TRẦN HƯNG ĐẠO VÀ NGƯỜI GIA TƯỚNG YẾT KIÊU – SỨC MẠNH TỪ NHỮNG CON NGƯỜI BÌNH DỊ

Khi nhắc đến Trần Hưng Đạo, người ta thường nghĩ đến một vị Quốc công Tiết chế đứng ở vị trí cao nhất trong bộ máy chỉ huy quân đội nhà Trần, nhưng phía sau những chiến công lớn của ông còn có rất nhiều con người tài năng đã cùng ông làm nên lịch sử, trong đó có Yết Kiêu, tên thật là Phạm Hữu Thế. Theo tư liệu của địa phương Hải Dương, Yết Kiêu sinh năm 1242 tại ấp Hạ Bì, vùng Gia Phúc xưa, nay thuộc xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương; ông xuất thân trong một gia đình làm nghề đánh bắt cá và từ nhỏ đã gắn bó với sông nước. Trong đời sống của một vùng quê nhiều sông ngòi, khả năng bơi lội có thể là kỹ năng để mưu sinh, nhưng khi đất nước bước vào chiến tranh, chính kỹ năng ấy lại trở thành một năng lực quân sự đặc biệt. Yết Kiêu sau này trở thành gia tướng của Trần Hưng Đạo và tham gia nhiều trận thủy chiến. Những câu chuyện dân gian về ông thường nhấn mạnh khả năng lặn và hoạt động dưới nước, nhưng khi kể lại cho thế hệ hôm nay, điều quan trọng nhất không phải là những yếu tố huyền thoại mà là giá trị lịch sử phía sau: nhà Trần đã biết phát huy những tài năng phù hợp với điều kiện chiến đấu của Đại Việt. Quân Nguyên – Mông là một đội quân mạnh, có kinh nghiệm chinh chiến trên nhiều vùng lãnh thổ, vì vậy để chống lại họ, Đại Việt không thể chỉ dựa vào một loại lực lượng. Sông ngòi dày đặc của đất nước trở thành một không gian chiến đấu quan trọng, đặc biệt trong cuộc kháng chiến năm 1288. Trong môi trường ấy, những người thông thạo sông nước có thể đảm nhiệm những nhiệm vụ mà người bình thường khó thực hiện. Yết Kiêu vì vậy là một ví dụ tiêu biểu cho việc tài năng cá nhân có thể trở thành tài sản của quốc gia khi được đặt đúng vị trí. Điều đáng chú ý hơn nữa là Yết Kiêu không xuất thân từ tầng lớp quý tộc hay hoàng tộc. Ông là một người dân gắn bó với nghề sông nước. Việc ông trở thành gia tướng của Trần Hưng Đạo cho thấy trong hoàn cảnh đất nước lâm nguy, năng lực và sự trung thành có thể đưa một con người bình thường đến với những trọng trách đặc biệt. Tư liệu địa phương ghi nhận Yết Kiêu có công trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông và được nhân dân tôn kính tại đền Quát. Nếu Trần Hưng Đạo là người xây dựng chiến lược ở tầm cao, thì những người như Yết Kiêu chính là những người góp phần biến chiến lược ấy thành hành động cụ thể. Một kế hoạch dù tài tình đến đâu cũng không thể thành công nếu thiếu những con người có kỹ năng, lòng can đảm và sự phối hợp. Bài học từ Yết Kiêu vì vậy rất đáng suy ngẫm. Trong một tập thể, không phải ai cũng cần có cùng một khả năng. Có người giỏi tổ chức, có người giỏi suy nghĩ, có người giỏi thực hành, có người có năng lực đặc biệt trong một lĩnh vực mà người khác không có. Người lãnh đạo giỏi là người nhận ra những khả năng ấy và đặt chúng vào đúng vị trí. Trần Hưng Đạo không thể tự mình thực hiện mọi nhiệm vụ, nhưng ông biết xây dựng một đội ngũ gồm nhiều con người khác nhau. Yết Kiêu trở thành một trong những cái tên tiêu biểu nhất của đội ngũ ấy. Hơn bảy thế kỷ sau, câu chuyện về ông vẫn được kể lại tại quê hương và trong những nghiên cứu về thời Trần. Đền Quát ở Hải Dương hiện là di tích gắn với việc tưởng niệm Yết Kiêu, người được địa phương giới thiệu là một danh tướng có công trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông thế kỷ XIII. Câu chuyện Yết Kiêu vì vậy cũng là một câu chuyện về Trần Hưng Đạo: một vị tướng lớn không chỉ biết nghĩ ra kế sách mà còn biết tìm người, trọng người và phát huy sở trường của từng người. Chính những con người tưởng như rất bình dị ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh phi thường của Đại Việt trong những năm tháng thử thách.