Trần Hưng Đạo và bài học giữ nước từ lòng dân

Vào mùa thu tháng 8 năm Canh Tý (1300), Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn lâm bệnh nặng. Biết vị Quốc công Tiết chế khó qua khỏi, vua Trần Anh Tông đã ngự giá đến thăm ông tại vạn kiếp.

Bên giường bệnh của người anh hùng đã ba lần tổng chỉ huy quân dân Đại Việt đánh tan quân Nguyên Mông xâm lược, nhà vua đau đáu hỏi về kế sách giữ nước mai sau: "Nếu có giặc phương Bắc lại sang xâm lược thì kế sách chống giữ thế nào?".

Trần Hưng Đạo không ngần ngại, đem hết tâm huyết cả đời đúc kết lại thành lời khuyên lịch sử. Ông nhắc lại những chiến tích cũ để khẳng định thời thế, sự tùy biến linh hoạt trong binh pháp, nhưng điều cốt lõi nhất ông muốn gửi gắm lại nằm ở một triết lý vô cùng sâu sắc:

"Vừa rồi, quân giặc cậy trường trận, ta dựa vào đoản binh. Dùng đoản binh chế trường trận là sự thường của binh pháp. Nếu chỉ thấy quân giặc đến như lửa cháy, gió thổi thì dễ chế ngự. Nếu giặc tiến chậm như tằm ăn, không mưu cầu thắng chóng, thì phải chọn dùng tướng giỏi, xem xét quyền biến... Đồng thời, phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy".

Lời trăn trối cuối cùng ấy của ông không phải là mưu mẹo trận mạc, cũng không phải là cách xây thành đắp lũy, mà chính là tấm lòng hướng về nhân dân. Ông hiểu rằng, sức mạnh lớn nhất của dân tộc không nằm ở vũ khí, mà nằm ở sự đồng lòng của trăm họ. Muốn đất nước vững bền trước giông bão, người trị vì phải biết chăm lo cho đời sống của người dân, bớt sưu thuế, tránh lao dịch nặng nề, để dân yêu kính vua như cha mẹ, sẵn sàng xả thân khi tổ quốc cần.

Lời dặn "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc" của Trần Hưng Đạo đã trở thành một bài học trị nước, giữ nước kinh điển của lịch sử Việt Nam, có giá trị vượt thời gian cho đến tận ngày nay.