Trần Hưng Đạo và đại thắng Bạch Đằng (1288)

Lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam ghi dấu nhiều chiến công hiển hách, nhưng kiệt tác quân sự đỉnh cao trên sông nước thì không thể không nhắc đến chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 dưới sự chỉ huy tài tình của Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Đây là trận quyết chiến chiến lược đập tan hoàn toàn mộng xâm lược của đế chế Mông - Cổ hùng mạnh bậc nhất thế giới thời bấy giờ, ghi tên Đại Việt vào lịch sử quân sự thế giới như một biểu tượng quật cường.

Bước sang cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ ba (1287–1288), kẻ thù tràn sang với quy mô khổng lồ cùng tham vọng san bằng Đại Việt. Tuy nhiên, bằng tầm nhìn chiến lược sâu sắc, Trần Hưng Đạo nhận định rằng quân địch tuy đông và hung hãn nhưng đã bắt đầu suy yếu nghiêm trọng vì thiếu hụt lương thảo và không hợp thổ nhưỡng Nam phương. Nhận thấy thủy quân địch do các tướng Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy chuẩn bị rút lui theo đường sông Bạch Đằng để về nước, ông đã quyết định chọn nơi đây làm trận địa quyết chiến chiến lược.

Nghệ thuật quân sự độc đáo của Trần Hưng Đạo thể hiện rõ nét qua việc tận dụng triệt để yếu tố "thiên thời, địa lợi". Ông cho quân sĩ nghiên cứu kỹ lưỡng quy luật thủy triều lên xuống của sông Bạch Đằng, rồi bí mật cho đốn gỗ, vạt nhọn đầu, bịt sắt và cắm xuống lòng sông ở những vị trí hiểm yếu. Mùa xuân năm 1288, khi đoàn thuyền chiến khổng lồ của giặc rầm rộ tiến vào, quân ta dùng các thuyền nhỏ nhẹ ra khiêu chiến rồi giả vờ thua chạy. Bị kích động, Ô Mã Nhi trúng kế, thúc quân hăng hái đuổi theo vào sâu trong vùng trận địa cọc đúng lúc triều cường đang lên cao.

Khi nước bắt đầu rút nhanh, trận địa cọc gỗ nhọn nhô lên khỏi mặt nước, nhốt chặt toàn bộ hạm đội địch. Ngay lập tức, quân Trần từ hai bên bờ và các luồng lách bất ngờ xông ra tiến công dữ dội. Thuyền chiến nặng nề của quân Nguyên bị va vào cọc nhọn đâm thủng, bị lật úp và mắc kẹt dày đặc. Quân ta tiếp tục dùng hỏa công phun lửa, đốt cháy hàng loạt hạm đội địch, biến khúc sông Bạch Đằng thành một biển lửa. Tướng giặc Ô Mã Nhi bị bắt sống tại trận, hàng vạn quân Nguyên bị tiêu diệt, hạm đội thủy quân địch bị xóa sổ hoàn toàn.

Đại thắng Bạch Đằng năm 1288 không chỉ đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của đế chế Mông - Cổ đối với Đại Việt mà còn ngăn chặn tham vọng tràn xuống thôn tính toàn bộ khu vực Đông Nam Á của chúng. Trận đánh để lại bài học kinh điển về nghệ thuật quân sự thủy chiến, thể hiện trí tuệ đỉnh cao của Trần Hưng Đạo trong việc lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh, khẳng định bản lĩnh bất khuất và chủ quyền thiêng liêng của dân tộc Việt Nam.