Trần Hưng Đạo (Trần Quốc Tuấn) - Ba lần đánh tan quân Nguyên - Mông
Thân thế và bối cảnh lịch sử
Trần Hưng Đạo (tên thật là Trần Quốc Tuấn) sinh năm 1228, là con của An Sinh vương Trần Liễu và là cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng bác. Ông là một danh nhân văn hóa, nhà chính trị, nhà tư tưởng và là nhà quân sự thiên tài bậc nhất trong lịch sử Việt Nam.
Vào thế kỷ XIII, đế quốc Nguyên - Mông dưới thời Hốt Tất Liệt đã bành trướng thế lực rộng lớn khắp châu Á và châu Âu, trở thành nỗi kinh hoàng của nhân dân thế giới. Với dã tâm nuốt chửng Đại Việt để làm bàn đạp tiến xuống phương Nam, quân Nguyên - Mông đã ba lần mở các chiến dịch xâm lược quy mô cực kỳ lớn (vào các năm 1258, 1285 và 1287–1288). Trước họa đại hồng thủy ngoại xâm ấy, Trần Hưng Đạo được triều đình trao trọn quyền làm Quốc công tiết chế, thống lĩnh toàn bộ quân đội để gánh vác trọng trách bảo vệ non sông.
Nghệ thuật quân sự và tinh thần đoàn kết
Trần Hưng Đạo nổi bật với tấm lòng trung quân ái quốc cao độ, đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên trên mọi ân oán cá nhân (ông đã gác lại mối hận thù giữa hai nhánh gia tộc để đoàn kết kháng chiến theo lời trăn trối của cha). Trước họa mất nước, ông đã soạn thảo tác phẩm "Hịch tướng sĩ" với những lời văn sục sôi hào khí, vạch trần tội ác của giặc và khơi dậy lòng tự tôn dân tộc sâu sắc trong lòng các tướng sĩ.
Đặc biệt, ông xây dựng thành công khối đại đoàn kết toàn dân tộc mang tính kinh điển, được minh chứng qua Hội nghị Diên Hồng – nơi các bô lão từ khắp mọi miền đất nước đồng lòng hô vang hai tiếng "Đánh!" trước mặt vua tôi nhà Trần, thể hiện quyết tâm sắt đá bảo vệ giang sơn.
Về mặt quân sự, ông chủ trương không đối đầu trực diện với sức mạnh áp đảo của kỵ binh Mông Cổ ở giai đoạn đầu, mà thực hiện kế sách "vườn không nhà trống" kết hợp chiến tranh du kích. Ông rút lui chiến lược để bảo toàn lực lượng, đồng thời làm kiệt quệ nguồn lương thực và tinh thần của giặc khi tiến vào kinh thành Thăng Long trống hoác.
Đỉnh cao nghệ thuật chiến trận của ông được khẳng định trong lần kháng chiến thứ ba (1288). Ông tái sử dụng và nâng tầm chiến thuật cọc nhọn trên sông Bạch Đằng, mai phục chủ lực thủy binh địch. Kết quả là hạm đội hùng mạnh của Ô Mã Nhi đã lọt vào trận địa mai phục, bị tiêu diệt hoàn toàn.
Ý nghĩa lịch sử
Ba lần đại phá quân Nguyên - Mông là chiến công hiển hách bậc nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Chiến thắng này không chỉ giữ vững nền độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Đại Việt mà còn đập tan huyền thoại về sự bất bại của đế quốc Mông Cổ trên trường quốc tế.
Tên tuổi của Trần Hưng Đạo gắn liền với tư tưởng quân sự lấy dân làm gốc: "Lấy đoản binh chế trường trận" (lấy ít địch nhiều, lấy ngắn đánh dài), để lại di sản vô giá cho muôn đời sau.
