Trần Hữu Tước – Người thầy thuốc rời Paris về nước, rồi đem cả cuộc đời phục vụ kháng chiến

Thời kỳ lịch sử: Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp, kháng chiến chống Mỹ và những năm đầu xây dựng đất nước sau 1975.
Phần 1: Người bác sĩ Việt Nam ở Paris

Trần Hữu Tước sinh ngày 12/4/1913 tại Hà Nội.

Ông thuộc một thế hệ trí thức Việt Nam được đào tạo trong nền y học phương Tây.

Sau khi học y khoa tại Pháp, ông chuyên sâu về tai–mũi–họng, lĩnh vực lúc ấy còn rất mới ở Việt Nam.

Những năm sống tại Pháp, ông có điều kiện làm việc trong môi trường y khoa tiên tiến.

Ông có thể tiếp tục con đường nghề nghiệp ấy.

Một cuộc sống ổn định.

Một sự nghiệp khoa học nhiều triển vọng.

Nhưng lịch sử Việt Nam bước sang một giai đoạn mới.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.

Đất nước giành được độc lập.

Và với nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài, câu hỏi bắt đầu xuất hiện:

Có trở về không?

Trần Hữu Tước đã lựa chọn trở về.

Chú thích ảnh: Chân dung Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước. Nguồn: Bộ Y tế, các tư liệu lịch sử ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam và Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam.

Phần 2: Năm 1946 – trở về với một đất nước đang chiến đấu

Năm 1946, Trần Hữu Tước trở về Việt Nam.

Đây không phải thời điểm đất nước đã bình yên.

Ngược lại.

Chính quyền cách mạng còn non trẻ.

Kinh tế kiệt quệ.

Cơ sở y tế thiếu thốn.

Và chiến tranh đang đến gần.

Nhưng ông vẫn trở về.

Ông mang theo kiến thức y khoa được đào tạo ở Pháp.

Và quan trọng hơn, ông mang theo quyết tâm đem kiến thức ấy phục vụ đất nước.

Trong những năm đầu kháng chiến, Trần Hữu Tước tham gia công tác y tế và quân y.

Ông không chọn một vị trí an toàn ở hậu phương xa chiến trường.

Ông đi vào những nơi mà ngành y Việt Nam đang thiếu nhất:

nơi cần bác sĩ.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu minh họa bối cảnh trí thức và ngành y Việt Nam những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám. Nguồn: các kho tư liệu lịch sử và Bộ Y tế. Không gán Trần Hữu Tước vào ảnh nếu chú thích gốc không xác nhận.

Phần 3: Một bác sĩ chuyên khoa trong một nền y tế còn thiếu thốn

Tai–mũi–họng có thể không phải là lĩnh vực đầu tiên người ta nghĩ đến khi nói về chiến tranh.

Nhưng chiến tranh tạo ra rất nhiều vấn đề liên quan đến vùng đầu, mặt, cổ.

Vết thương.

Nhiễm trùng.

Ảnh hưởng đến thính giác.

Các bệnh về đường hô hấp.

Và vô số bệnh lý khác.

Trần Hữu Tước đem kiến thức chuyên khoa của mình vào một nền y tế đang phải tự xây dựng.

Ông vừa điều trị.

Vừa nghiên cứu.

Vừa đào tạo.

Và từng bước đặt nền móng cho chuyên ngành tai–mũi–họng ở Việt Nam.

Nhưng trong chiến tranh, công việc của một bác sĩ không thể chỉ là khám bệnh.

Có lúc ông phải đi theo các đơn vị.

Có lúc phải làm việc tại những cơ sở điều trị sơ tán.

Có lúc phải xử trí người bệnh trong điều kiện thiếu thốn mà một bác sĩ ở Paris khó có thể tưởng tượng.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa hoạt động y tế và phẫu thuật trong kháng chiến chống Pháp. Nguồn: Bộ Y tế và các tư liệu lịch sử ngành y.

Phần 4: Rời thành phố để vào chiến khu

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, nhiều cơ sở y tế phải sơ tán.

Các bác sĩ cũng phải rời thành phố.

Trần Hữu Tước đi vào vùng kháng chiến.

Từ môi trường y khoa phương Tây, ông bước vào một hoàn cảnh hoàn toàn khác:

rừng núi, thiếu thuốc, thiếu thiết bị và chiến tranh liên tục.

Nhưng chính hoàn cảnh ấy đặt ra một yêu cầu:

Nếu không có đủ thiết bị, phải tìm cách làm với những gì có.

Nếu không có phòng mổ hiện đại, phải tận dụng những điều kiện có thể.

Nếu thiếu thuốc, phải tìm nguồn thuốc.

Nếu thiếu bác sĩ, phải đào tạo người.

Trần Hữu Tước không chỉ là một người chữa bệnh.

Ông trở thành một phần của quá trình xây dựng nền y tế kháng chiến.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa các cơ sở y tế và bác sĩ hoạt động tại Việt Bắc trong kháng chiến. Nguồn ảnh dùng để tái hiện bối cảnh, không gán nhân vật cụ thể nếu ảnh gốc không xác nhận.

Phần 5: Những ca bệnh trong điều kiện chiến tranh

Làm chuyên khoa trong thời bình đã khó.

Làm chuyên khoa trong chiến tranh càng khó hơn.

Bác sĩ phải đối mặt với bệnh nhân đến muộn.

Thiếu thuốc.

Thiếu dụng cụ.

Thiếu phương tiện xét nghiệm.

Và nhiều trường hợp phải điều trị trong điều kiện sơ tán.

Nhưng Trần Hữu Tước vẫn kiên trì với chuyên ngành của mình.

Ông được biết đến như một trong những người đặt nền móng cho chuyên ngành tai–mũi–họng Việt Nam.

Điều quan trọng không chỉ là ông chữa được bao nhiêu bệnh nhân.

Mà là ông đã truyền lại kiến thức cho những người khác.

Bởi một đất nước đang chiến tranh không thể chỉ dựa vào một vài bác sĩ giỏi.

Phải có thêm người.

Phải đào tạo.

Phải xây dựng một đội ngũ chuyên khoa.

Đó mới là cách một nền y học có thể tồn tại lâu dài.

Phần 6: Người thầy của một chuyên ngành

Trần Hữu Tước có một vai trò đặc biệt:

ông là một trong những người khai mở chuyên ngành Tai–Mũi–Họng ở Việt Nam.

Trong những năm kháng chiến, việc đào tạo bác sĩ chuyên khoa không hề đơn giản.

Không có điều kiện như các trường đại học ở châu Âu.

Không có đầy đủ sách chuyên ngành.

Không có thiết bị hiện đại.

Nhưng ông vẫn truyền đạt những kiến thức mà mình đã được đào tạo ở Pháp.

Từ giải phẫu.

Đến bệnh học.

Đến phẫu thuật.

Đến kỹ thuật khám và điều trị.

Những học trò ấy sau này lại trở thành những người thầy thuốc.

Một người thầy truyền kiến thức cho một thế hệ.

Thế hệ ấy tiếp tục truyền cho thế hệ sau.

Một ngành y được xây dựng theo cách đó.

Chú thích ảnh: Tư liệu về hoạt động giảng dạy và đào tạo của Giáo sư Trần Hữu Tước. Nguồn: các tư liệu lịch sử ngành Tai–Mũi–Họng và Trường Đại học Y Hà Nội.

Phần 7: Không chỉ chữa bệnh – còn phải nghiên cứu

Một đặc điểm nổi bật trong sự nghiệp của Trần Hữu Tước là ông luôn gắn điều trị với nghiên cứu.

Điều này đặc biệt quan trọng trong chiến tranh.

Bởi những điều kiện thực tế của Việt Nam khác với những gì ông từng gặp ở Pháp.

Bệnh nhân khác.

Môi trường khác.

Điều kiện điều trị khác.

Vì vậy, kiến thức học được ở nước ngoài phải được điều chỉnh cho phù hợp.

Ông nghiên cứu những bệnh lý tai–mũi–họng thường gặp ở Việt Nam.

Tìm cách điều trị phù hợp với điều kiện trong nước.

Và quan trọng nhất:

biến kiến thức y khoa thành một nền y học phù hợp với người Việt Nam.

Đó là một trong những đóng góp lâu dài của ông.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa hoạt động nghiên cứu và chuyên môn Tai–Mũi–Họng của Trần Hữu Tước và thế hệ đầu ngành. Nguồn: các tư liệu lịch sử ngành y.

Phần 8: Một người trí thức không đứng ngoài cuộc chiến

Có thể có người nghĩ rằng một bác sĩ chuyên khoa không trực tiếp cầm súng thì ít liên quan đến chiến tranh.

Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại.

Mỗi thương binh cần được điều trị.

Mỗi người bệnh cần một bác sĩ.

Mỗi chiến trường cần quân y.

Và mỗi thế hệ tương lai cần người đào tạo.

Trần Hữu Tước đã làm những công việc ấy.

Ông đem tri thức của một nền y học hiện đại về phục vụ một đất nước đang chiến đấu.

Đó cũng là cách nhiều trí thức Việt Nam đã đóng góp cho cuộc kháng chiến:

không nhất thiết bằng súng, mà bằng chính chuyên môn của mình.

Chú thích ảnh: Tư liệu về đội ngũ trí thức, bác sĩ tham gia kháng chiến. Nguồn: Bộ Y tế và các kho tư liệu lịch sử.

Phần 9: Từ kháng chiến chống Pháp đến kháng chiến chống Mỹ

Sau năm 1954, Trần Hữu Tước tiếp tục công tác trong ngành y ở miền Bắc.

Đất nước tạm thời bị chia cắt.

Nền y tế miền Bắc bước vào giai đoạn xây dựng mới.

Nhưng chiến tranh lại tiếp tục.

Trong kháng chiến chống Mỹ, các cơ sở y tế phải đối mặt với bom đạn.

Các bệnh viện phải sơ tán.

Các bác sĩ phải tiếp tục cứu chữa trong điều kiện chiến tranh.

Trần Hữu Tước vẫn giữ vai trò quan trọng trong chuyên ngành Tai–Mũi–Họng, tiếp tục đào tạo cán bộ và phát triển chuyên môn.

Nếu những năm Việt Bắc là thời kỳ ông cùng đồng nghiệp đặt nền móng, thì giai đoạn sau này là lúc những nền móng ấy được phát triển thành một chuyên ngành hoàn chỉnh hơn.

Chú thích ảnh: Tư liệu minh họa hoạt động y tế miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ và quá trình phát triển ngành Tai–Mũi–Họng. Nguồn: các tư liệu lịch sử ngành y.

Phần 10: Người thầy đứng sau những người thầy thuốc

Điều khiến Trần Hữu Tước trở nên đặc biệt trong lịch sử ngành y không chỉ nằm ở những ca điều trị.

Ông để lại một trường phái đào tạo.

Những người học trò của ông tiếp tục làm bác sĩ.

Nhiều người trở thành chuyên gia.

Một số trở thành giáo sư.

Họ lại đào tạo thế hệ tiếp theo.

Đó là cách một chuyên ngành có thể tồn tại và phát triển.

Một người thầy không chỉ chữa được một bệnh nhân.

Nếu ông đào tạo được mười người thầy thuốc giỏi, họ sẽ chữa cho hàng nghìn bệnh nhân.

Vì vậy, đóng góp của Trần Hữu Tước không thể đo bằng số ca bệnh ông từng điều trị.

Nó nằm trong những thế hệ bác sĩ ông để lại cho đất nước.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Trần Hữu Tước và các thế hệ bác sĩ chuyên ngành Tai–Mũi–Họng. Nguồn: các tư liệu lịch sử của ngành Y Việt Nam.

Phần 11: Một đời người gắn với hai chữ “phục vụ”

Trần Hữu Tước qua đời ngày 27/10/1983.

Ông đã trải qua một cuộc đời gần như trọn vẹn với thế kỷ XX đầy biến động.

Từ một sinh viên y khoa.

Đến một bác sĩ được đào tạo tại Pháp.

Từ cuộc sống của một trí thức ở châu Âu.

Đến người bác sĩ trong chiến khu.

Từ một chuyên gia.

Đến một người thầy đào tạo nhiều thế hệ.

Và cuối cùng là một trong những người đặt nền móng cho ngành Tai–Mũi–Họng Việt Nam.

Điều đáng nhớ nhất không phải ông từng làm việc ở đâu.

Mà là ông đã chọn trở về khi đất nước cần.

Chú thích ảnh: Chân dung Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước. Nguồn: tư liệu ngành Y Việt Nam và các kho lưu trữ lịch sử.

Lời kết: Có những người trở về để đất nước có thêm một ngành y

Có những câu chuyện thời chiến bắt đầu bằng một tiếng súng.

Nhưng câu chuyện của Trần Hữu Tước lại bắt đầu bằng một quyết định rất lặng lẽ:

trở về.

Ông đang ở Pháp.

Có nghề nghiệp.

Có môi trường khoa học.

Có những điều kiện mà một bác sĩ ở Việt Nam thời ấy khó có được.

Nhưng năm 1946, ông trở về.

Và ông trở về đúng lúc đất nước đang bước vào chiến tranh.

Ông không mang theo một đội quân.

Không mang theo vũ khí.

Ông mang theo kiến thức y khoa.

Rồi những kiến thức ấy được đặt vào một hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Chiến khu.

Thiếu thuốc.

Thiếu dụng cụ.

Thiếu cơ sở điều trị.

Và những người bệnh vẫn không ngừng tìm đến.

Trong hoàn cảnh ấy, Trần Hữu Tước không chỉ chữa bệnh.

Ông đào tạo.

Ông nghiên cứu.

Ông xây dựng chuyên ngành.

Ông truyền lại những gì mình biết cho thế hệ sau.

Có thể một ca bệnh ông điều trị chỉ cứu được một người.

Nhưng một bài giảng của ông có thể tạo ra một bác sĩ.

Và người bác sĩ ấy lại cứu hàng trăm, hàng nghìn người khác.

Đó chính là ý nghĩa lớn nhất của một người thầy.

Vì vậy, khi nhìn lại lịch sử ngành Y Việt Nam trong những năm hoa lửa, chúng ta không thể chỉ nhớ những người trực tiếp ở bàn mổ.

Chúng ta phải nhớ cả những người đào tạo người đứng bên bàn mổ.

Không thể chỉ nhớ người cứu thương binh.

Phải nhớ cả người tạo ra một thế hệ quân y.

Không thể chỉ nhớ những bệnh viện.

Phải nhớ những người đã dựng nên nền tảng để các bệnh viện có bác sĩ.

Trần Hữu Tước là một trong những người như thế.

Ông rời Paris để trở về Việt Nam.

Rồi từ những giảng đường, bệnh viện và chiến khu, ông góp phần xây dựng một nền y học của chính đất nước mình.

Đó là một lựa chọn mà hôm nay nhìn lại, chúng ta càng hiểu giá trị.

Bởi lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người cầm súng.

Lịch sử còn được làm nên bởi những người đem trí tuệ của mình đặt vào đúng nơi đất nước cần nhất.

Và Trần Hữu Tước đã làm như vậy.

Xin được biết ơn người bác sĩ đã trở về.

Xin được biết ơn người thầy đã đào tạo nhiều thế hệ.

Xin được biết ơn người trí thức đã đem chuyên môn của mình phục vụ đất nước trong những năm tháng gian khổ.

Bởi có những người trở về không phải để tìm một cuộc sống dễ dàng hơn, mà để giúp một đất nước đang chiến đấu có thêm những người cứu chữa con người.

Đó là câu chuyện của Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước.

Chú thích ảnh: Bộ ảnh kết thúc gồm chân dung Trần Hữu Tước và tư liệu về hoạt động chuyên môn, giảng dạy của ông. Nguồn: tư liệu ngành Y Việt Nam, Trường Đại học Y Hà Nội và các kho lưu trữ lịch sử. Những ảnh bối cảnh kháng chiến chỉ dùng để minh họa khi nguồn ảnh không xác nhận trực tiếp nhân vật.