc luôn thường trực. Năm 1258, quân Nguyên Mông do tướng Uriyangqatai chỉ huy đánh vào Thăng Long. 30 tuổi, Trần Quốc Tuấn lần đầu ra trận và lập công. Từ đó ông được vua tin tưởng giao trọng trách thống lĩnh quân đội.

II. THIÊN TÀI TRONG 3 LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGUYÊN - MÔNG

Thế kỷ XIII, đế quốc Mông Cổ đã chinh phục 2/3 thế giới. Nhưng Đại Việt nhỏ bé lại 3 lần làm nên kỳ tích. Linh hồn của 3 chiến thắng đó chính là Trần Hưng Đạo.

Kháng chiến lần 1 - 1258: Bài học đầu tiên

Khi 3 vạn quân Nguyên tràn xuống, triều đình tạm thời rút khỏi Thăng Long theo kế "vườn không nhà trống". Trận Đông Bộ Đầu, Trần Quốc Tuấn chỉ huy quân dân phản công, đánh cho quân địch tan tác. Bài học "lấy dân làm gốc" bắt đầu được hình thành.

Kháng chiến lần 2 - 1285: "Hịch tướng sĩ" và tinh thần "Sát Thát"

Đây là lần nguy cấp nhất. 50 vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy chia 2 đường tiến vào. Trong lúc tướng sĩ có người dao động, Trần Hưng Đạo viết "Hịch tướng sĩ".

"Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa...".

Bài hịch đã thổi bùng lên 2 chữ "Sát Thát" - giết giặc Thát trên trán mỗi người lính.

Với chiến thuật "tiến công nhanh, rút lui giỏi", ông chỉ huy trận Chương Dương, Hàm Tử, Tây Kết. Đặc biệt, trận Tây Kết, ông và vua Trần Nhân Tông cưỡi thuyền nhỏ xông vào giữa vòng vây giặc, chém giết đến tối mới rút. Quân Nguyên đại bại, phải rút chạy.

Kháng chiến lần 3 - 1288: Đỉnh cao nghệ thuật quân sự Bạch Đằng

Sau thất bại, nhà Nguyên phục thù với 30 vạn quân và hàng nghìn chiến thuyền. Trần Hưng Đạo lúc này đã 60 tuổi, được phong "Quốc Công Tiết Chế" - Tổng tư lệnh toàn quốc.

Ông nhận ra điểm yếu của giặc: thuyền to, nặng, không quen thủy triều. Vì vậy ông chọn sông Bạch Đằng làm trận địa.

Kế hoạch gồm 3 bước:

Bước 1: Dụ địch vào sâu, cho quân đóng cọc gỗ lim, bịt sắt nhọn xuống lòng sông lúc thủy triều lên.

Bước 2: Dùng thuyền nhẹ khiêu chiến rồi giả thua chạy, nhử toàn bộ hạm đội giặc vào bãi cọc.

Bước 3: Chờ thủy triều rút, cọc nhô lên đâm thủng thuyền giặc, rồi tổng tấn công.

Ngày 8/3/1288, thủy triều xuống. Cả đoàn thuyền giặc mắc cạn, vỡ nát. Tướng Ô Mã Nhi bị bắt sống. 40 vạn quân Nguyên bị tiêu diệt. Đây là một trong những trận thủy chiến vĩ đại nhất lịch sử thế giới.

III. TƯ TƯỞNG VÀ NHÂN CÁCH LỚN

Tư tưởng quân sự: "Lấy dân làm gốc"

Trong "Binh thư yếu lược", ông viết: "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc". Ông chủ trương không đánh khi chưa chắc thắng, dựa vào địa hình, vào lòng dân để đánh giặc.

Nhân cách liêm khiết

Dù nắm 50 vạn quân trong tay, ông không hề chuyên quyền. Khi vua hỏi về người kế vị, ông tiến cử tướng Phạm Ngũ Lão thay vì con cháu mình. Lúc mất, ông dặn: "Đừng cho kẻ nịnh vào gần vua".

Di sản văn hóa

Hịch tướng sĩ: Vừa là lời kêu gọi yêu nước, vừa là bài học về lãnh đạo.

Binh thư yếu lược: Được coi là "cẩm nang" quân sự của Việt Nam.

IV. VỊ THẾ TRONG LỊCH SỬ VÀ ĐỜI SỐNG HÔM NAY

Năm 1300, ông mất tại phủ đệ ở Vạn Kiếp. Vua Trần Anh Tông truy tôn "Thượng Phụ Thượng Quốc Công, Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương".

Nhân dân khắp nơi lập đền thờ, gọi ông là "Đức Thánh Trần". Đền Kiếp Bạc, đền Trần ở Nam Định là nơi hàng năm diễn ra lễ hội lớn.

Năm 1984, UNESCO vinh danh Trần Hưng Đạo là "Danh nhân văn hóa thế giới". Câu nói của ông: "Nếu bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu tôi trước đã" vẫn là lời thề của người lính Việt Nam.

Trần Hưng Đạo đã chứng minh: Một dân tộc nhỏ, nếu có đường lối đúng, có lòng dân đoàn kết, có tướng tài thì vẫn có thể đánh bại bất cứ kẻ thù mạnh nào.

Ông không chỉ là vị tướng của thế kỷ XIII, mà là "hồn thiêng sông núi" sống mãi trong trái tim người Việt.