Trần Hưng Đạo và trận Bạch Đằng năm 1288 – Chiến thắng chôn vùi tham vọng xâm lược của quân Nguyên – Mông

Cuối thế kỷ XIII, đế quốc Mông Cổ và nhà Nguyên đang mở rộng thế lực ở nhiều khu vực châu Á. Đại Việt trở thành một trong những mục tiêu quan trọng trong quá trình bành trướng về phía Nam.

Nhà Trần đã phải đối mặt với ba cuộc xâm lược lớn của quân Nguyên – Mông vào các năm 1258, 1285 và 1287–1288.

Trong cả ba cuộc kháng chiến, Trần Quốc Tuấn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tổ chức và chỉ huy quân đội nhà Trần. Ông nổi tiếng không chỉ bởi tài năng quân sự mà còn bởi khả năng đoàn kết tướng sĩ và nhân dân.

Năm 1287, quân Nguyên mở cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba. Thoát Hoan chỉ huy quân bộ tiến vào từ phía Bắc, trong khi Ô Mã Nhi chỉ huy lực lượng thủy quân tiến vào theo đường biển.

Ban đầu, quân Nguyên chiếm được nhiều vị trí quan trọng. Quân Đại Việt chủ động rút lui chiến lược, bảo toàn lực lượng và thực hiện kế sách làm suy yếu quân địch.

Một trong những yếu tố quan trọng đối với quân Nguyên là vấn đề lương thực. Đoàn thuyền vận chuyển lương thực do Trương Văn Hổ chỉ huy bị quân Đại Việt đánh chặn. Việc mất nguồn lương thực khiến quân Nguyên rơi vào tình trạng khó khăn và buộc phải tính đến việc rút quân.

Trước tình hình đó, Trần Quốc Tuấn nhận thấy thời cơ phản công đã đến.

Ông lựa chọn khu vực sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến. Đây là vùng sông nước có thủy triều lên xuống mạnh, rất thuận lợi cho việc xây dựng trận địa cọc ngầm.

Quân Đại Việt cho đóng những cọc gỗ lớn, đầu cọc được bịt sắt, xuống lòng sông tại những vị trí thích hợp. Các lực lượng khác được bố trí phục kích ở hai bên bờ và những khu vực xung quanh.

Ngày 9/4/1288, đoàn thuyền chiến của quân Nguyên – Mông tiến vào sông Bạch Đằng.

Khi thủy triều đang lên, quân Đại Việt cho một lực lượng thuyền nhỏ ra khiêu chiến rồi giả vờ rút lui. Quân địch tưởng rằng quân Đại Việt đang thất thế nên đuổi theo.

Đoàn thuyền quân Nguyên tiến sâu vào trận địa.

Khi nước bắt đầu rút, những cọc gỗ được bố trí dưới lòng sông dần lộ ra. Các chiến thuyền lớn của quân Nguyên bị mắc vào bãi cọc, nhiều thuyền không thể cơ động.

Đúng thời điểm đó, quân Đại Việt từ nhiều hướng đồng loạt tấn công.

Quân Nguyên bị bất ngờ và rơi vào thế bị động. Nhiều chiến thuyền bị phá hủy hoặc mắc cạn. Lực lượng thủy quân của Ô Mã Nhi bị đánh tan.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 là một trong những chiến thắng lớn nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Sau thất bại, quân Nguyên phải rút khỏi Đại Việt. Thoát Hoan chạy về Trung Quốc theo đường bộ, còn lực lượng thủy quân bị tổn thất nghiêm trọng.

Cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba của nhà Nguyên vì thế kết thúc trong thất bại.

Chiến thắng Bạch Đằng cho thấy nghệ thuật quân sự đặc sắc của nhà Trần: không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà còn biết tận dụng địa hình, thủy triều, thời cơ và sự phối hợp giữa các lực lượng.

Trần Quốc Tuấn đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và chỉ huy cuộc kháng chiến. Ông luôn chú trọng xây dựng tinh thần đoàn kết trong quân đội và đề cao việc dựa vào sức mạnh của nhân dân.

Trước đó, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai năm 1285, ông từng viết Hịch tướng sĩ, khích lệ lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu của quân sĩ.

Tư tưởng nổi bật của Trần Quốc Tuấn là phải biết dựa vào dân, đoàn kết quân đội và lựa chọn cách đánh phù hợp với tình hình thực tế.

Sau chiến thắng, ông tiếp tục được triều đình nhà Trần trọng vọng. Khi ông mất năm 1300, nhà Trần phong tặng ông danh hiệu Hưng Đạo Đại Vương. Nhân dân nhiều nơi lập đền thờ và tôn kính ông như một vị anh hùng dân tộc.