Trần Hưng Đạo và trận địa cọc gỗ trên sông Bạch Đằng

Đầu năm 1288, sau hai lần thất bại, nhà Nguyên lại điều động đại quân sang xâm lược Đại Việt. Thoát Hoan chỉ huy bộ binh, còn Ô Mã Nhi chỉ huy thủy binh và đội thuyền lương. Quân Nguyên chiếm được Thăng Long, nhưng nhanh chóng rơi vào cảnh thiếu lương thực khi đoàn thuyền lương bị quân Trần đánh chặn ở Vân Đồn. Không thể ở lại, Thoát Hoan buộc phải rút quân.

Trần Hưng Đạo hiểu rằng đường rút lui thuận tiện nhất của giặc là theo đường thủy, qua sông Bạch Đằng. Ông nhớ đến chiến công của Ngô Quyền năm 938 và quyết định chọn lại địa điểm này để làm trận quyết chiến.

Công việc chuẩn bị diễn ra bí mật. Quân dân đẵn hàng nghìn cây gỗ lớn, vót nhọn đầu, bịt sắt, rồi đóng xuống lòng sông ở những khu vực hiểm yếu. Ông tính kỹ giờ thủy triều: khi nước lên, cọc bị ngập, thuyền giặc đi lại thoải mái; khi nước rút, cọc lộ ra, thuyền lớn sẽ bị mắc kẹt.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288, thủy binh của Ô Mã Nhi tiến vào sông Bạch Đằng. Quân Trần cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả thua, nhử giặc đuổi sâu vào trận địa. Khi thủy triều rút nhanh, quân Trần tung toàn bộ lực lượng ra đánh. Thuyền giặc đâm vào cọc nhọn, vỡ tan, nhiều chiếc bốc cháy. Cả một đạo quân hùng mạnh sụp đổ trong một buổi, Ô Mã Nhi bị bắt sống.

Chiến thắng Bạch Đằng khép lại cuộc kháng chiến lần thứ ba, và nhà Nguyên không dám đem quân sang xâm lược Đại Việt lần nữa. Bài học lớn của trận này là biết lấy cái nhỏ thắng cái lớn: lợi dụng địa hình, thời tiết và lòng dân, chứ không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự.