TRẦN HƯNG ĐẠO VÀ NGHỆ THUẬT CHỜ ĐỢI THỜI CƠ

Một trong những phẩm chất khó nhất đối với một người chỉ huy trong chiến tranh có lẽ không phải là sự dũng cảm mà là khả năng biết chờ đợi. Khi quân địch tiến đến, bản năng tự nhiên có thể khiến người ta muốn lập tức giao chiến để chứng minh sức mạnh. Nhưng một vị tướng giỏi phải biết rằng không phải trận đánh nào cũng nên đánh và không phải thời điểm nào cũng thích hợp để tấn công. Trần Hưng Đạo là một trong những người thể hiện rất rõ tư duy ấy. Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên năm 1285, quân Đại Việt đã phải đối mặt với lực lượng xâm lược mạnh. Thăng Long có thời điểm bị quân Nguyên chiếm giữ, nhưng quân Trần không vì thế mà coi như thất bại. Việc rút lui trong hoàn cảnh cần thiết giúp lực lượng chủ lực được bảo toàn và tạo điều kiện để chờ thời cơ phản công. Sau đó, quân Trần tổ chức nhiều trận đánh quan trọng như Hàm Tử, Chương Dương và Tây Kết, từng bước giành lại thế chủ động. Điều này cho thấy một chiến thắng lớn có thể được tạo nên từ nhiều bước nhỏ, trong đó có cả những thời điểm tưởng như thất bại. Trần Hưng Đạo hiểu rằng mục tiêu cuối cùng là đánh bại cuộc xâm lược chứ không phải giữ bằng được từng vị trí trong mọi thời điểm. Nếu một vị trí không thể giữ, việc rút quân có thể là cách bảo toàn sức mạnh. Nếu đối phương tiến quá sâu, họ có thể gặp khó khăn về hậu cần. Nếu đối phương mất khả năng phối hợp, đó có thể là thời điểm phản công. Tư duy ấy tiếp tục thể hiện trong cuộc kháng chiến năm 1288. Quân Nguyên tiến vào Đại Việt với lực lượng lớn. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết quân Nguyên tiến vào từ nhiều hướng và sử dụng cả lực lượng bộ binh, kỵ binh và thủy quân. Nếu quân Trần tìm cách đánh trực diện ngay từ đầu trong mọi nơi, họ có thể phải chịu tổn thất rất lớn. Thay vào đó, quân Đại Việt từng bước làm suy yếu đối phương. Đặc biệt, vấn đề tiếp tế trở nên quan trọng. Khi đoàn thuyền lương bị phá vỡ, quân Nguyên gặp khó khăn. Sau đó, khi đối phương buộc phải rút lui, quân Trần mới có điều kiện lựa chọn thời điểm quyết chiến. Bạch Đằng là nơi thời cơ ấy xuất hiện. Trận địa cọc được chuẩn bị trước, nhưng cọc chỉ phát huy hiệu quả khi kết hợp với con nước và sự xuất hiện của đối phương. Như vậy, người chiến thắng không chỉ là người có vũ khí tốt mà còn là người biết chờ đúng thời điểm. Trần Hưng Đạo đã biến sự kiên nhẫn thành một loại sức mạnh. Trong cuộc sống hôm nay, bài học này vẫn có ý nghĩa. Có những việc nếu quá nóng vội sẽ dễ thất bại, trong khi nếu chuẩn bị kỹ và chờ đúng thời điểm, cơ hội thành công sẽ lớn hơn. Đặc biệt với người trẻ, khả năng kiên trì và biết chờ đợi thành quả là một phẩm chất rất đáng quý. Trần Hưng Đạo không thắng quân Nguyên chỉ vì ông dũng cảm. Ông thắng bởi ông biết lúc nào cần tiến, lúc nào cần lui, lúc nào cần giữ và lúc nào cần đánh. Đó chính là nghệ thuật của thời cơ. Và Bạch Đằng năm 1288 là minh chứng nổi bật nhất cho nghệ thuật ấy.