Trần Hữu Tước – Người đặt nền móng cho ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam

Phần 1: Một chuyên ngành còn rất mới ở Việt Nam

Ngày nay, Tai–Mũi–Họng là một chuyên ngành quen thuộc.

Nhưng nếu quay trở lại những năm đầu thế kỷ XX, bức tranh hoàn toàn khác.

Y học Việt Nam khi ấy đang trong quá trình hình thành theo mô hình y học hiện đại.

Các chuyên khoa sâu chưa phát triển đầy đủ.

Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa còn rất ít.

Trang thiết bị thiếu thốn.

Việc đào tạo chuyên khoa gần như phụ thuộc vào những người đã được học tập ở nước ngoài.

Trong hoàn cảnh ấy, Trần Hữu Tước trở thành một trong những bác sĩ Việt Nam được đào tạo chuyên sâu về Tai–Mũi–Họng ở Pháp.

Ông không chỉ tiếp thu kiến thức.

Điều quan trọng hơn là ông đem kiến thức ấy trở về Việt Nam.

Và từ đó, một chặng đường dài của ngành Tai–Mũi–Họng nước ta bắt đầu.

Chú thích ảnh: Chân dung Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước. Nguồn: các tư liệu lịch sử ngành Y Việt Nam và tư liệu lưu trữ về Trần Hữu Tước.

Phần 2: Từ một bác sĩ được đào tạo ở Pháp đến người thầy thuốc của Việt Nam

Trần Hữu Tước sinh năm 1913 tại Hà Nội.

Ông sang Pháp học y khoa và tiếp tục đào tạo chuyên sâu.

Trong môi trường y học Pháp, ông có cơ hội tiếp cận với những thành tựu mới của chuyên ngành Tai–Mũi–Họng.

Đó là một nền y học có hệ thống đào tạo chuyên khoa, bệnh viện chuyên môn và các phương pháp điều trị hiện đại hơn rất nhiều so với điều kiện trong nước.

Một người có thể ở lại.

Có thể tiếp tục làm nghề trong môi trường ấy.

Nhưng Trần Hữu Tước lựa chọn trở về Việt Nam.

Năm 1946, ông trở lại Tổ quốc.

Và ông trở về đúng vào lúc đất nước chuẩn bị bước vào một cuộc chiến tranh lâu dài.

Điều ông mang về không chỉ là bằng cấp.

Mà là một khối kiến thức chuyên môn mà Việt Nam lúc đó đang rất cần.

Chú thích ảnh: Ảnh minh họa bối cảnh đào tạo y khoa ở Pháp và Việt Nam những năm 1940. Đây không phải ảnh xác nhận trực tiếp hành trình của Trần Hữu Tước nếu chú thích gốc không ghi tên ông.

Phần 3: Trở về không phải để bắt đầu một sự nghiệp dễ dàng

Năm 1946.

Đất nước vừa giành được độc lập.

Nhưng độc lập chưa có nghĩa là hòa bình.

Thực dân Pháp trở lại Đông Dương.

Tình hình ngày càng căng thẳng.

Rồi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ vào tháng 12 năm 1946.

Đối với Trần Hữu Tước, con đường nghề nghiệp từ đây cũng thay đổi.

Ông không còn đứng trước những điều kiện thuận lợi của các bệnh viện ở Pháp.

Ông bước vào một nền y tế chiến tranh.

Thiếu thuốc.

Thiếu dụng cụ.

Thiếu cơ sở.

Thiếu nhân lực.

Nhưng người bệnh thì vẫn còn đó.

Thương binh vẫn cần cứu chữa.

Nhân dân vẫn cần bác sĩ.

Và một chuyên ngành như Tai–Mũi–Họng vẫn phải được duy trì.

Đó chính là thử thách lớn nhất:

làm thế nào để biến kiến thức chuyên môn được đào tạo ở nước ngoài thành một chuyên ngành thực sự tồn tại trên đất nước Việt Nam?

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa hoạt động y tế trong kháng chiến chống Pháp. Nguồn ảnh chỉ nhằm tái hiện bối cảnh, không gán Trần Hữu Tước vào ảnh nếu nguồn gốc không xác nhận.

Phần 4: Không để một chuyên ngành chết trong chiến tranh

Có một điều rất dễ bị bỏ qua khi kể lịch sử y học thời chiến.

Người ta thường nghĩ rằng trong chiến tranh, ngành y chỉ cần tập trung vào những vết thương do đạn bom.

Nhưng một nền y tế vẫn phải chăm sóc toàn bộ con người.

Các bệnh về tai.

Mũi.

Họng.

Đường hô hấp.

Nhiễm trùng.

Các bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng nghe, nói, thở và sinh hoạt.

Những bệnh ấy không biến mất chỉ vì chiến tranh.

Vì vậy, sự tồn tại của các chuyên khoa vẫn rất cần thiết.

Trần Hữu Tước đã góp phần giữ cho chuyên ngành Tai–Mũi–Họng tiếp tục phát triển trong hoàn cảnh đặc biệt ấy.

Ông điều trị.

Ông nghiên cứu.

Và quan trọng nhất:

ông đào tạo người kế tiếp.

Bởi nếu một chuyên ngành chỉ có một bác sĩ giỏi, chuyên ngành đó vẫn rất mong manh.

Muốn tồn tại, phải có cả một đội ngũ.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa quá trình hình thành chuyên ngành Tai–Mũi–Họng ở Việt Nam. Nguồn ảnh lịch sử ngành y; không gán nhân vật cụ thể nếu chú thích gốc không xác nhận.

Phần 5: Người thầy đặt nền móng bằng chính những bài giảng

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Trần Hữu Tước không nằm ở một ca bệnh riêng lẻ.

Đó là đào tạo.

Ông truyền lại những kiến thức chuyên môn mà mình đã học ở Pháp cho các bác sĩ trẻ Việt Nam.

Những kiến thức về giải phẫu.

Bệnh học.

Chẩn đoán.

Điều trị.

Phẫu thuật.

Và cách tiếp cận người bệnh theo phương pháp y học hiện đại.

Trong điều kiện Việt Nam lúc ấy, việc này đặc biệt quan trọng.

Bởi không thể mãi phụ thuộc vào việc đưa bác sĩ ra nước ngoài đào tạo.

Đất nước phải tự tạo ra đội ngũ chuyên khoa của mình.

Một người thầy đứng trước lớp.

Một thế hệ học trò ngồi nghe.

Rồi những học trò ấy bước vào bệnh viện.

Sau đó họ lại trở thành người thầy.

Đó là cách một chuyên ngành được xây dựng.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Giáo sư Trần Hữu Tước trong hoạt động giảng dạy và đào tạo. Nguồn: tư liệu lịch sử ngành Y Việt Nam và các kho lưu trữ về Trường Đại học Y.

Phần 6: Từ kiến thức châu Âu đến thực tế Việt Nam

Một người được đào tạo ở Pháp không thể đơn giản mang nguyên xi tất cả những gì đã học về áp dụng ở Việt Nam.

Bởi điều kiện hoàn toàn khác.

Bệnh nhân Việt Nam có những đặc điểm riêng.

Môi trường sống khác.

Khí hậu khác.

Điều kiện kinh tế khác.

Trang thiết bị cũng khác.

Trong chiến tranh, sự khác biệt ấy còn lớn hơn.

Vì vậy, Trần Hữu Tước phải làm một việc quan trọng:

Việt Nam hóa những kiến thức chuyên môn mà ông đã được đào tạo.

Nghiên cứu bệnh tật trong điều kiện thực tế.

Điều chỉnh phương pháp điều trị.

Tận dụng những gì có thể có.

Và đào tạo bác sĩ theo đúng nhu cầu của đất nước.

Đó là quá trình biến một chuyên ngành được du nhập từ y học phương Tây thành một bộ phận của nền y học Việt Nam.

Chú thích ảnh: Ảnh minh họa quá trình xây dựng nền y học chuyên khoa ở Việt Nam giữa thế kỷ XX. Không phải tất cả ảnh đều trực tiếp liên quan đến Trần Hữu Tước.

Phần 7: Người thầy thuốc giữa những năm tháng sơ tán

Kháng chiến chống Pháp buộc các cơ sở y tế phải nhiều lần di chuyển.

Bệnh viện không thể xây dựng theo cách bình thường.

Trang thiết bị phải mang theo.

Thuốc phải bảo quản.

Người bệnh phải được vận chuyển.

Và đội ngũ y tế phải thích nghi với chiến trường.

Trần Hữu Tước cũng làm việc trong hoàn cảnh ấy.

Điều đó khiến việc xây dựng chuyên ngành càng khó.

Nhưng chính hoàn cảnh khắc nghiệt lại tạo ra một thế hệ bác sĩ có khả năng làm việc trong mọi điều kiện.

Không có máy móc thì phải dựa vào khám lâm sàng.

Thiếu thuốc thì phải sử dụng thật tiết kiệm.

Thiếu người thì phải đào tạo thêm.

Và khi một cơ sở phải sơ tán, chuyên môn vẫn phải tiếp tục.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa điều kiện hoạt động của các cơ sở y tế trong kháng chiến chống Pháp.

Phần 8: Một chuyên ngành muốn sống phải có người kế tục

Đây có lẽ là phần quan trọng nhất trong di sản của Trần Hữu Tước.

Một bác sĩ giỏi có thể cứu rất nhiều bệnh nhân.

Nhưng một người thầy giỏi có thể tạo ra cả một thế hệ bác sĩ.

Trần Hữu Tước đã dành nhiều năm cho việc đào tạo.

Ông không chỉ truyền kỹ thuật.

Ông truyền cả cách suy nghĩ của người thầy thuốc:

quan sát kỹ người bệnh,

tìm nguyên nhân,

đánh giá toàn diện,

và luôn đặt hiệu quả điều trị lên trên sự phô diễn kỹ thuật.

Những người được ông đào tạo tiếp tục làm việc trong bệnh viện và các cơ sở đào tạo.

Từ đó, chuyên ngành Tai–Mũi–Họng ngày càng có thêm bác sĩ.

Một chuyên ngành từng rất nhỏ bé dần trở thành một lĩnh vực y khoa có hệ thống.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Trần Hữu Tước và các thế hệ bác sĩ chuyên ngành Tai–Mũi–Họng. Nguồn: tư liệu lịch sử ngành Y Việt Nam.

Phần 9: Không chỉ có bệnh viện – phải có nghiên cứu

Một chuyên ngành không thể phát triển nếu chỉ chữa bệnh theo những kiến thức có sẵn.

Nó cần nghiên cứu.

Trần Hữu Tước thuộc thế hệ bác sĩ vừa làm lâm sàng, vừa nghiên cứu.

Những vấn đề của người bệnh Việt Nam trở thành đối tượng nghiên cứu.

Những khó khăn của điều kiện trong nước buộc bác sĩ phải tìm giải pháp phù hợp.

Đây chính là bước chuyển từ:

“áp dụng y học”

sang

“xây dựng y học của chính mình”.

Điều đó có ý nghĩa rất lớn.

Bởi một nền y tế độc lập không chỉ cần bệnh viện.

Nó cần những người có khả năng tạo ra tri thức mới.

Trần Hữu Tước là một trong những người góp phần hình thành tư duy ấy trong chuyên ngành Tai–Mũi–Họng.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa hoạt động nghiên cứu y khoa và chuyên ngành Tai–Mũi–Họng ở Việt Nam giữa thế kỷ XX.

Phần 10: Khi đất nước bước vào một cuộc chiến mới

Sau năm 1954, miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng.

Nhưng hòa bình không kéo dài trên toàn đất nước.

Kháng chiến chống Mỹ diễn ra ngày càng ác liệt.

Các bệnh viện ở miền Bắc phải chuẩn bị cho tình huống bị đánh phá.

Nhiều cơ sở y tế phải sơ tán.

Đội ngũ bác sĩ phải tiếp tục làm việc trong điều kiện chiến tranh.

Trần Hữu Tước vẫn tiếp tục công việc chuyên môn và đào tạo.

Những gì ông cùng các đồng nghiệp xây dựng trong những năm trước đó giờ đã có một đội ngũ lớn hơn.

Đây chính là lúc giá trị của việc đào tạo được thể hiện rõ:

một người không thể có mặt ở mọi nơi, nhưng những người học trò của ông có thể.

Chú thích ảnh: Tư liệu về hoạt động của ngành y miền Bắc trong thời kỳ chiến tranh phá hoại. Nguồn ảnh minh họa bối cảnh lịch sử.

Phần 11: Từ một người trở thành một truyền thống

Điều đáng quý nhất trong sự nghiệp của Trần Hữu Tước là chuyên ngành Tai–Mũi–Họng không dừng lại ở thế hệ của ông.

Sau ông là những người học trò.

Sau những người học trò ấy lại có thế hệ khác.

Bệnh viện chuyên khoa được xây dựng.

Các bộ môn đại học được củng cố.

Các chương trình đào tạo được phát triển.

Nghiên cứu được tiếp tục.

Những kỹ thuật mới được đưa vào điều trị.

Như vậy, cái mà Trần Hữu Tước để lại không phải chỉ là một danh hiệu “người đặt nền móng”.

Đó là một dòng truyền thừa chuyên môn.

Từ người thầy đến học trò.

Từ bệnh viện đến giảng đường.

Từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa quá trình phát triển của chuyên ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam qua các thế hệ.

Phần 12: Một người thầy không chỉ để lại kiến thức

Khi nói về những người đặt nền móng cho một ngành khoa học, chúng ta thường nghĩ đến công trình nghiên cứu.

Nhưng với Trần Hữu Tước, còn một di sản khác:

phẩm chất của người thầy thuốc.

Đó là sự tận tâm.

Là trách nhiệm.

Là tinh thần học hỏi.

Là ý thức phục vụ người bệnh.

Và là quan niệm rằng kiến thức chỉ thực sự có giá trị khi được đem ra phục vụ con người.

Ông đã sống trong một thời kỳ mà nghề y gắn chặt với vận mệnh đất nước.

Từ chiến khu đến bệnh viện.

Từ lớp học đến phòng điều trị.

Từ thời chiến đến thời bình.

Con đường ấy kéo dài gần trọn cuộc đời ông.

Chú thích ảnh: Chân dung Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước trong những năm cuối đời. Nguồn: tư liệu lịch sử ngành Y Việt Nam.

Lời kết: Người đặt nền móng không phải người xây xong tất cả

Có một điều rất đẹp khi nhìn lại cuộc đời Trần Hữu Tước:

người đặt nền móng không nhất thiết là người nhìn thấy toàn bộ công trình hoàn thành.

Khi ông bắt đầu sự nghiệp, Tai–Mũi–Họng ở Việt Nam còn là một chuyên ngành nhỏ.

Đội ngũ chuyên khoa ít.

Cơ sở vật chất hạn chế.

Việc đào tạo chuyên sâu chưa có hệ thống hoàn chỉnh.

Rồi ông trở về từ Pháp.

Mang theo kiến thức.

Mang theo kinh nghiệm.

Và mang theo một lựa chọn:

làm việc cho đất nước mình.

Năm 1946, ông trở về Việt Nam.

Chỉ một thời gian ngắn sau, Toàn quốc kháng chiến bùng nổ.

Những điều kiện mà một bác sĩ chuyên khoa cần có đều trở nên thiếu thốn.

Nhưng ông không bỏ nghề.

Không bỏ chuyên môn.

Không bỏ việc đào tạo.

Ông cùng những người thầy thuốc khác tìm cách duy trì công việc.

Điều trị.

Nghiên cứu.

Giảng dạy.

Đào tạo.

Rồi những người học trò trưởng thành.

Họ bước vào bệnh viện.

Họ tiếp tục chữa bệnh.

Họ lại đào tạo những người khác.

Và cứ thế, chuyên ngành được lớn lên.

Đó là lý do danh hiệu “người đặt nền móng cho ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam” có ý nghĩa đặc biệt.

Không phải vì một mình ông tạo ra tất cả.

Không một ngành khoa học nào được xây dựng bởi một người.

Mà bởi ông là một trong những người tiên phong quan trọng, đặt những viên gạch đầu tiên cho một chuyên ngành mà các thế hệ sau tiếp tục hoàn thiện.

Và điều đáng quý là những viên gạch ấy được đặt trong những năm tháng vô cùng khó khăn.

Chiến tranh.

Thiếu thốn.

Sơ tán.

Bom đạn.

Nhưng bên cạnh tất cả những điều đó vẫn có một người thầy đứng trước học trò.

Vẫn có một bác sĩ cúi xuống bên người bệnh.

Vẫn có một người nghiên cứu tìm cách giải quyết những vấn đề của y học Việt Nam.

Đó là hình ảnh rất đẹp của người trí thức Việt Nam trong thời hoa lửa.

Họ không nhất thiết phải cầm súng.

Họ chiến đấu bằng tri thức.

Họ bảo vệ đất nước bằng chuyên môn.

Và họ để lại cho tương lai thứ mà chiến tranh không thể phá hủy:

con người được đào tạo.

Một người thầy có thể mất đi.

Nhưng học trò của ông vẫn còn.

Một bài giảng có thể kết thúc.

Nhưng kiến thức đã truyền đi sẽ tiếp tục sống.

Một bệnh viện có thể thay đổi.

Nhưng truyền thống nghề nghiệp vẫn được nối tiếp.

Trần Hữu Tước qua đời năm 1983.

Nhưng chuyên ngành mà ông góp phần đặt nền móng vẫn tiếp tục phát triển.

Đó chính là cách một người thầy sống lâu hơn cuộc đời mình.

Không phải bằng một bức tượng.

Không phải bằng một danh hiệu.

Mà bằng những người học trò và những bệnh nhân được chữa trị bởi những người học trò ấy.

Xin được biết ơn Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước – người đã đem kiến thức được đào tạo ở nước ngoài trở về phục vụ quê hương.

Xin được biết ơn người thầy đã góp phần xây dựng chuyên ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam.

Và xin được biết ơn cả những thế hệ bác sĩ đã tiếp tục con đường ông mở ra.

Bởi trong những năm tháng đất nước chiến đấu để giành và giữ hòa bình, có những người đã góp sức bằng một cách rất riêng:

họ chữa những căn bệnh của con người, đào tạo những người thầy thuốc và xây dựng nền y học cho ngày mai.

Đó cũng là một cách chiến đấu.

Một cách chiến đấu lặng lẽ.

Nhưng vô cùng bền bỉ.

Và Trần Hữu Tước là một trong những người đã chiến đấu như thế.

Chú thích ảnh: Bộ ảnh kết thúc ưu tiên chân dung và tư liệu về Giáo sư Trần Hữu Tước cùng hoạt động đào tạo, chuyên môn Tai–Mũi–Họng. Nguồn: tư liệu lịch sử ngành Y Việt Nam, các kho lưu trữ về Trường Đại học Y và tư liệu gia đình nếu được xác nhận. Các ảnh minh họa bối cảnh không được gán trực tiếp cho nhân vật nếu chú thích gốc không xác nhận.